Làng cốm Mễ Trì - Giữ gìn hương nếp trăm năm

Minh Hằng - Bạch Dương
Hơn một thế kỷ qua, làng Mễ Trì (phường Từ Liêm, Hà Nội) vẫn bền bỉ giữ nghề làm cốm truyền thống như một phần ký ức và là một nét bản sắc văn hóa của Thủ đô.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
13.số 13: Ngôi làng gìn giữ thức quà nếp non suốt hơn một thế kỷ
Nhiều sản phẩm từ cốm được người dân làng Mễ Trì chế biến và đóng gói, góp phần gìn giữ và lan tỏa hương vị cốm truyền thống của Hà Nội. (Ảnh: Bạch Dương)

Thức quà tao nhã nức tiếng

Nghề làm cốm ở làng Mễ Trì (phường Từ Liêm, Hà Nội) hình thành từ đầu thế kỷ XX, đến nay đã tồn tại hơn một trăm năm.

Mễ Trì gồm hai thôn Thượng và Hạ, nơi có nhiều hộ gia đình gắn bó với nghề làm cốm truyền thống. Ngày nay, Cốm Mễ Trì đã trở thành món ăn không thể thiếu trong văn hóa ẩm thực Việt Nam, trở thành món quà tao nhã nức tiếng gần xa của mảnh đất Hà thành.

Không chỉ gìn giữ nghề truyền thống, những năm gần đây, người dân làng Mễ Trì cũng tích cực quảng bá sản phẩm cốm ra bạn bè quốc tế thông qua các sự kiện văn hóa, ngoại giao và hoạt động giao lưu ẩm thực. Nhờ vậy, hương cốm Hà thành ngày càng được nhiều du khách và bạn bè quốc tế biết đến.

Người dân làng Mễ Trì tự hào khi từng đón Tổng thống Mỹ Barack Obama năm 2016. Năm 2018, các sản phẩm cốm tươi, xôi cốm và chả cốm của Mễ Trì được giới thiệu tại Trung tâm Hội nghị quốc gia trong thời gian diễn ra Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Triều Tiên. Đến năm 2019, nghề cốm Mễ Trì đã được đưa vào danh mục 17 Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, theo quyết định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Ông Nguyễn Tiến Hòa, chủ một cơ sở làm cốm tại thôn Mễ Trì Thượng, đã gắn bó với nghề hơn 50 năm cho biết, hầu hết những hộ làm cốm ở Mễ Trì đã theo nghề này qua nhiều thế hệ.

“Nghề này của các cụ để lại, tính ra cũng phải hàng trăm năm rồi. Từ những bước chân lon ton trẻ con quanh cối giã, rồi những lần tò mò thử tay tuốt lúa, rang nếp. Cứ thế, nghề làm cốm ngấm vào máu thịt người dân trong làng và được truyền lại cho đến tận ngày nay”.

Làng Mễ Trì nhộn nhịp nhất vào hai vụ cốm chính trong năm. Mùa vụ khá ngắn, vì vậy, nhiều gia đình thường chủ động trữ lại vài tạ cốm sau mỗi vụ để chế biến các thức quà đa dạng như chả cốm, xôi cốm hay xúc xích cốm. Nhờ vậy, hương vị nếp non Mễ Trì có thể phục vụ thực khách suốt bốn mùa.

Thông thường, cứ độ đầu tháng Bảy đến tháng Mười âm lịch hằng năm, người dân trong làng lại tất bật bước vào vụ cốm lớn nhất. Ngay từ 2-3 giờ sáng, những bếp lửa đã đỏ hồng, tiếng rang thóc, giã cốm rộn ràng khắp xóm. Từng mẻ thóc nếp non được rang, giã và sàng sẩy liên tục cho đến tận tối muộn, tạo nên những mẻ cốm xanh dẻo, thức quà quen thuộc của mùa Thu Hà Nội.

13.số 13: Ngôi làng gìn giữ thức quà nếp non suốt hơn một thế kỷ
Bếp lửa rang thóc luôn đỏ hồng từ tờ mờ sáng, cho ra những mẻ cốm xanh dẻo của làng Mễ Trì. (Ảnh: Bạch Dương)

Bí quyết giữ vị cốm xưa

Với truyền thống lâu đời, nghề cốm Mễ Trì vẫn gìn giữ vẹn nguyên bí quyết làm cốm mà không nơi nào có được. Các loại nếp non như lương phượng, nếp thơm, nếp tan, nếp quýt, nếp hoa cái hoa vàng… đều có thể dùng làm nguyên liệu cốm. Song, cốm được làm từ gạo nếp cái hoa vàng là ngon hơn cả với hạt tròn mẩy, căng bóng.

Trước đây, người dân Mễ Trì thường tự trồng lúa nếp để làm cốm. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa nên diện tích ruộng đồng ngày càng thu hẹp. Vì vậy, nhiều hộ làm nghề hiện nay phải tìm mua thóc nếp từ các vùng trồng lúa khác để duy trì sản xuất.

Ông Hòa bật mí, để có được những mẻ cốm ngon, lúa phải được gặt đúng độ sữa non và tốt nhất là vào buổi sớm khi bông lúa còn đọng sương. Sương đêm chính là thứ giữ cho cốm dẻo và thơm riêng. Nếu để sang hôm sau, lúa mất sương, cốm cũng mất “hồn”.

“Nếu gặt muộn, hạt cốm sẽ cứng; rang chưa đạt, cốm sẽ nhạt; còn giã quá mạnh tay thì hạt cốm dễ nát. Trung bình một tạ thóc chỉ thu được khoảng 17-18kg cốm thành phẩm”, ông cho biết.

Quy trình làm cốm khá công phu với nhiều công đoạn tỉ mỉ như rang, sàng sẩy, giã… để hạt cốm đạt độ dẻo, mịn và có màu xanh non đặc trưng. Đặc biệt, quá trình rang cốm là cả một nghệ thuật. Hạt thóc phải được rang sao cho đạt độ dẻo, dai.

Muốn làm được như vậy, lửa cần được điều chỉnh vừa đủ để hạt thóc chín tới, không bị sống hay vỡ nát. Nếu muốn cốm thơm phải rang bằng củi và luôn chăm chút cho ngọn lửa cháy đượm. Lúc mới rang thì để lửa to, đều, đến khi gạo chuyển màu tái trắng thì giảm lửa, đảo liên tục cho hạt cốm chín đều mà không bị gãy, trấu tróc vỏ thì đạt.

“Làm cốm phải dậy sớm, riêng công đoạn rang đã mất hơn hai tiếng rưỡi. Mệt thì mệt thật, nhưng nghe tiếng chày, ngửi mùi cốm lan khắp sân là quên hết nhọc”, ông hóm hỉnh kể.

13.số 13: Ngôi làng gìn giữ thức quà nếp non suốt hơn một thế kỷ
Ông Nguyễn Tiến Hoà, chủ một cơ sở làm cốm tại thôn Mễ Trì Thượng chia sẻ về nghề làm cốm. (Ảnh: Bạch Dương)

Mỗi mẻ cốm sau khi rang còn nóng hổi liền được đưa vào giã trong chiếc cối đá to bự. Cối chôn dưới nền nhà cho đỡ ồn và bảo đảm độ đầm.

Một chiếc cối chứa khoảng 5kg cốm, chày giã liên tục lên xuống cho thật đều từng nhịp, hạt cốm mới đạt độ mềm, dẻo, mỏng, tơi nhất định, không bị vụn. Sau đó, người ta sẽ sàng sẩy để tách hết vỏ trấu, công đoạn này phải lặp đi lặp lại 4-5 lần mới xong một mẻ cốm.

13.số 13: Ngôi làng gìn giữ thức quà nếp non suốt hơn một thế kỷ
Từng mẻ cốm được người thợ làng Mễ Trì sàng sảy cẩn thận sau khi giã. (Ảnh: Bạch Dương)

Chia sẻ về sự thay đổi của làng nghề, ông Hòa cho biết, việc đưa máy móc vào sản xuất từ 30 năm trước đã giải phóng đáng kể sức lao động. Nếu trước đây mỗi mẻ giã thủ công chỉ đạt hơn 1 kg, thì nay công suất đã tăng lên gấp nhiều lần, đạt từ 40 đến 45 kg mà vẫn bảo đảm chất lượng hạt cốm đồng nhất. Tuy nhiên, ông khẳng định, dù công nghệ có hiện đại đến đâu, sự tỉ mỉ và đôi bàn tay khéo léo của người thợ vẫn là yếu tố then chốt tạo nên linh hồn cho thức quà này.

Sáng tạo để giữ lửa nghề

Cùng với việc giữ gìn phương thức sản xuất truyền thống, nhiều hộ gia đình tại Mễ Trì chủ động sáng tạo các sản phẩm mới từ cốm như xúc xích cốm, bánh xu xê cốm, sữa chua cốm, trà sữa cốm hay mochi cốm.

Những biến tấu này không chỉ làm phong phú thêm thực đơn từ cốm mà còn mang đến trải nghiệm mới lạ, thu hút thế hệ trẻ, những người đánh giá cao sự cân bằng giữa di sản và xu hướng ẩm thực hiện đại.

Bên cạnh đó, việc quảng bá và kinh doanh sản phẩm cũng dần chuyển sang các nền tảng trực tuyến. Nhiều gia đình trong làng đã tận dụng mạng xã hội, livestream và các sàn thương mại điện tử để giới thiệu sản phẩm.

Thêm vào đó, các hộ cũng chú trọng nâng tầm sản phẩm, hướng đến giá trị văn hóa và làm quà tặng, quà tri ân. Nhờ đó, cốm Mễ Trì không chỉ được người dân Hà Nội ưa chuộng mà còn tiếp cận với khách hàng ở nhiều địa phương và các quốc gia khác.

13.số 13: Ngôi làng gìn giữ thức quà nếp non suốt hơn một thế kỷ
Nhiều sản phẩm mới từ cốm mang đến trải nghiệm ẩm thực mới cho người trẻ. (Ảnh: Bạch Dương)

Dù phải đối mặt với những thay đổi của đời sống hiện đại, nhiều người dân làng Mễ Trì vẫn kiên trì gắn bó với nghề truyền thống. “Chúng tôi mong con cháu tiếp tục giữ nghề của cha ông. Chừng nào tiếng chày giã cốm còn vang thì hồn Thu Hà Nội vẫn vẹn nguyên với thời gian”, ông Hòa bày tỏ.

Những mẻ cốm xanh vẫn đều đặn ra đời mỗi ngày từ đôi bàn tay cần mẫn của người thợ làng Mễ Trì. Từng hạt cốm dẻo thơm, xanh non giữ lại hương vị tinh khiết của lúa mới, mang theo tâm huyết của người làm nghề. Trải qua bao đổi thay của thời gian, thức quà dẻo thơm ấy vẫn được gìn giữ, tiếp nối như một nét văn hóa truyền thống đặc trưng của Hà Nội.

Giỗ Tổ Hùng Vương được tái hiện trong Lễ hội Văn hóa Việt Nam tại Nhật Bản lần thứ 9

Sáng 14/3, tại Hà Nội, Ban tổ chức “Lễ hội Văn hóa Việt Nam tại Nhật Bản – Tái hiện Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương ...

Mang âm nhạc Việt đến Festival Hợp ca quốc tế Paris lần thứ 28

Sự góp mặt của Hợp ca Quê hương tại Festival Hợp ca quốc tế Paris lần thứ 28 đã mang đến những giai điệu đậm ...

Nghề làm bánh cuốn Thanh Trì trở thành Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Ngày 18/3, phường Vĩnh Hưng (Hà Nội) tổ chức Lễ công bố Quyết định ghi danh “Nghề làm bánh cuốn Thanh Trì” vào Danh mục ...

Novruz Bayram 2026 lan tỏa thông điệp hội nhập từ không gian văn hóa đa sắc

Chiều 21/3, Lễ hội Novruz Bayram 2026 được tổ chức tại Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Hà Nội (HCCT) tạo nên không ...

Thủ đô Hà Nội rộn ràng khai màn Những ngày văn hóa Nga

Tối 23/3, Lễ khai mạc Những ngày Văn hóa Nga tại Việt Nam năm 2026 đã được tổ chức trang trọng tại Cung Văn hóa ...

Đọc thêm

Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Ngày 21/11, Tổng thống Donald Trump cho biết, Mỹ và Canada sẽ sớm đạt được một thỏa thuận thương mại.
Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Thông tin dự báo thời tiết các khu vực trong đêm hôm nay và ngày mai (23/11) từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia.
Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Chiều 22/11, Chương trình kết nối doanh nghiệp Việt Nam và Malaysia đã diễn ra với sự tham gia của 41 doanh nghiệp hai nước.
Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn

Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn

Trong khuôn khổ Festival Tôm Cà Mau lần thứ 2 năm 2026, ngày 22/11, đã diễn ra Diễn đàn tôm Việt Nam - Giải pháp phát triển bền vững.
Khủng hoảng năng lượng: Người dân Ukraine chuẩn bị cho một mùa Đông nhiều bất định

Khủng hoảng năng lượng: Người dân Ukraine chuẩn bị cho một mùa Đông nhiều bất định

Các cuộc tấn công của Nga vào hệ thống năng lượng Ukraine khiến hàng triệu người dân phải đối mặt với nguy cơ thiếu điện, sưởi ấm.
Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức sau bê bối gian lận thi bằng AI

Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức sau bê bối gian lận thi bằng AI

Quyết định của ông Choi Kyo-jin được đưa ra sau kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia, trong bối cảnh lo ngại về gian lận bằng công nghệ AI ...
Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức sau bê bối gian lận thi bằng AI

Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức sau bê bối gian lận thi bằng AI

Quyết định của ông Choi Kyo-jin được đưa ra sau kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia, trong bối cảnh lo ngại về gian lận bằng công nghệ AI gia tăng và 111 trường ...
Khởi động ý tưởng không gian văn hóa Góc Baku và Khu ẩm thực Azerbaijan tại Hà Nội

Khởi động ý tưởng không gian văn hóa Góc Baku và Khu ẩm thực Azerbaijan tại Hà Nội

Ngày 21/11, bà Leyla Aliyeva, con gái Tổng thống Azerbaijan cùng đoàn đại biểu đã đến thăm Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Hà Nội (HCCT).
Mở rộng không gian hợp tác Việt Nam-Pháp từ nền tảng giáo dục ngôn ngữ

Mở rộng không gian hợp tác Việt Nam-Pháp từ nền tảng giáo dục ngôn ngữ

Giáo dục là lĩnh vực hợp tác quan trọng giữa Việt Nam và Pháp, góp phần củng cố quan hệ hữu nghị, thúc đẩy hợp tác và kết nối thế hệ trẻ hai nước.
Nước Mỹ thời Trump 2.0 qua lăng kính hai thế hệ giảng viên – sinh viên

Nước Mỹ thời Trump 2.0 qua lăng kính hai thế hệ giảng viên – sinh viên

Cuốn sách “Nước Mỹ trong nhiệm kỳ thứ hai của Donald Trump: Góc nhìn lịch sử và văn hóa” mang đến góc nhìn chuyên sâu về nước Mỹ đương đại.
PGS.TS. Chu Cẩm Thơ: Giá trị người thầy không chỉ nằm ở tri thức

PGS.TS. Chu Cẩm Thơ: Giá trị người thầy không chỉ nằm ở tri thức

Giữa những thay đổi không ngừng của giáo dục, khi tri thức ngày càng dễ tiếp cận nhờ Internet và trí tuệ nhân tạo (AI), vai trò của người thầy cũng đang đứng trước những ...
Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Người thầy cần đổi mới tư duy, làm chủ công nghệ và tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị nhân văn trong mỗi học trò...
Chính sách phụ cấp đối với nhân viên y tế theo các nghị định mới

Chính sách phụ cấp đối với nhân viên y tế theo các nghị định mới

Nghị định số 192 và 350 quy định mức phụ cấp trực, phẫu thuật, chống dịch và ưu đãi nghề mới cho nhân viên y tế.
Các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến thuốc lá

Các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến thuốc lá

Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể từ người dưới 18 tuổi sau khi chết não

Không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể từ người dưới 18 tuổi sau khi chết não

Ngày 21/11, với 83,17% đại biểu tán thành, Quốc hội thông qua dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Thêm nhiều địa phương tại Nga cấm bán lẻ thuốc lá điện tử

Thêm nhiều địa phương tại Nga cấm bán lẻ thuốc lá điện tử

Thống đốc thành phố lớn thứ hai tại Nga Saint (St.) Petersburg Alexander Beglov mới ký luật cấm bán lẻ thuốc lá điện tử tại thành phố này.
Thúc đẩy hợp tác y tế Việt Nam - Anh theo hướng chuyên sâu, hiện đại

Thúc đẩy hợp tác y tế Việt Nam - Anh theo hướng chuyên sâu, hiện đại

Từ ngày 16-20/11, Phái đoàn Thương mại Y tế Vương quốc Anh có chuyến thăm và làm việc đến Hà Nội và Đà Nẵng.
Ăn sáng quá mặn làm tăng nguy cơ suy và sỏi thận

Ăn sáng quá mặn làm tăng nguy cơ suy và sỏi thận

Thói quen thường xuyên ăn sáng mặn với bánh mì kẹp đồ chế biến, bánh ngọt hay mì mặn, làm tăng huyết áp, khiến thận quá tải, có nguy cơ hình thành sỏi.
Phiên bản di động