Nền kinh tế "token" - Mô hình mới đang ngày càng được quan tâm

Ý tưởng về nền kinh tế token đang ngày càng được quan tâm. Khái niệm này vẫn còn rất mới mẻ, được định nghĩa một cách mơ hồ và dễ bị bác bỏ như một thuật ngữ chuyên ngành trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc nhanh chóng nắm bắt xu hướng này.

Điều này phản ánh một nỗ lực mới nổi nhằm định hình lại cách thức tương tác giữa năng lượng, cơ sở hạ tầng và dịch vụ kỹ thuật số, và qua đó, định vị vị thế của Trung Quốc trong giai đoạn tiếp theo của cuộc cạnh tranh trí tuệ nhân tạo toàn cầu.

Theo ước tính chính thức, mức tiêu thụ token hàng ngày của Trung Quốc đã đạt 140 nghìn tỷ, tăng từ khoảng 100 tỷ chỉ hai năm trước đó – một tốc độ tăng trưởng đáng kinh ngạc. Quan trọng hơn, cách Trung Quốc lồng ghép khái niệm này vào chính sách cho thấy nó đang trở thành một phần của hệ thống kinh tế mà nước này muốn mô tả. Điều này phù hợp với một câu chuyện chính sách rộng hơn.

Nền kinh tế 'token' - Mô hình mới đang ngày càng được quan tâm

Trong khuôn khổ AI Plus, Bắc Kinh đang nỗ lực tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) vào mọi ngành công nghiệp. Tại Diễn đàn Phát triển Trung Quốc tháng trước, người đứng đầu Cục Quản lý Dữ liệu Quốc gia đã mô tả các token – đơn vị tính toán nhỏ nhất trong một mô hình ngôn ngữ lớn – là “neo giá trị” và “đơn vị thanh toán” kết nối cung và cầu trong kỷ nguyên AI.

Nhưng động thái này gắn liền mật thiết với tham vọng lâu dài về tái cân bằng kinh tế khu vực. Trong nhiều thập kỷ, các vùng phía Tây Trung Quốc chủ yếu đóng vai trò là nhà cung cấp năng lượng cho khu vực phía Đông công nghiệp hóa hơn. Than đá, thủy điện, điện gió và điện mặt trời, tất cả đều được vận chuyển đường dài với lợi nhuận rất thấp. Nền kinh tế tượng trưng là một nỗ lực nhằm nâng cấp các vùng nội địa này.

Về mặt kinh tế, vấn đề khá đơn giản. Điện năng chiếm hơn một nửa chi phí vận hành trung tâm dữ liệu. Khu vực Tây Trung Quốc được hưởng lợi từ chi phí điện năng thấp hơn do nguồn tài nguyên dồi dào. Vì vậy, khi điện năng đó được chuyển đổi thành sức mạnh tính toán và sau đó thành các dịch vụ trí tuệ nhân tạo (AI), sản phẩm đầu ra có thể đạt giá trị cao hơn đáng kể so với chi phí năng lượng đầu vào.

Nỗ lực này dựa trên các sáng kiến như “Dữ liệu phía Đông, Điện toán phía Tây”, nhằm mục đích di dời các hoạt động điện toán tiêu tốn nhiều năng lượng vào sâu bên trong đất liền trong khi vẫn giữ các dịch vụ nhạy cảm về độ trễ gần người dùng hơn. Điểm mới của nền kinh tế token là lớp kiếm tiền.

Các khu vực này đang tạo ra các đơn vị tính toán được tích hợp vào các dịch vụ kỹ thuật số toàn cầu, gián tiếp xuất khẩu điện năng của Trung Quốc khi các mô hình AI của Trung Quốc được áp dụng. Ví dụ, người dùng tương tác với một mô hình AI của Trung Quốc có thể đang gián tiếp sử dụng sức mạnh tính toán được tạo ra tại một trung tâm dữ liệu vùng sâu trong đất liền.

Theo tác giả bài viết, đây là nơi Trung Quốc nhìn thấy cơ hội. Khi các hệ thống AI được mở rộng quy mô, những hạn chế về năng lượng toàn cầu ngày càng trở nên rõ rệt. Việc huấn luyện và vận hành các mô hình đòi hỏi nguồn cung cấp điện khổng lồ và ổn định. Ở đây, việc Trung Quốc tiếp cận nguồn năng lượng giá rẻ và khả năng chuyển đổi năng lượng thành tính toán một cách hiệu quả là một lợi thế quan trọng. Lưới điện tích hợp và sự phát triển nhanh chóng của năng lượng tái tạo cũng mang lại cho Trung Quốc một điểm xuất phát khác biệt so với Hoa Kỳ hoặc châu Âu, nơi cơ sở hạ tầng năng lượng và dữ liệu vẫn còn phân mảnh hơn.

Các công ty Trung Quốc đang hành động. Những gã khổng lồ hàng đầu về AI của Trung Quốc đã tổ chức lại một phần hoạt động kinh doanh điện toán đám mây và AI của họ xoay quanh việc sử dụng token. Các chiến lược cụ thể khác nhau, nhưng chúng đều hội tụ trên một tiền đề chung: token, chứ không phải năng lực tính toán đơn thuần, nên là đơn vị chính và nguyên tắc tổ chức của hoạt động kinh doanh AI.

Sự thay đổi này một phần được thúc đẩy bởi sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo tác nhân (agentic AI), vốn tiêu thụ token với tốc độ cao hơn nhiều so với chatbot. Khi các ứng dụng AI trở nên phức tạp hơn, việc sử dụng token sẽ chỉ tăng theo cấp số nhân.

Một số người bắt đầu mô tả token như là dầu mỏ của nền kinh tế AI. Giống như dầu mỏ, token là một yếu tố đầu vào trung gian hỗ trợ cho nhiều hoạt động kinh tế. Chúng có thể đo lường, giao dịch và gắn liền với các nguồn tài nguyên cơ bản. Quan trọng nhất, chúng cung cấp một cách để kiếm tiền từ các yếu tố đầu vào vật chất thông qua nhiều lớp chuyển đổi công nghệ.

Theo tác giả bài viết, sự so sánh với dầu mỏ là chưa đầy đủ. Token có thể đo lường và mở rộng quy mô, nhưng không giống như dầu mỏ, chúng không khan hiếm hoặc đồng nhất một cách cố hữu. Điều này cho thấy một số rủi ro đằng sau sự cường điệu về nền kinh tế token.

Lượng tiêu thụ token là một chỉ số gián tiếp phản ánh hoạt động, nhưng nó không trực tiếp ghi nhận giá trị thực sự của các hoạt động đó. Sự gia tăng đột biến trong việc sử dụng token có thể phản ánh những lợi ích thực sự về năng suất – hoặc sự thiếu hiệu quả và dư thừa. Sự khác biệt này rất quan trọng đối với các khu vực phía tây Trung Quốc. Lợi thế cạnh tranh của họ nằm ở năng lượng giá rẻ và khả năng triển khai quy mô lớn, điều này phù hợp hơn với việc sản xuất các token có giá trị thấp hơn.

Ngoài ra còn có những hạn chế về mặt kỹ thuật. Những cải tiến trong mạng cáp quang và điện toán phân tán đã giảm độ trễ truyền dẫn, nhưng những giới hạn vật lý vẫn còn tồn tại. Một số khối lượng công việc không thể chịu được ngay cả độ trễ nhỏ và phải được đặt gần người dùng, đặt ra giới hạn về lượng nhu cầu tính toán có thể được xuất khẩu.

Trong khi các trung tâm dữ liệu mọc lên như nấm ở các khu vực phía Tây, phần lớn năng lực đổi mới lại tập trung ở các thành phố ven biển. Thiết kế chip, kiến trúc mô hình và phát triển thương mại vẫn được thúc đẩy bởi các công ty và viện nghiên cứu ở các trung tâm ven biển, nơi nắm giữ phân khúc cao cấp của chuỗi giá trị AI. Các khu vực phía Tây chủ yếu đóng vai trò là nhà cung cấp năng lực tính toán, chứ không phải là trung tâm tăng trưởng và thịnh vượng chính. Mô hình kinh tế token có thể thúc đẩy giá trị nhờ nhu cầu AI tăng vọt, nhưng để thu hẹp khoảng cách kinh tế sẽ cần đầu tư bền vững.

Vấn đề về tính bền vững cũng cần được xem xét. Trung tâm dữ liệu không chỉ cần điện mà còn cần đất, nước và cơ sở hạ tầng làm mát. Việc triển khai quy mô lớn vẫn phải đối mặt với những đánh đổi về môi trường.

Tuy vậy, hướng đi đã rõ ràng. Trung Quốc đang tìm cách vươn lên chuỗi giá trị cao hơn bằng cách tái cấu trúc thế mạnh về cơ sở hạ tầng và năng lượng cho kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI). Về bản chất, tham vọng của Trung Quốc là biến những nơi từ lâu được coi là vùng ngoại vi – các trung tâm năng lượng nội địa – thành những nút trung tâm trong nền kinh tế AI toàn cầu. Nền kinh tế token là một nỗ lực nhằm liên kết những thế mạnh đó với nhu cầu toàn cầu đang nổi lên đối với các công nghệ mới.

----

Lizzi C. Lee là nghiên cứu viên về kinh tế Trung Quốc tại Trung tâm Phân tích Trung Quốc thuộc Viện Chính sách Hiệp hội Châu Á. Bà là một nhà kinh tế chuyển sang làm nhà báo, tốt nghiệp chương trình tiến sĩ kinh tế tại MIT trước khi gia nhập Wall St TV, một kênh truyền thông độc lập chuyên về tiếng Hoa có trụ sở tại New York.