Nét đẹp văn hóa trong thực hành bảo tồn tín ngưỡng thờ Mẫu

Tuyết Phạm
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã góp phần tăng cường vị trí, vai trò của di sản văn hóa đối với xã hội, làm giàu thêm bức tranh đa dạng văn hóa của Việt Nam và của nhân loại.

Vừa qua, tại đền Lưu Phái (xã Ngũ Hiệp, huyện Thanh Trì) đã diễn ra Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu với nghi lễ hầu đồng do Nghệ nhân dân gian Nguyễn Tiến Nghĩa thực hiện với sự tham dự của đại diện UNESCO tại Việt Nam.

Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2016 không chỉ nhằm bảo tồn các giá trị văn hóa của đạo Mẫu, mà giúp nhân dân hiểu sâu sắc hơn về các giá trị văn hóa thờ Mẫu trong đời sống tinh thần của cộng đồng, với nghi lễ hầu đồng là hình thức diễn xướng tâm linh thường diễn ra ở các điện, đền, phủ.

Nét đẹp văn hóa trong thực hành bảo tồn tín ngưỡng thờ Mẫu
Nghệ nhân dân gian Nguyễn Tiến Nghĩa đang thực hiện nghi lễ hầu đồng. (Nguồn: Mạng xã hội Phật giáo Butta)

Trong đó, hầu đồng là nghi lễ nhập hồn nhiều lần của các vị thánh vào thân xác thanh đồng để cầu mong những nhu cầu của cuộc sống hiện thực như sức khỏe, tiền tài, hạnh phúc… Qua nghi lễ hầu đồng, chúng ta sẽ hiểu biết được trang phục, cách sinh hoạt của cha ông xưa, được chiêm ngưỡng sự hiện thân của các thần linh đã được “lịch sử hóa” với những chiến công, phong cách rất riêng của từng nhân vật. Đây là một bộ sưu tập lịch sử và văn hóa vô cùng phong phú và sinh động, một “bảo tàng sống” của văn hóa Việt Nam.

Một trong những yếu tố sân khấu dễ thấy trong nghi lễ hầu đồng là sự xuất hiện những nhân vật mang điệu múa khác nhau với những tính cách khác nhau như: múa mồi, múa kiếm, múa chèo đò… Những nhân vật, những tính cách khác nhau ấy, múa và hát văn cũng có những làn điệu thích hợp. Điều đó cho thấy sự phong phú và đa dạng của nghệ thuật múa dân gian, của nghệ thuật hát văn trong văn hóa, tín ngưỡng dân gian Việt Nam.

Là một trong những người thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu hơn 30 năm qua, nghệ nhân dân gian Nguyễn Tiến Nghĩa - thủ nhang đền Lưu Phái cho biết, tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ của người Việt là một hình thức thờ cúng người Mẹ hóa thân ở các miền trời, sông nước, rừng núi được hình thành trên nền tảng của tín ngưỡng thờ Nữ thần.

Trong văn hóa truyền thống của Việt Nam thường có lễ Tết thượng nguyên đầu năm để cầu mong cho mọi người một năm mới có nhiều sức khỏe, đất nước Việt Nam bình an, thịnh vượng, thế giới được hòa bình.

Nét đẹp văn hóa trong thực hành bảo tồn tín ngưỡng thờ Mẫu
Bà Phạm Thị Thanh Hường, Trưởng Ban Văn hóa của Tổ chức UNESCO tại Việt Nam. (Nguồn: Mạng Xã hội Phật giáo Butta)

Chia sẻ về nét đẹp của di sản văn hóa này, bà Phạm Thị Thanh Hường, Trưởng Ban Văn hóa của Tổ chức UNESCO tại Việt Nam cho biết, với những giá trị văn hóa, tín ngưỡng tâm linh đặc sắc, hồ sơ “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt” đã đáp ứng 5 tiêu chí để đăng ký vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Vì thế, ngày 1/12/2016, tại phiên họp Ủy ban liên Chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 11 của UNESCO diễn ra tại Ethiopia, di sản “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt” được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

“Kể từ đó đến nay, di sản này đã khẳng định sức sống bền vững, có sức lan tỏa mạnh thông qua nỗ lực bảo tồn, phát huy giá trị của cộng đồng. Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt được vinh danh trong danh sách các di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại không chỉ tồn tại ở nghi thức chính hầu đồng mà đó là cả hệ thống thực hành tín ngưỡng bao gồm rất nhiều yếu tố văn hóa dân gian như trang phục, vũ đạo (múa thiêng), hát văn, lễ hội dân gian, các nghi thức trong việc thờ mẫu”, bà Hường chia sẻ.

Là một nghệ sĩ hát chầu văn nhiều năm, anh Nguyễn Xuân Chinh chia sẻ: “Sau nhiều năm tham gia hát chầu văn phục vụ Nghệ nhân dân gian Nguyễn Tiến Nghĩa hầu đồng tôi đã hiểu được rất nhiều nét đẹp văn hóa truyền thống qua nghi lễ Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt Nam. Là một nghệ sĩ trẻ, tôi luôn ý thức trách nhiệm của mình trong việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể của nhân loại này, đặc biệt là góp phần chung tay loại bỏ những hành vi phản cảm về văn hóa trong Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu này”.

Theo thống kê của Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, toàn thành phố có hơn 2.000 địa điểm, di tích thờ Mẫu, trong đó có 4 phủ, 210 đền, 892 điện, 33 miếu và số còn lại là điện tư nhân. Đáng nói, số lượng thuộc sở hữu tư nhân tăng nhanh chóng trong những năm gần đây, nhất là khi Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Nét đẹp văn hóa trong thực hành bảo tồn tín ngưỡng thờ Mẫu
Nghệ sĩ hát chầu văn Nguyễn Xuân Chinh. (Nguồn: Mạng Xã hội Phật giáo Butta)

Trong quá trình phát triển thời gian qua cho thấy, Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt không tránh khỏi những bất cập khi một số thanh đồng, cung văn đang tận dụng tín ngưỡng để thực hiện mục đích tư lợi cá nhân. Điều này đang đặt ra vấn đề nâng cao vai trò trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước và những người tham gia thực hành di sản nhằm bảo tồn ý nghĩa, giá trị tốt đẹp của Tín ngưỡng thờ Mẫu.

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, người muốn trở thành đồng thầy phải trải qua 12 năm tu dưỡng mới được "đẻ đồng", nhưng không ít người mới "thử đồng" được 3 năm, thậm chí 1 năm đã tự phong cho mình là đồng thầy. Cũng từ đó, nhiều đồng thầy coi việc Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt như một nghề, lợi dụng vào lòng tin của mọi người để thu lợi cá nhân.

Nghệ nhân dân gian Nguyễn Tiến Nghĩa cho rằng, thời gian qua Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt được thực hành rất hiệu quả khi di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại này nhận được sự quan tâm của các cấp, ngành, các chuyên gia văn hóa… Thế nhưng không thể phủ nhận bên cạnh đó vẫn còn một số hiện tượng biến tướng của Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu mà dư luận xã hội đã phản ánh, lên án cần sớm loại bỏ để chung tay gìn giữ và phát huy những nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt Nam.

Về vấn đề này, bà Phạm Thị Thanh Hường cho rằng, được vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại là niềm vinh dự, tự hào, khẳng định giá trị, đóng góp của văn hóa Việt Nam đối với nền văn hóa chung của nhân loại.

Nét đẹp văn hóa trong thực hành bảo tồn tín ngưỡng thờ Mẫu
Hoa sen có vai trò, vị trí đặc biệt trong đời sống và văn hóa của người Việt và tín ngưỡng thờ Mẫu. (Nguồn: Mạng xã hội Phật giáo Butta)

Cùng với niềm vinh dự đó là trách nhiệm phải bảo tồn, phải phát huy di sản tốt hơn. “Tất cả các bên liên quan cần thực hiện thật tốt chương trình hành động quốc gia, nhằm bảo vệ, phát huy giá trị di sản, cần để Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu được thực hiện, trao truyền đúng với ý nghĩa bản sắc tốt đẹp vốn có, không bị làm sai lệch, biến tướng, làm tầm thường hóa, thương mại hóa" – bà Hường cho hay.

Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã góp phần tăng cường vị trí, vai trò của di sản văn hóa đối với xã hội, làm giàu thêm bức tranh đa dạng văn hóa của Việt Nam và của nhân loại.

Đồng thời, sự vinh danh này đã làm cho cộng đồng, những người thực hành di sản nhận thức sâu sắc thêm về di sản của mình để họ tự hào và tích cực hơn trong công tác tham gia bảo vệ và phát huy giá trị của di sản.

Để phát huy giá trị văn hóa của di sản, bên cạnh việc xử lý nghiêm những biểu hiện lệch lạc, chưa hay và chưa đẹp, lợi dụng tín ngưỡng này để trục lợi thì cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, làm cho mọi người dân hiểu được giá trị tích cực của Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu và những hạn chế, để từ đó có ý thức đấu tranh, đẩy lùi hạn chế, phát huy cái tốt... Có như vậy, Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu mới trở thành nét đẹp văn hóa trong đời sống của người Việt.

Tọa đàm Tín ngưỡng thờ Mẫu và mối quan hệ với tín ngưỡng tôn giáo khác

Tọa đàm Tín ngưỡng thờ Mẫu và mối quan hệ với tín ngưỡng tôn giáo khác

TGVN. Sáng 20/9, tại Nhà hát Tuồng Việt Nam đã diễn ra buổi Tọa đàm và giao lưu về “Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ và ...

Đạo Mẫu sau vinh danh, hai năm nhìn lại từ phương diện nhận thức xã hội

Đạo Mẫu sau vinh danh, hai năm nhìn lại từ phương diện nhận thức xã hội

Ngày 12/1, tại Hà Nội, Hội Di sản Văn hóa Việt Nam phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn Văn hóa Tín ...

Đọc thêm

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Ba ngày 7/2/2023: Song Ngư có cơ hội kiếm tiền

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Ba ngày 7/2/2023: Song Ngư có cơ hội kiếm tiền

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 7/2/2023 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
Giá vàng hôm nay 7/2/2023: Giá vàng bất ngờ tăng, nhà đầu tư vội ‘chộp’ lấy, vàng SJC nới rộng khoảng cách với thế giới

Giá vàng hôm nay 7/2/2023: Giá vàng bất ngờ tăng, nhà đầu tư vội ‘chộp’ lấy, vàng SJC nới rộng khoảng cách với thế giới

Baoquocte.vn. Giá vàng hôm nay 7/2/2023, giá vàng phục hồi nhẹ, các nhà đầu tư 'chộp' lấy kim loại quý này. Tuy nhiên, giá có thể đã đạt đỉnh. Vàng SJC ...
Giá tiêu hôm nay 7/2/2023: Giá tiêu Việt xuất khẩu giảm, ‘cứ điểm’ hồ tiêu Gia Lai nỗ lực tìm lại thời hoàng kim

Giá tiêu hôm nay 7/2/2023: Giá tiêu Việt xuất khẩu giảm, ‘cứ điểm’ hồ tiêu Gia Lai nỗ lực tìm lại thời hoàng kim

Baoquocte.vn. Giá tiêu hôm nay tại thị trường trong nước đi ngang ở một số địa phương trọng điểm, giao dịch từ 56.000 – 59.500 đ/kg.
Tin thế giới 6/2: Động đất kinh hoàng tại Thổ Nhĩ Kỳ và Syria, Nga và Ukraine sẽ viện trợ

Tin thế giới 6/2: Động đất kinh hoàng tại Thổ Nhĩ Kỳ và Syria, Nga và Ukraine sẽ viện trợ

Baoquocte.vn. Nhật Bản nghiên cứu khinh khí cầu Trung Quốc, quan chức NATO nhận định về khả năng kết nạp thành viên… là một số tin thế giới đáng chú ý.
Chưa ghi nhận thông tin có công dân Việt Nam bị ảnh hưởng bởi trận động đất ở Thổ Nhĩ Kỳ và Syria

Chưa ghi nhận thông tin có công dân Việt Nam bị ảnh hưởng bởi trận động đất ở Thổ Nhĩ Kỳ và Syria

Baoquocte.vn. Bộ Ngoại giao chỉ đạo Đại sứ quán Việt Nam tại Thổ Nhĩ Kỳ và Iran (kiêm nhiệm Syria) sẵn sàng triển khai các biện pháp bảo hộ công dân.
Tung 'đòn mới', Mỹ tiếp tục 'siết thòng lọng' quanh ngành công nghiệp bán dẫn Trung Quốc

Tung 'đòn mới', Mỹ tiếp tục 'siết thòng lọng' quanh ngành công nghiệp bán dẫn Trung Quốc

Baoquocte.vn. Theo chuyên gia, 'thòng lọng' siết quanh ngành công nghiệp bán dẫn của Trung Quốc sẽ còn thắt chặt hơn nữa, sau động thái mới của Mỹ, Nhật Bản và ...
Du lịch Việt Nam chiến thắng nhiều hạng mục tại Giải thưởng Du lịch ASEAN 2023

Du lịch Việt Nam chiến thắng nhiều hạng mục tại Giải thưởng Du lịch ASEAN 2023

Baoquocte.vn. Chiều 5/2, Lễ trao Giải thưởng Du lịch ASEAN 2023 đã được tổ chức trong khuôn khổ Diễn đàn Du lịch ASEAN 2023 tại Indonesia.
Việt Nam dự Hội nghị Bộ trưởng Du lịch ASEAN+3 lần thứ 22

Việt Nam dự Hội nghị Bộ trưởng Du lịch ASEAN+3 lần thứ 22

Baoquocte.vn. Trong khuôn khổ Diễn đàn Du lịch ASEAN (ATF) 2023, Hội nghị Bộ trưởng Du lịch ASEAN+3 lần thứ 22 diễn ra ngày 4/2 tại thành phố Yogyakarta của Indonesia.
Việt Nam kêu gọi thúc đẩy các đề án kết nối điểm đến chung, tăng cường xúc tiến du lịch nội khối ASEAN

Việt Nam kêu gọi thúc đẩy các đề án kết nối điểm đến chung, tăng cường xúc tiến du lịch nội khối ASEAN

Baoquocte.vn. Hội nghị Bộ trưởng Du lịch ASEAN (M-ATM) lần thứ 26 đã khai mạc tại Đặc khu hành chính Yogyakarta của Indonesia ngày 4/2.
Báo New Zealand: Đà Nẵng là điểm đến lý tưởng vào mùa Hè

Báo New Zealand: Đà Nẵng là điểm đến lý tưởng vào mùa Hè

Baoquocte.vn. Thời báo NZ Herald News của New Zealand đã xếp bãi biển Đà Nẵng là một trong những địa điểm lý tưởng trong kỳ nghỉ mát vào mùa Hè.
Thành phố Cà phê - nơi lan tỏa tinh hoa văn hoá Việt với tầm vóc toàn cầu

Thành phố Cà phê - nơi lan tỏa tinh hoa văn hoá Việt với tầm vóc toàn cầu

Baoquocte.vn. Trong hai ngày 29-30/1, đã diễn ra chương trình Cảm hứng Chiềng đi và Xuân trên bản thượng dành cho người dân, du khách tại thành phố Cà phê.
Lễ hội tuyết Sapporo hút khách nước ngoài tới Hokkaido

Lễ hội tuyết Sapporo hút khách nước ngoài tới Hokkaido

Baoquocte.vn. Lượng du khách nước ngoài tới Hokkaido, hòn đảo cực Bắc của Nhật Bản, đang cho thấy những dấu hiệu phục hồi trước Lễ hội tuyết Sapporo vào tháng Hai.
Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa - khởi thủy nghề trồng lúa nước Việt

Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa - khởi thủy nghề trồng lúa nước Việt

Baoquocte.vn. Ngày 5/2, tại đàn Tịch Điền, phường Minh Nông, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ đã diễn ra Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa.
Một thoáng văn học Thụy Điển

Một thoáng văn học Thụy Điển

Baoquocte.vn. Nền văn hóa Thụy Điển rất trẻ, thật sự trưởng thành từ thế kỷ XVII-XVIII, và thực sự có mặt ở văn đàn quốc tế rộng rãi từ thế kỷ XIX.
Lễ khai ấn đền Trần xuân Quý Mão năm 2023

Lễ khai ấn đền Trần xuân Quý Mão năm 2023

Baoquocte.vn. Đêm 4/2 (14 tháng Giêng), tại Khu Di tích lịch sử văn hóa đền Trần - chùa Tháp, Nam Định đã diễn ra Lễ khai ấn đền Trần xuân Quý Mão năm 2023.
Ngày Xuân nhớ đến mấy bạn nước ngoài tha thiết với Việt Nam

Ngày Xuân nhớ đến mấy bạn nước ngoài tha thiết với Việt Nam

Baoquocte.vn. Tôi diễm phúc có một vài người bạn nước ngoài thiết tha với mình, da vàng mũi tẹt.
Quan niệm tôn thờ mèo của người Ai Cập cổ đại

Quan niệm tôn thờ mèo của người Ai Cập cổ đại

Baoquocte.vn. Người Ai Cập cổ đại tôn thờ mèo bởi đây là loài vật có ma thuật huyền bí và có thể mang lại vận may tới cho những ai nuôi chúng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 53]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 53]

Baoquocte.vn. Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sách mới của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: Tài liệu giá trị cả về mặt lý luận và thực tiễn

Sách mới của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: Tài liệu giá trị cả về mặt lý luận và thực tiễn

Baoquocte.vn. Cuốn sách mới ra mắt của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng có thể coi là cuốn 'cẩm nang' về công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực ở nước ta.
Ngày mai (2/2) ra mắt sách về phòng chống, tham nhũng, tiêu cực của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Ngày mai (2/2) ra mắt sách về phòng chống, tham nhũng, tiêu cực của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Baoquocte.vn. Lễ ra mắt sách nhằm kỷ niệm 93 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam và 10 năm thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.
Bộ sách nổi tiếng về làm nước ép và sinh tố tốt cho sức khỏe

Bộ sách nổi tiếng về làm nước ép và sinh tố tốt cho sức khỏe

Baoquocte.vn. Bộ ba cuốn sách của Stephanie Leach, Rockridge Press và Farnoosh Brock sẽ giúp bạn đọc tìm hiểu chi tiết về cách nước ép, sinh tố có thể cải thiện sức khỏe.
Lễ hội Đường sách Tết Quý Mão thu hút 800.000 lượt khách tham quan

Lễ hội Đường sách Tết Quý Mão thu hút 800.000 lượt khách tham quan

Baoquocte.vn. Các đơn vị xuất bản, phát hành tham gia Lễ hội Đường sách đã bán được 3.100 tựa sách với hơn 59.000 quyển sách, đạt doanh thu 8,2 tỷ đồng.
'Một họa sĩ phù thế ' - Tác phẩm đáng chú ý của cây bút nổi danh Kazuo Ishiguro

'Một họa sĩ phù thế ' - Tác phẩm đáng chú ý của cây bút nổi danh Kazuo Ishiguro

Baoquocte.vn. Tác phẩm 'Một họa sĩ phù thế' đưa độc giả dõi theo những lời bộc bạch của một họa sĩ Nhật Bản đã về hưu ở nước Nhật thời hậu chiến.
Cuốn sách chỉ bí quyết làm nghề 'con sen'

Cuốn sách chỉ bí quyết làm nghề 'con sen'

Baoquocte.vn. Cuốn sách 'Hơi thở con sen' cung cấp cho độc giả cái nhìn tổng quát và kiến thức quý giá để phát triển content – một nghề đang phổ biến hiện nay.
Phiên bản di động