Ngoại giao số: Xu thế tất yếu

TS. NGUYỄN HÙNG SƠN
Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao kiêm Viện trưởng Viện Biển Đông
TGVN. Trong bối cảnh Covid-19, hoạt động ngoại giao số ngay lập tức cho thấy đây là một phương thức ngoại giao có nhiều lợi thế và là xu thế phát triển tất yếu, không thể đảo ngược.
Theo dõi Baoquocte.vn trên

Cũng giống như nhiều lĩnh vực có liên quan đến quan hệ quốc tế khác như du lịch, giao thương, hoạt động ngoại giao giữa các quốc gia cũng chịu tác động mạnh bởi đại dịch Covid-19.

Khi việc đi lại quốc tế gần như ngừng trệ, việc giao tiếp giữa các quốc gia theo phương thức truyền thống trở nên khó khăn hơn, hoạt động ngoại giao cũng phải thích ứng theo, đặc biệt là bằng việc đẩy mạnh các hoạt động ngoại giao số.

Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn phát biểu khai mạc Đối thoại chiến lược các cơ quan nghiên cứu ASEAN - Hàn Quốc lần thứ hai, mang tên Quan hệ ASEAN - Hàn Quốc trong thập kỷ mới: Hướng tới tầm nhìn chiến lược chung theo hình thức trực tuyến, ngày 6/10/2020. (Ảnh: Quang Đào)
Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn phát biểu khai mạc Đối thoại chiến lược các cơ quan nghiên cứu ASEAN - Hàn Quốc lần thứ hai, ngày 6/10/2020. (Ảnh: Quang Đào)

Nhiều lợi thế

Ngoại giao số, như các cuộc điện đàm, các hội nghị trực tuyến, các phiên đàm phán và ký kết hiệp định online đã và đang thay đổi phương thức thực hiện các hoạt động ngoại giao giữa các quốc gia trên toàn thế giới.

Trong bối cảnh Covid-19, hoạt động ngoại giao số đã ngay lập tức cho thấy đây là một phương thức ngoại giao có nhiều lợi thế và là xu thế phát triển tất yếu, không thể đảo ngược, ngay cả khi thế giới trở về trạng thái bình thường sau Covid-19.

Từ Liên hợp quốc, G20, G7 đến ASEAN đều đã chuyển các hoạt động thường niên sang không gian ảo. Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc chỉ bị “tê liệt” hai tuần đầu tiên sau khi đại dịch bùng phát, sau đó đã chuyển sang làm việc trực tuyến từ cuối tháng 3/2020.

Ngoại giao số có thể thực hiện mọi lúc, mọi nơi, với chi phí thấp hơn và do vậy có thể mở rộng thành phần tham gia tạo ra các cơ hội mới, thậm chí nội hàm mới cho các hoạt động ngoại giao.

Năm Chủ tịch ASEAN 2020 của Việt Nam là lần đầu tiên ASEAN thực hiện trên dưới 500 cuộc họp trực tuyến, bảo đảm cho các hoạt động của tổ chức này được tiếp diễn một cách gần như bình thường trong bối cảnh đại dịch Covid-19.

Cũng nhờ thích ứng và áp dụng ngay hoạt động ngoại giao số, Việt Nam đã thực hiện được số hoạt động ngoại giao cấp cao kỷ lục trong một năm là 34 cuộc, trong đó Tổng Bí thư, Chủ tịch nước 5 cuộc, Thủ tướng Chính phủ 27 cuộc và Chủ tịch Quốc hội hai cuộc.

Ngoại giao số cũng giúp việc trao đổi thông tin, ý tưởng giữa các quốc gia được thực hiện nhanh chóng, dễ dàng hơn phần nào. Các hội nghị, hội thảo, webinar, các lớp học trực tuyến là một “bình thường mới” của hoạt động ngoại giao hàng ngày của các Bộ Ngoại giao.

Ngoại giao số: Lý thuyết, kinh nghiệm quốc tế và hàm ý chính sách với Việt Nam

Ngoại giao số: Lý thuyết, kinh nghiệm quốc tế và hàm ý chính sách với Việt Nam

TGVN. Kể từ đầu thế kỷ XXI, ngoại giao kỹ thuật số hay ngoại giao số, đã dần trở thành một phần không thể thiếu ...

Lắm hạn chế

Tuy nhiên, ngoại giao số, mặc dù có nhiều lợi thế, cũng có các đặc thù rất khác và không tương đồng với ngoại giao truyền thống.

Ngoại giao số chủ yếu giải quyết vấn đề truyền tải thông tin, trong khi các hoạt động ngoại giao còn rất nhiều chức năng quan trọng khác, như xây dựng lòng tin, chuyển tải thông điệp tin cậy giữa hai chính phủ, chức năng phân tích và đánh giá thông tin, xây dựng hình ảnh và ảnh hưởng của một quốc gia ở nước ngoài...

Lòng tin là phạm trù trừu tượng nhưng rất đỗi quan trọng trong quan hệ quốc tế, là mục tiêu của ngoại giao và tài sản quan trọng trong quan hệ giữa các đối tác. Các cuộc tiếp xúc trực tiếp, cái bắt tay nồng ấm, câu chuyện bên lề, bữa ăn thân mật... là một phần không thể thiếu để tạo dựng quan hệ và lòng tin, là điều mà ngoại giao số chưa thể thay thế ngoại giao truyền thống.

Một nghiên cứu của tổ chức DiPlo (diplomacy.edu) cho thấy, khó khăn lớn nhất các nhà ngoại giao gặp phải khi thực hiện ngoại giao số là không thể chia sẻ thông tin nhạy cảm, không thực hiện được các cuộc trao đổi mang tính không chính thức nhưng thực chất giữa các đối tác tin cậy do lo ngại tính bảo mật của hệ thống, và do không biết còn ai khác ngồi cùng phòng với người trên màn hình webcam hay không.

Các cuộc đàm phán trong không gian số cũng trở nên khô khan hơn khi mất đi các “phương tiện” truyền tải thông điệp như cử chỉ, thái độ, ánh mắt, hay các cuộc gặp bên lề, ngoài hành lang...

Chuyển tải thông điệp qua không gian mạng cũng có hiệu quả khác với hoạt động ngoại giao truyền thống. Thực tế, một phần nội dung rất quan trọng của chuyến thăm ngoại giao là bản thân việc thực hiện chuyến thăm đó, vì nó gửi đi thông điệp về tầm quan trọng của các đối tác với nhau.

Hoạt động ngoại giao số, kể cả được thực hiện bởi cấp rất cao, cũng không thể có được thông điệp đó, nhất là khi hoạt động này được thực hiện dễ dàng hơn nhiều so với hoạt động truyền thống.

Không gian ngoại giao số với các công cụ đặc thù như truyền thông, mạng xã hội cũng là hệ sinh thái màu mỡ cho các hoạt động tuyên truyền sai sự thật, các tin giả, tin thất thiệt làm vẩn đục môi trường tương tác giữa các quốc gia, tác động đến đánh giá, nhận thức giữa các đối tác về nhau, thậm chí có thể dẫn đến các hiểu lầm chiến lược tai hại.

Không ít lần quan chức cao cấp các nước, kể cả nguyên thủ quốc gia đã phải “lên mạng” cải chính các thông tin thất thiệt về quan hệ các nước được truyền thông lan truyền.

Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh: Xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại

Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh: Xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại

TGVN. Ngày 11/1, Bộ Ngoại giao đã tổ chức Hội nghị Tổng kết công tác năm 2020, phương hướng nhiệm vụ năm 2021...

Nhưng không thể đảo ngược

Trong bối cảnh ngoại giao số được đẩy mạnh như hiện nay, với các đặc thù riêng như trên, ngành Ngoại giao trên thế giới đã và đang làm gì để thích ứng và triển khai hoạt động ngoại giao một cách hiệu quả?

Thứ nhất là thực hiện công cuộc chuyển đổi số đối với các Bộ Ngoại giao, chứ không chỉ với các hoạt động ngoại giao. Điều đó có nghĩa là tất cả các khâu, từ công tác thu thập, xử lý, lưu trữ, chia sẻ thông tin của các Bộ Ngoại giao đang được đẩy mạnh và đổi mới. Quy trình công tác tích hợp công nghệ số được các Bộ Ngoại giao rất chú trọng, với việc nghiên cứu và áp dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo.

Một ước tính cho thấy hiện nay, Bộ Ngoại giao Anh tạo ra lượng trao đổi thông tin trong một giờ bằng lượng thông tin Bộ này trao đổi trong 9 năm của Thế chiến I. Vì vậy, nếu không có công nghệ sẽ không thể xử lý được lượng thông tin khổng lồ mà các Bộ Ngoại giao nhận được hằng ngày.

Thứ hai là tăng cường vận dụng hiệu quả nền tảng số để đa dạng hóa các hoạt động đối ngoại. Nhiều dịch vụ ngoại giao trực tiếp như công tác lãnh sự có thể được số hóa, các Đại sứ quán cũng có thể mở rộng phạm vi quảng bá sự kiện văn hóa cộng đồng không chỉ đến người dân nước sở tại mà còn trên toàn thế giới.

Thứ ba là đổi mới phong cách và kỹ năng ngoại giao trong môi trường ngoại giao số. Ví dụ việc sử dụng thành thục mạng xã hội để thông tin, tuyên truyền cần là một kỹ năng mà mọi cán bộ ngoại giao cần phải có. Bên cạnh đó, kỹ năng thông tin, truyền tải thông điệp cũng phải tương thích với thời đại mới. Thông điệp ngắn gọn, có tóm lược, cần thay thế các diễn văn dài với nhiều ngụ ý.

Ngoài ra, kỹ năng phân tích, xử lý, đánh giá thông tin, phân biệt tin thật, tin giả... cũng cần là các hành trang mới cho mọi cán bộ ngoại giao.

Thứ tư là tăng cường hơn nữa vai trò của các Cơ quan đại diện ở nước ngoài. Vai trò truyền thống của các “sứ thần” trong việc tạo dựng quan hệ, sự tin cậy với sở tại và truyền tải thông điệp riêng với nước sở tại lại trở nên quan trọng và có vị thế đặc biệt trong thời đại ngoại giao số.

Vì vậy, các Cơ quan đại diện có thể được cơ cấu lại để phù hợp hơn với quá trình chuyển đổi số, ví dụ dành nhiều nguồn lực hơn cho việc gặp gỡ, tiếp xúc trực tiếp với các đối tác.

Đại sứ quán Anh tại Hà Nội cho biết, nhờ áp dụng công nghệ, thời gian “đi tiếp xúc địa bàn” của cán bộ ngoại giao đã tăng đáng kể vì không còn cần phải ngồi tại văn phòng để làm việc và trao đổi thông tin.

Cuối cùng, hoạt động ngoại giao truyền thống vẫn cần tiếp tục được chú trọng nhưng có kết hợp với ngoại số để phát huy được thế mạnh của cả hai phương thức ngoại giao, nâng cao hiệu quả chung.

Ví dụ, một phần chuẩn bị nội dung các hội nghị đa phương có thể tiến hành trực tuyến để giảm bớt thời gian và gánh nặng cho các hoạt động đàm phán trực tiếp.

Đại dịch Covid-19 đã đẩy nhanh xu thế tất yếu của ngoại giao số, là cú hích để ngoại giao số đi vào cuộc sống sớm hơn dự kiến. Ngành ngoại giao toàn cầu đã và đang nhanh chóng thích ứng với xu thế đó. Nền ngoại giao toàn diện, hiện đại mà Việt Nam đang hướng tới cũng cần chủ động, nhanh chóng đón đầu xu thế tất yếu đó.

TIN LIÊN QUAN
Đại sứ Ấn Độ: Ngoại giao nâng tầm vị thế của Việt Nam
‘Chất’ của cán bộ nữ ngoại giao hiện đại
Ngoại giao Việt Nam, hôm qua, hôm nay và ngày mai
2 dấu ấn đậm nét của Ngoại giao Việt Nam qua góc nhìn của một cán bộ trẻ
Ngoại giao số thời dịch Covid-19: Chọn 'bơi' thay vì 'chìm', một châu Phi đầy mới mẻ

Đọc thêm

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Người thầy cần đổi mới tư duy, làm chủ công nghệ và tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị nhân văn trong mỗi học trò...
Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế.
Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Đằng sau cuộc hội ngộ của Mỹ Linh, Hà Trần, Thanh Lam và Ngọc Anh là những ngày tập luyện nghiêm túc, tỉ mỉ cùng ekip âm nhạc.
Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các lãnh đạo Đức, Pháp, Anh và Ukraine kêu gọi Nga nhất trí thực hiện thỏa thuận ngừng tấn công các cơ sở năng lượng Ukraine trong suốt mùa Đông.
Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026: Hà Nội sẵn sàng cho hành trình khám phá văn hóa qua ẩm thực

Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026: Hà Nội sẵn sàng cho hành trình khám phá văn hóa qua ẩm thực

Chỉ còn ít ngày nữa, Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế lần thứ 14 sẽ khai mạc tại Hà Nội.
Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Tổng thống Mỹ, Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Nga nhất trí thông qua tuyên bố chung về hòa bình sau cuộc gặp thượng đỉnh ba bên lịch sử.
Mỗi vị khách đến Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026 đều mang về ‘một hương vị để nhớ và một việc tốt để tự hào’

Mỗi vị khách đến Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026 đều mang về ‘một hương vị để nhớ và một việc tốt để tự hào’

Cục trưởng Ngô Phương Nghị kỳ vọng, Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026 sẽ lan tỏa bản sắc Việt, tinh thần sẻ chia và tình hữu nghị giữa các dân tộc.
Thứ trưởng Lê Anh Tuấn tiếp Tổng Thư ký Tòa trọng tài thường trực quốc tế

Thứ trưởng Lê Anh Tuấn tiếp Tổng Thư ký Tòa trọng tài thường trực quốc tế

Ngày 19/11, tại trụ sở Bộ Ngoại giao, Thứ trưởng Lê Anh Tuấn tiếp ông Marcin Czepelak, Tổng Thư ký Toà trọng tài thường trực quốc tế (PCA).
Việt Nam và ADB phối hợp hỗ trợ Timor-Leste xây dựng năng lực

Việt Nam và ADB phối hợp hỗ trợ Timor-Leste xây dựng năng lực

Đại sứ Việt Nam tại Timor-Leste Phạm Bình Đàm làm việc với ông Artur Andrysiak, Giám đốc quốc gia Ngân hàng Phát triển châu Á tại Timor-Leste.
Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế lần thứ 14 'Beyond Flavors – Vượt trên cả Hương vị'

Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế lần thứ 14 'Beyond Flavors – Vượt trên cả Hương vị'

Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế lần thứ 14 với chủ đề “Beyond Flavors – Vượt trên cả Hương vị” sẽ diễn ra trong hai ngày 21-22/11.
Đại sứ quán Việt Nam thúc đẩy hợp tác Phật giáo và du lịch di sản tại Đối thoại Gandhara 2026

Đại sứ quán Việt Nam thúc đẩy hợp tác Phật giáo và du lịch di sản tại Đối thoại Gandhara 2026

Dự Đối thoại Gandhara 2026, Đoàn đại biểu Giáo hội Phật giáo Việt Nam cùng Đại sứ quán Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm phát huy giá trị di sản.
Thái Nguyên mở rộng kết nối, thúc đẩy hợp tác đầu tư và liên kết công nghiệp với Quảng Tây (Trung Quốc)

Thái Nguyên mở rộng kết nối, thúc đẩy hợp tác đầu tư và liên kết công nghiệp với Quảng Tây (Trung Quốc)

Trong chuyến công tác tại Quảng Tây, Trung Quốc, lãnh đạo tỉnh Thái Nguyên đã hội đàm, tọa đàm xúc tiến đầu tư, ký kết nhiều thỏa thuận hợp tác.
Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tăng cường hợp tác bảo hộ công dân tại Đông Bắc Thái Lan

Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tăng cường hợp tác bảo hộ công dân tại Đông Bắc Thái Lan

Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Khon Kaen (Thái Lan) đã tiếp và làm việc với Thiếu tướng Phairach Pookcharoen, Tư lệnh cảnh sát Hoàng gia Thái Lan.
Việt Nam phản đối tấn công dân thường, kêu gọi giải quyết hòa bình xung đột tại Saudi Arabia

Việt Nam phản đối tấn công dân thường, kêu gọi giải quyết hòa bình xung đột tại Saudi Arabia

Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng khẳng định Việt Nam mạnh mẽ lên án các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự tại Saudi Arabia.
Tìm hiểu và xác minh thông tin một công dân Việt Nam mất tích trong thảm họa Nepal

Tìm hiểu và xác minh thông tin một công dân Việt Nam mất tích trong thảm họa Nepal

Đại sứ quán Việt Nam tại Ấn Độ kiêm nhiệm Nepal và Bhutan đang phối hợp với các bên liên quan tại Nepal tiến hành tìm hiểu và xác minh thông tin.
Tin bảo hộ công dân ngày 27/8 về tình hình lũ quét, sạt lở đất tại khu vực biên giới Nepal và Trung Quốc

Tin bảo hộ công dân ngày 27/8 về tình hình lũ quét, sạt lở đất tại khu vực biên giới Nepal và Trung Quốc

Bộ Ngoại giao Việt Nam đang khẩn trương xác minh tình hình công dân Việt Nam sau vụ lũ quét, sạt lở tại khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc.
Xu hướng chống tội phạm xuyên quốc gia, lừa đảo trực tuyến tại Đông Nam Á và kinh nghiệm cho người lao động Việt Nam tại Philippines

Xu hướng chống tội phạm xuyên quốc gia, lừa đảo trực tuyến tại Đông Nam Á và kinh nghiệm cho người lao động Việt Nam tại Philippines

Việc nhiều người Việt Nam bị phát hiện trong các cơ sở lừa đảo hoặc bị trục xuất do vi phạm nhập cư gây tác động tiêu cực tới hình ảnh cộng đồng người Việt ...
Toàn bộ công dân Việt Nam ở Colombia đều an toàn sau động đất

Toàn bộ công dân Việt Nam ở Colombia đều an toàn sau động đất

Toàn bộ cộng đồng người Việt ở Colombia đều an toàn sau trận động đất tại địa bàn sáng ngày 10/8.
Mỗi vị khách đến Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026 đều mang về ‘một hương vị để nhớ và một việc tốt để tự hào’

Mỗi vị khách đến Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026 đều mang về ‘một hương vị để nhớ và một việc tốt để tự hào’

Cục trưởng Ngô Phương Nghị kỳ vọng, Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026 sẽ lan tỏa bản sắc Việt, tinh thần sẻ chia và tình hữu nghị giữa các dân tộc.
Argentina gửi lời chào từ bên kia bán cầu qua ngôn ngữ ẩm thực

Argentina gửi lời chào từ bên kia bán cầu qua ngôn ngữ ẩm thực

Qua những hương vị đặc trưng, Argentina mong muốn đưa văn hóa Nam Mỹ đến gần hơn với công chúng Việt Nam, vun đắp tình hữu nghị giữa hai dân tộc.
Khám phá Palestine giàu bản sắc văn hóa qua Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026

Khám phá Palestine giàu bản sắc văn hóa qua Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026

Đại sứ Shadi Abu Zarqa mong muốn lan tỏa vẻ đẹp văn hóa dân tộc, gửi gắm thông điệp hữu nghị và hòa bình tới công chúng Việt Nam qua ẩm thực.
Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026: Đặc sắc những màn quảng diễn ẩm thực

Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026: Đặc sắc những màn quảng diễn ẩm thực

Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026 giới thiệu tinh hoa ẩm thực Việt qua những màn quảng diễn đặc sắc, quy tụ nghệ nhân và đầu bếp trong, ngoài nước.
Văn hóa Việt Nam giàu bản sắc và luôn rộng mở giao lưu với thế giới!

Văn hóa Việt Nam giàu bản sắc và luôn rộng mở giao lưu với thế giới!

Mang trong mình chiều sâu lịch sử và bản sắc riêng, văn hóa Việt Nam không ngừng được bồi đắp qua quá trình giao lưu, tiếp biến với thế giới.
Trắc nghiệm về Việt Nam – Thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2026-2028

Trắc nghiệm về Việt Nam – Thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2026-2028

Nhân dịp Việt Nam tái trúng cử Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2026-2028, mời các bạn tham gia trắc nghiệm dưới đây.
Phiên bản di động