Chào mừng 76 năm Ngoại giao Việt Nam và Quốc khánh 2/9

Ngoại giao thời lập quốc

Vũ Khoan
Theo dõi TGVN trên
Nguyên Bí thư Trung ương Đảng, nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ
Baoquocte.vn. Trong văn kiện Đại hội lần thứ XIII của Đảng có nêu nhiệm vụ “Tiếp tục phát huy vai trò tiên phong của đối ngoại trong việc tạo lập và giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, huy động các nguồn lực bên ngoài để phát triển đất nước, nâng cao vị thế và uy tín của đất nước”. (1)
Từ trái sang: Hồ Chủ tịch, Thứ trưởng Nội vụ Hoàng Minh Giám, Ủy viên Cộng hòa Jean Sainteny, Cố vấn chính trị Leon Pignon, Đại diện Đảng Xã hội Pháp Luis Caput tại lễ ký Hiệp định sơ bộ 6/3/1946. (Ảnh tư liệu)
Từ trái sang: Hồ Chủ tịch, Thứ trưởng Nội vụ Hoàng Minh Giám, Ủy viên Cộng hòa Jean Sainteny, Cố vấn chính trị Leon Pignon, Đại diện Đảng Xã hội Pháp Luis Caput tại lễ ký Hiệp định sơ bộ 6/3/1946. (Ảnh tư liệu)

Có thể nói, cách tiếp cận trên là sự kế thừa “tư tưởng Hồ Chí Minh” trong lĩnh vực đối ngoại vào những ngày tháng đầu tiên sau Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Lúc bấy giờ, nhân dân ta phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, thử thách: nạn đói kinh hoàng hoành hành; nền kinh tế - tài chính nước nhà kiệt quệ; hơn hai chục vạn “Hoa quân nhập Việt” dưới danh nghĩa “giải giáp quân phiệt Nhật” nhũng nhiễu đủ điều; thực dân Pháp rắp tâm lập lại ách thống trị nhân dân ta…

Trong bối cảnh ấy, ngoại giao được đưa lên tuyến đầu trong công cuộc bảo vệ thành quả cách mạng, tranh thủ thời gian củng cố nội lực. Không phải ngẫu nhiên mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đích thân gánh thêm nhiệm vụ Bộ trưởng Ngoại giao trong Chính phủ lâm thời, trực tiếp tiến hành nhiều hoạt động ngoại giao quan trọng hàng đầu.

Qua những hoạt động của Người đã hình thành những đường nét chủ yếu của “trường phái ngoại giao Việt Nam” tiếp tục được vận hành cho tới tận nay và mãi mãi sau này.

Điều kiện tiên quyết để có thể tiến hành hoạt động đối ngoại thành công là phải có tầm nhìn xa trông rộng và quyết sách sáng suốt. Đảng ta và Bác Hồ đã thể hiện sáng tỏ điều này trong việc đánh giá cục diện, bày binh bố trận rất tài tình cũng như phương cách tiến hành vừa kiên quyết vừa khôn khéo.

Nghị quyết Hội nghị toàn quốc của Đảng nhóm họp tại Tân Trào (Tuyên Quang) trong các ngày 13-15/8/1945 để chuẩn bị tổng khởi nghĩa đã chỉ rõ:

2. Hiện nay về chính sách ngoại giao, chúng ta cần phải nhận rõ hai điều:

a) Sự mâu thuẫn giữa hai phe Đồng minh Anh, Pháp và Mỹ, Tàu về vấn đề Đông Dương là một điều ta cần lợi dụng.

b) Sự mâu thuẫn giữa Anh, Mỹ, Pháp và Liên Xô có thể làm cho Anh, Mỹ nhân nhượng với Pháp và để cho Pháp trở lại Đông Dương.

3. Chính sách của chúng ta là phải tránh các trường hợp một mình đối phó với nhiều lực lượng đồng minh (Tầu, Pháp, Mỹ) tràn vào nước ta và đặt chính phủ Pháp De Gaulle hay một chính phủ bù nhìn khác trái với ý nguyện dân tộc.

Bởi vậy cần tranh thủ sự đồng tình của Liên Xô và Mỹ chống lại mưu mô của Pháp định khôi phục lại địa vị cũ ở Đông Dương và mưu mô của một số quân phiệt Tầu định chiếm nước ta.

4. Dù sao chỉ có thực lực của ta mới quyết định sự thắng lợi giữa ta và đồng minh”. (2)

Theo tinh thần trên, ta đã ký Hiệp định sơ bộ 6/3/1946 với Pháp với hai thành quả chiến lược là Pháp phải chấp nhận nước ta là một quốc gia tự do có chính phủ, nghị viện, quân đội, nền tài chính riêng và ta đuổi được 20 vạn quân Trung Hoa Quốc dân Đảng về nước.

Để có được thành quả quý giá đó, Hiệp định ghi nhận hai sự nhân nhượng mang tính sách lược của ta là tạm chấp nhận cụm từ nước “tự do” trong Liên hiệp Pháp thay vì nước “độc lập”; thuận để 15.000 quân Pháp tạm thời thay thế quân Tưởng với lộ trình giảm dần đi tới rút hết trong vòng năm năm.

Những nhân nhượng trên đã gây ra những sự phân vân trong nội bộ ta nên Ban Thường vụ Trung ương Đảng đã phải ban hành Chỉ thị “Hòa để tiến”, trong đó khẳng định những nhân nhượng theo Hiệp định sơ bộ để “tránh tình thế bất lợi: Phải cô lập chiến đấu cùng một lúc với nhiều lực lượng phản động (thực dân Pháp, Tàu trắng, bọn phản cách mạng trong nước)” và “bảo toàn thực lực... chuẩn bị đầy đủ, nhằm cơ hội tốt tiến lên giai đoạn cách mạng mới”. (3)

Ngoại giao thời lập quốc
Hồ Chủ tịch và Bộ trưởng Marius Moutet tại Paris ngày 14/9/1946.

Để cụ thể hóa các điều thỏa thuận trong Hiệp định sơ bộ, hai bên đã mở các cuộc đàm phán tại Đà Lạt và tại lâu đài Fontainebleau ở ngoại ô Paris. Để chỉ đạo và hỗ trợ đoàn đàm phán nước ta do đồng chí Phạm Văn Đồng dẫn đầu, đồng thời nêu cao vị thế của đất nước, tranh thủ dư luận Pháp và thế giới, Bác Hồ đã chính thức ở thăm Pháp gần bốn tháng với tư cách là thượng khách của Chính phủ Pháp.

Đây quả thực là một sự kiện “độc nhất vô nhị” trong lịch sử ngoại giao thế giới khi một nhà cách mạng từng bị chính quyền thực dân kết án tử hình trở thành thượng khách của “mẫu quốc”, dùng máy bay và tàu thủy của chính bọn chúng tới thăm sào huyệt của chúng! Sự kiện này một lần nữa cho thấy ý chí sắt đá, lòng dũng cảm vô song, niềm tin vững chắc của Bác vào sự nghiệp chính nghĩa của dân tộc.

Do hành động ngang ngược của bọn thực dân Pháp, các cuộc đàm phán ở cả Đà Lạt lẫn Fontainebleau đều đổ vỡ và Bác phải trực tiếp đàm phán với chính phủ Pháp, ký Tạm ước 4/9/1946 để cứu vãn tình hình, tranh thủ thêm thời gian chuẩn bị cuộc chiến đấu...

Đó là những bài học kinh điển về cách tiếp cận “nguyên tắc của ta thì phải vững chắc nhưng sách lược của ta thì linh hoạt” (4) như Bác Hồ sau này đã nhấn mạnh.

Bên cạnh tuyến đấu tranh ngoại giao với Pháp, Bác đã thực hiện chủ trương rộng mở “Làm bạn với tất cả các nước dân chủ và không gây thù oán với ai” (5), trong đó “Thái độ nước Việt Nam đối với những nước Á châu là một thái độ anh em; đối với ngũ cường là một thái độ bạn bè” (6), trong đó “Chính sách đối ngoại là thân thiện với tất cả các nước láng giềng Trung Hoa, Ấn Độ, Xiêm La, Cao Miên, Ai Lao… mà không thù gì với nước nào”. (7).

Bên cạnh quan hệ song phương, Bác đã có những nỗ lực lớn lao để tiến hành cái mà nay thường được gọi là “ngoại giao đa phương” bằng cách nhiều lần gửi thư cho năm nước ủy viên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc yêu cầu kết nạp nước ta vào tổ chức toàn cầu này song chưa thành.

Song song với “ngoại giao chính trị”, Bác đã dành mối quan tâm lớn tới “ngoại giao kinh tế” trên cả bình diện song phương lẫn đa phương. Một điều kỳ lạ là 75 năm trước đây, vào cuối năm 1946, Bác đã gửi thư cho Liên hợp quốc, trong đó Bác khẳng định: “Đối với các nước dân chủ, nước Việt Nam sẵn sàng thực thi chính sách mở cửa và hợp tác trong mọi lĩnh vực.

a) Nước Việt Nam dành sự tiếp nhận thuận lợi cho đầu tư của các nhà tư bản, nhà kỹ thuật nước ngoài trong tất cả các ngành kỹ thuật của mình.

b) Nước Việt Nam sẵn sàng mở rộng các cảng, sân bay và đường giao thông cho việc buôn bán và quá cảnh quốc tế.

c) Nước Việt Nam chấp nhận tham gia mọi tổ chức hợp tác kinh tế quốc tế dưới sự lãnh đạo của Liên hợp quốc(8).

Do hoàn cảnh khách quan, những chủ trương nhìn xa trông rộng xuyên thế kỷ ấy của Bác mới trở thành hiện thực ở nước ta trong thời kỳ đổi mới sau 40 năm!

Ngay từ những ngày ấy, hoạt động đối ngoại của Đảng và nước ta đã được tiến hành đồng thời theo cả ba tuyến: đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và ngoại giao nhân dân. Là bộ phận khăng khít của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, Đảng ta luôn duy trì mối quan hệ khăng khít với Quốc tế cộng sản và các đảng thành viên, nhất là với các Đảng Cộng sản ở Liên Xô trước đây, ở Trung Quốc và ở Pháp. Trong khi chưa tranh thủ được sự công nhận chính thức về đường Nhà nước, ngoại giao nhân dân đóng vai trò rất quan trọng. Ở thăm Pháp trên bốn tháng, Bác Hồ thường sống trong nhà bạn bè Pháp và bà con người Việt, tiếp xúc với đại diện đủ các tầng lớp nhân dân Pháp và cả các nước khác.

Ngoại giao thời lập quốc
Chủ tịch Hồ Chí Minh với thiếu nhi Pháp, tháng 7/1946. (Ảnh tư liệu)

Một hoạt động khác được Bác đặc biệt quan tâm là giới truyền thông. Minh chứng cho điều đó là trong khoảng thời gian từ 19/8/1945 tới 19/12/1946, khi kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Bác đã 17 lần tiếp xúc, trả lời phỏng vấn đại diện các cơ quan truyền thông hàng đầu thế giới.

Đối chiếu hoạt động đối ngoại sôi động của Đảng, Nhà nước và nhân dân ngày nay, ta có thể cảm nhận rất rõ những tư tưởng lớn của Đảng và của Bác Hồ đặt nền móng từ hơn bảy chục năm trước đây, khởi đầu cho việc không ngừng nâng cao vị thế và uy tín quốc tế của nước nhà. Chắc chắn rằng, những tư tưởng ấy sẽ tiếp tục đưa nước ta “lên đài vinh quang, sánh vai cùng bè bạn năm châu” như Bác Hồ từng mong đợi.


1. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tập 1, tr.162.

2. Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tập 7, tr.427.

3. Như trên, tập 8, tr.48.

4. Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 8, tr.555.

5. Như trên, tập 5, tr.257.

6. Như trên, tập 5, tr.168.

7. Như trên, tập 5, tr.199.

8. Như trên, tập 4, tr.470.

Ngoại giao Việt Nam qua hình ảnh, tài liệu lưu trữ

Ngoại giao Việt Nam qua hình ảnh, tài liệu lưu trữ

76 năm đồng hành, phục vụ sự nghiệp đối ngoại, có thể nói Lưu trữ Ngoại giao, đặc biệt là tài liệu lưu trữ là ...

Chủ tịch Hồ Chí Minh với ngoại giao Việt Nam giai đoạn 1945-1946

Chủ tịch Hồ Chí Minh với ngoại giao Việt Nam giai đoạn 1945-1946

TGVN. Ngày 11/3, tại Nhà truyền thống Bộ Ngoại giao diễn ra tọa đàm “Chủ tịch Hồ Chí Minh với ngoại giao Việt Nam giai ...

Bài viết cùng chủ đề

76 năm Ngày thành lập ngành Ngoại giao

Đọc thêm

Bộ Ngoại giao long trọng kỷ niệm Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10

Bộ Ngoại giao long trọng kỷ niệm Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10

Baoquocte.vn. Ban Nữ công - Công đoàn Bộ Ngoại giao lần đầu tiên tổ chức buổi gặp mặt trực tuyến với sự tham gia của các chị em ở cả trong ...
Đoàn Trưởng Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài làm việc tại Đài truyền hình Việt Nam

Đoàn Trưởng Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài làm việc tại Đài truyền hình Việt Nam

Baoquocte.vn. Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Tô Anh Dũng dẫn đầu đoàn các Trưởng Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài làm việc với Lãnh đạo Đài truyền hình ...
KPop: YG Entertainment thu lợi nhuận khủng trong quý III, iKON và TREASURE sẽ trở lại trong quý IV

KPop: YG Entertainment thu lợi nhuận khủng trong quý III, iKON và TREASURE sẽ trở lại trong quý IV

Baoquocte.vn. Nhờ album KPop solo đầu tay của Lisa BLACKPINK, YG Entertainment dự kiến ​​đạt lợi nhuận hoạt động hơn 14 triệu USD trong quý III/2021.
Năng lượng và hạ tầng luôn là ưu tiên cao trong hợp tác Mỹ-Mekong

Năng lượng và hạ tầng luôn là ưu tiên cao trong hợp tác Mỹ-Mekong

Baoquocte.vn. Phát biểu tại Đối thoại, Đại sứ Hà Kim Ngọc đánh giá cao tiến triển nhanh chóng trong quan hệ Đối tác Mekong-Mỹ thời gian qua.
Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Tư ngày 20/10/2021: Thiên Bình vấn vương người cũ

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Tư ngày 20/10/2021: Thiên Bình vấn vương người cũ

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 20/10/2021 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
Toyota Land Cruiser Prado 2021 sắp ra mắt tại Việt Nam, giá dự kiến 2,5 tỷ đồng

Toyota Land Cruiser Prado 2021 sắp ra mắt tại Việt Nam, giá dự kiến 2,5 tỷ đồng

Baoquocte.vn. Toyota Land Cruiser Prado 2021 nhập khẩu từ Nhật Bản với một phiên bản duy nhất và được chào bán với giá dự kiến khoảng 2,5 tỷ đồng.
Đột ngột giảm tốc, kinh tế Trung Quốc đang gặp phải vấn đề gì?

Đột ngột giảm tốc, kinh tế Trung Quốc đang gặp phải vấn đề gì?

Baoquocte.vn. Kinh tế Trung Quốc quý III giảm tốc là dấu hiệu của mặt trái các chính sách trung và dài hạn của Trung Quốc, đồng thời bộc lộ nhiều nguy ...
Đoàn Trưởng Cơ quan đại diện Việt Nam tại nước ngoài làm việc với Ban Đối ngoại Trung ương

Đoàn Trưởng Cơ quan đại diện Việt Nam tại nước ngoài làm việc với Ban Đối ngoại Trung ương

Baoquocte.vn. Ông Lê Hoài Trung, Ủy viên Trung ương Đảng, Trưởng Ban Đối ngoại Trung ương, đã tiếp và làm việc với Đoàn Trưởng Cơ quan đại diện Việt Nam tại ...
Chuyên gia Nhật Bản đánh giá về việc Trung Quốc xin gia nhập CPTPP

Chuyên gia Nhật Bản đánh giá về việc Trung Quốc xin gia nhập CPTPP

Baoquocte.vn. Nhóm 11 quốc gia trong CPTPP phản ứng trước việc Trung Quốc nộp đơn gia nhập sẽ có ý nghĩa chiến lược to lớn đối với khu vực và thế ...
Tin thế giới 19/10: Nga 'dụ' NATO sau ngón đòn mới; Triều Tiên có ý gì? Mỹ phản đối Dòng chảy phương Bắc 2 lại đòi Nga tăng cung khí đốt?

Tin thế giới 19/10: Nga 'dụ' NATO sau ngón đòn mới; Triều Tiên có ý gì? Mỹ phản đối Dòng chảy phương Bắc 2 lại đòi Nga tăng cung khí đốt?

Baoquocte.vn. Khủng hoảng năng lượng châu Âu và Dòng chảy phương Bắc 2, Triều Tiên thử tên lửa, Nga-NATO, Mỹ-Ukraine... là một số tin thế giới nổi bật.
Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương: EU nhập cuộc chơi lớn

Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương: EU nhập cuộc chơi lớn

Baoquocte.vn. Chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương được EU công bố gần như trùng khớp thời gian với AUKUS. Chiến lược này có gì đặc biệt? Báo TG&VN phân tích.
Australia trang bị tàu ngầm hạt nhân: Game changer hay chuyện thay đổi cuộc chơi!

Australia trang bị tàu ngầm hạt nhân: Game changer hay chuyện thay đổi cuộc chơi!

Baoquocte.vn. Điều khiến thiên hạ bất ngờ và có phần sửng sốt ở AUKUS là việc Mỹ chia sẻ công nghệ chế tạo tầu ngầm hạt nhân cho Australia. Phân tích của TG&VN.
Nhân tố chi phối chính sách đối ngoại của Tổng thống Joe Biden

Nhân tố chi phối chính sách đối ngoại của Tổng thống Joe Biden

Baoquocte.vn. Tổng thống Mỹ Joe Biden chưa thể hiện đường lối chính sách đối ngoại hoàn chỉnh và nhất quán. Lý do và những nhân tố nào chi phối? TG&VN phân tích.
Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Cấp cao ở mức độ thấp

Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Cấp cao ở mức độ thấp

Baoquocte.vn. Thượng đỉnh Nga-Mỹ diễn ra trong không khí không thù địch nhau nhưng cũng không thân thiện. Họ phấn đấu đạt được cái tối thiểu. TG&VN phân tích.
Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Chưa khai thông, không đột phá

Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Chưa khai thông, không đột phá

Baoquocte.vn. Cuộc gặp Thượng đỉnh Nga-Mỹ là cuộc gặp đầu tiên của ông Biden với ông Putin trên cương vị Tổng thống. Sự kiện được dư luận đặc biệt quan tâm. TG&VN phân tích.
Trung Đông, Vùng Vịnh và Bắc Phi: Thay trọng tâm, đổi định hướng

Trung Đông, Vùng Vịnh và Bắc Phi: Thay trọng tâm, đổi định hướng

Baoquocte.vn. Điểm nóng Trung Đông, với diễn biến chiến sự ác liệt giữa Israel và Hamas, gợi mở điều gì khi muốn nhận diện chính sách đối ngoại của ông Biden? Phân tích.
Chuyên gia Nhật Bản đánh giá về việc Trung Quốc xin gia nhập CPTPP

Chuyên gia Nhật Bản đánh giá về việc Trung Quốc xin gia nhập CPTPP

Baoquocte.vn. Nhóm 11 quốc gia trong CPTPP phản ứng trước việc Trung Quốc nộp đơn gia nhập sẽ có ý nghĩa chiến lược to lớn đối với khu vực và thế giới.
Quan hệ Mỹ-Nhật Bản-Hàn Quốc và 'vũ điệu tango' do Washington 'biên đạo'

Quan hệ Mỹ-Nhật Bản-Hàn Quốc và 'vũ điệu tango' do Washington 'biên đạo'

Baoquocte.vn. Chuyên gia Hàn Quốc đã phân tích cơ sở lý luận mà Mỹ xác định trong quan hệ với Hàn Quốc, Nhật Bản.
Hướng đi nào cho chiến lược hạt nhân của Mỹ thời Tổng thống Biden?

Hướng đi nào cho chiến lược hạt nhân của Mỹ thời Tổng thống Biden?

Baoquocte.vn. Một chiến lược hạt nhân theo chủ nghĩa thực tế phòng thủ sẽ là cách tốt nhất để kết hợp các chính sách đối nội và đối ngoại của Tổng thống Joe Biden.
Đồng thuận và khác biệt tại thượng đỉnh G20 về Afghanistan

Đồng thuận và khác biệt tại thượng đỉnh G20 về Afghanistan

Baoquocte.vn. Thượng đỉnh G20 về Afghanistan phản ánh sự đồng thuận cũng như một số khác biệt giữa các bên về cách giải quyết khủng hoảng tại đất nước Nam Á.
Quan hệ Đức-Nga dưới thời ông Scholz sẽ đi về đâu?

Quan hệ Đức-Nga dưới thời ông Scholz sẽ đi về đâu?

Baoquocte.vn. Không có nhiều lý do để kỳ vọng thay đổi trong quan hệ Đức-Nga dưới thời ông Olaf Scholz và đảng Dân chủ xã hội (SPD).
Ba điểm mấu chốt trong sáng kiến hòa bình liên Triều của Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in

Ba điểm mấu chốt trong sáng kiến hòa bình liên Triều của Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in

Baoquocte.vn. Tờ Korea Times đăng bài bình luận của Giáo sư Yang Moo-jin về bài phát biểu tại Đại hội đồng Liên hợp quốc của Tổng thống Moon Jae-in.
Phiên bản di động