Chào mừng 76 năm Ngoại giao Việt Nam và Quốc khánh 2/9

Ngoại giao thời lập quốc

Vũ Khoan
Theo dõi TGVN trên
Nguyên Bí thư Trung ương Đảng, nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ
Baoquocte.vn. Trong văn kiện Đại hội lần thứ XIII của Đảng có nêu nhiệm vụ “Tiếp tục phát huy vai trò tiên phong của đối ngoại trong việc tạo lập và giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, huy động các nguồn lực bên ngoài để phát triển đất nước, nâng cao vị thế và uy tín của đất nước”. (1)
Từ trái sang: Hồ Chủ tịch, Thứ trưởng Nội vụ Hoàng Minh Giám, Ủy viên Cộng hòa Jean Sainteny, Cố vấn chính trị Leon Pignon, Đại diện Đảng Xã hội Pháp Luis Caput tại lễ ký Hiệp định sơ bộ 6/3/1946. (Ảnh tư liệu)
Từ trái sang: Hồ Chủ tịch, Thứ trưởng Nội vụ Hoàng Minh Giám, Ủy viên Cộng hòa Jean Sainteny, Cố vấn chính trị Leon Pignon, Đại diện Đảng Xã hội Pháp Luis Caput tại lễ ký Hiệp định sơ bộ 6/3/1946. (Ảnh tư liệu)

Có thể nói, cách tiếp cận trên là sự kế thừa “tư tưởng Hồ Chí Minh” trong lĩnh vực đối ngoại vào những ngày tháng đầu tiên sau Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Lúc bấy giờ, nhân dân ta phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, thử thách: nạn đói kinh hoàng hoành hành; nền kinh tế - tài chính nước nhà kiệt quệ; hơn hai chục vạn “Hoa quân nhập Việt” dưới danh nghĩa “giải giáp quân phiệt Nhật” nhũng nhiễu đủ điều; thực dân Pháp rắp tâm lập lại ách thống trị nhân dân ta…

Trong bối cảnh ấy, ngoại giao được đưa lên tuyến đầu trong công cuộc bảo vệ thành quả cách mạng, tranh thủ thời gian củng cố nội lực. Không phải ngẫu nhiên mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đích thân gánh thêm nhiệm vụ Bộ trưởng Ngoại giao trong Chính phủ lâm thời, trực tiếp tiến hành nhiều hoạt động ngoại giao quan trọng hàng đầu.

Qua những hoạt động của Người đã hình thành những đường nét chủ yếu của “trường phái ngoại giao Việt Nam” tiếp tục được vận hành cho tới tận nay và mãi mãi sau này.

Điều kiện tiên quyết để có thể tiến hành hoạt động đối ngoại thành công là phải có tầm nhìn xa trông rộng và quyết sách sáng suốt. Đảng ta và Bác Hồ đã thể hiện sáng tỏ điều này trong việc đánh giá cục diện, bày binh bố trận rất tài tình cũng như phương cách tiến hành vừa kiên quyết vừa khôn khéo.

Nghị quyết Hội nghị toàn quốc của Đảng nhóm họp tại Tân Trào (Tuyên Quang) trong các ngày 13-15/8/1945 để chuẩn bị tổng khởi nghĩa đã chỉ rõ:

2. Hiện nay về chính sách ngoại giao, chúng ta cần phải nhận rõ hai điều:

a) Sự mâu thuẫn giữa hai phe Đồng minh Anh, Pháp và Mỹ, Tàu về vấn đề Đông Dương là một điều ta cần lợi dụng.

b) Sự mâu thuẫn giữa Anh, Mỹ, Pháp và Liên Xô có thể làm cho Anh, Mỹ nhân nhượng với Pháp và để cho Pháp trở lại Đông Dương.

3. Chính sách của chúng ta là phải tránh các trường hợp một mình đối phó với nhiều lực lượng đồng minh (Tầu, Pháp, Mỹ) tràn vào nước ta và đặt chính phủ Pháp De Gaulle hay một chính phủ bù nhìn khác trái với ý nguyện dân tộc.

Bởi vậy cần tranh thủ sự đồng tình của Liên Xô và Mỹ chống lại mưu mô của Pháp định khôi phục lại địa vị cũ ở Đông Dương và mưu mô của một số quân phiệt Tầu định chiếm nước ta.

4. Dù sao chỉ có thực lực của ta mới quyết định sự thắng lợi giữa ta và đồng minh”. (2)

Theo tinh thần trên, ta đã ký Hiệp định sơ bộ 6/3/1946 với Pháp với hai thành quả chiến lược là Pháp phải chấp nhận nước ta là một quốc gia tự do có chính phủ, nghị viện, quân đội, nền tài chính riêng và ta đuổi được 20 vạn quân Trung Hoa Quốc dân Đảng về nước.

Để có được thành quả quý giá đó, Hiệp định ghi nhận hai sự nhân nhượng mang tính sách lược của ta là tạm chấp nhận cụm từ nước “tự do” trong Liên hiệp Pháp thay vì nước “độc lập”; thuận để 15.000 quân Pháp tạm thời thay thế quân Tưởng với lộ trình giảm dần đi tới rút hết trong vòng năm năm.

Những nhân nhượng trên đã gây ra những sự phân vân trong nội bộ ta nên Ban Thường vụ Trung ương Đảng đã phải ban hành Chỉ thị “Hòa để tiến”, trong đó khẳng định những nhân nhượng theo Hiệp định sơ bộ để “tránh tình thế bất lợi: Phải cô lập chiến đấu cùng một lúc với nhiều lực lượng phản động (thực dân Pháp, Tàu trắng, bọn phản cách mạng trong nước)” và “bảo toàn thực lực... chuẩn bị đầy đủ, nhằm cơ hội tốt tiến lên giai đoạn cách mạng mới”. (3)

Ngoại giao thời lập quốc
Hồ Chủ tịch và Bộ trưởng Marius Moutet tại Paris ngày 14/9/1946.

Để cụ thể hóa các điều thỏa thuận trong Hiệp định sơ bộ, hai bên đã mở các cuộc đàm phán tại Đà Lạt và tại lâu đài Fontainebleau ở ngoại ô Paris. Để chỉ đạo và hỗ trợ đoàn đàm phán nước ta do đồng chí Phạm Văn Đồng dẫn đầu, đồng thời nêu cao vị thế của đất nước, tranh thủ dư luận Pháp và thế giới, Bác Hồ đã chính thức ở thăm Pháp gần bốn tháng với tư cách là thượng khách của Chính phủ Pháp.

Đây quả thực là một sự kiện “độc nhất vô nhị” trong lịch sử ngoại giao thế giới khi một nhà cách mạng từng bị chính quyền thực dân kết án tử hình trở thành thượng khách của “mẫu quốc”, dùng máy bay và tàu thủy của chính bọn chúng tới thăm sào huyệt của chúng! Sự kiện này một lần nữa cho thấy ý chí sắt đá, lòng dũng cảm vô song, niềm tin vững chắc của Bác vào sự nghiệp chính nghĩa của dân tộc.

Do hành động ngang ngược của bọn thực dân Pháp, các cuộc đàm phán ở cả Đà Lạt lẫn Fontainebleau đều đổ vỡ và Bác phải trực tiếp đàm phán với chính phủ Pháp, ký Tạm ước 4/9/1946 để cứu vãn tình hình, tranh thủ thêm thời gian chuẩn bị cuộc chiến đấu...

Đó là những bài học kinh điển về cách tiếp cận “nguyên tắc của ta thì phải vững chắc nhưng sách lược của ta thì linh hoạt” (4) như Bác Hồ sau này đã nhấn mạnh.

Bên cạnh tuyến đấu tranh ngoại giao với Pháp, Bác đã thực hiện chủ trương rộng mở “Làm bạn với tất cả các nước dân chủ và không gây thù oán với ai” (5), trong đó “Thái độ nước Việt Nam đối với những nước Á châu là một thái độ anh em; đối với ngũ cường là một thái độ bạn bè” (6), trong đó “Chính sách đối ngoại là thân thiện với tất cả các nước láng giềng Trung Hoa, Ấn Độ, Xiêm La, Cao Miên, Ai Lao… mà không thù gì với nước nào”. (7).

Bên cạnh quan hệ song phương, Bác đã có những nỗ lực lớn lao để tiến hành cái mà nay thường được gọi là “ngoại giao đa phương” bằng cách nhiều lần gửi thư cho năm nước ủy viên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc yêu cầu kết nạp nước ta vào tổ chức toàn cầu này song chưa thành.

Song song với “ngoại giao chính trị”, Bác đã dành mối quan tâm lớn tới “ngoại giao kinh tế” trên cả bình diện song phương lẫn đa phương. Một điều kỳ lạ là 75 năm trước đây, vào cuối năm 1946, Bác đã gửi thư cho Liên hợp quốc, trong đó Bác khẳng định: “Đối với các nước dân chủ, nước Việt Nam sẵn sàng thực thi chính sách mở cửa và hợp tác trong mọi lĩnh vực.

a) Nước Việt Nam dành sự tiếp nhận thuận lợi cho đầu tư của các nhà tư bản, nhà kỹ thuật nước ngoài trong tất cả các ngành kỹ thuật của mình.

b) Nước Việt Nam sẵn sàng mở rộng các cảng, sân bay và đường giao thông cho việc buôn bán và quá cảnh quốc tế.

c) Nước Việt Nam chấp nhận tham gia mọi tổ chức hợp tác kinh tế quốc tế dưới sự lãnh đạo của Liên hợp quốc(8).

Do hoàn cảnh khách quan, những chủ trương nhìn xa trông rộng xuyên thế kỷ ấy của Bác mới trở thành hiện thực ở nước ta trong thời kỳ đổi mới sau 40 năm!

Ngay từ những ngày ấy, hoạt động đối ngoại của Đảng và nước ta đã được tiến hành đồng thời theo cả ba tuyến: đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và ngoại giao nhân dân. Là bộ phận khăng khít của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, Đảng ta luôn duy trì mối quan hệ khăng khít với Quốc tế cộng sản và các đảng thành viên, nhất là với các Đảng Cộng sản ở Liên Xô trước đây, ở Trung Quốc và ở Pháp. Trong khi chưa tranh thủ được sự công nhận chính thức về đường Nhà nước, ngoại giao nhân dân đóng vai trò rất quan trọng. Ở thăm Pháp trên bốn tháng, Bác Hồ thường sống trong nhà bạn bè Pháp và bà con người Việt, tiếp xúc với đại diện đủ các tầng lớp nhân dân Pháp và cả các nước khác.

Ngoại giao thời lập quốc
Chủ tịch Hồ Chí Minh với thiếu nhi Pháp, tháng 7/1946. (Ảnh tư liệu)

Một hoạt động khác được Bác đặc biệt quan tâm là giới truyền thông. Minh chứng cho điều đó là trong khoảng thời gian từ 19/8/1945 tới 19/12/1946, khi kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Bác đã 17 lần tiếp xúc, trả lời phỏng vấn đại diện các cơ quan truyền thông hàng đầu thế giới.

Đối chiếu hoạt động đối ngoại sôi động của Đảng, Nhà nước và nhân dân ngày nay, ta có thể cảm nhận rất rõ những tư tưởng lớn của Đảng và của Bác Hồ đặt nền móng từ hơn bảy chục năm trước đây, khởi đầu cho việc không ngừng nâng cao vị thế và uy tín quốc tế của nước nhà. Chắc chắn rằng, những tư tưởng ấy sẽ tiếp tục đưa nước ta “lên đài vinh quang, sánh vai cùng bè bạn năm châu” như Bác Hồ từng mong đợi.


1. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tập 1, tr.162.

2. Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tập 7, tr.427.

3. Như trên, tập 8, tr.48.

4. Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 8, tr.555.

5. Như trên, tập 5, tr.257.

6. Như trên, tập 5, tr.168.

7. Như trên, tập 5, tr.199.

8. Như trên, tập 4, tr.470.

Ngoại giao Việt Nam qua hình ảnh, tài liệu lưu trữ

Ngoại giao Việt Nam qua hình ảnh, tài liệu lưu trữ

76 năm đồng hành, phục vụ sự nghiệp đối ngoại, có thể nói Lưu trữ Ngoại giao, đặc biệt là tài liệu lưu trữ là ...

Chủ tịch Hồ Chí Minh với ngoại giao Việt Nam giai đoạn 1945-1946

Chủ tịch Hồ Chí Minh với ngoại giao Việt Nam giai đoạn 1945-1946

TGVN. Ngày 11/3, tại Nhà truyền thống Bộ Ngoại giao diễn ra tọa đàm “Chủ tịch Hồ Chí Minh với ngoại giao Việt Nam giai ...

Bài viết cùng chủ đề

76 năm Ngày thành lập ngành Ngoại giao

Đọc thêm

Xổ số miền Nam XSMN - XSMN 2/7 - SXMN 2/7/2022 - kết quả xổ số hôm nay ngày 2 tháng 7

Xổ số miền Nam XSMN - XSMN 2/7 - SXMN 2/7/2022 - kết quả xổ số hôm nay ngày 2 tháng 7

Baoquocte.vn. XSMN 2/7. xổ số hôm nay 2/7. kết quả xổ số miền Nam XSMN thứ 7 ngày 2/7/2022. xổ số hôm nay ngày 2 tháng 7. SXMN 2/7. xo so ...
Tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 3/7/2022: Song Ngư cẩn thận sập bẫy

Tử vi 12 cung hoàng đạo ngày 3/7/2022: Song Ngư cẩn thận sập bẫy

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 3/7/2022 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
Quyển sách thư pháp về danh nhân Nguyễn Đình Chiểu nhận kỷ lục Việt Nam và kỷ lục thế giới

Quyển sách thư pháp về danh nhân Nguyễn Đình Chiểu nhận kỷ lục Việt Nam và kỷ lục thế giới

Baoquocte.vn. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bến Tre tổ chức trao kỷ lục Việt Nam, kỷ lục thế giới cho quyển sách thư pháp 'Nguyễn Đình Chiểu thi ...
Trung Quốc yêu cầu Canada không ‘bình luận vô trách nhiệm’ liên quan đến Hong Kong

Trung Quốc yêu cầu Canada không ‘bình luận vô trách nhiệm’ liên quan đến Hong Kong

Baoquocte.vn. Trong tuyên bố ngày 1/7, Đại sứ quán Trung Quốc nêu rõ các thế lực bên ngoài không nên đưa ra 'bình luận vô trách nhiệm' liên quan Hong Kong.
Anh-New Zealand ra tuyên bố chung, ủng hộ Biển Đông tự do và rộng mở

Anh-New Zealand ra tuyên bố chung, ủng hộ Biển Đông tự do và rộng mở

Baoquocte.vn. Thủ tướng Anh Boris Johnson và người đồng cấp New Zealand Jacinda Ardern ngày 1/7 tái khẳng định ủng hộ tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông.
Theo đuổi chính sách 'Không Covid năng động', Trung Quốc nới lỏng quy định nhập cảnh đối với công dân Mỹ

Theo đuổi chính sách 'Không Covid năng động', Trung Quốc nới lỏng quy định nhập cảnh đối với công dân Mỹ

Baoquocte.vn. Ngày 1/7, Đại sứ quán Trung Quốc tại Mỹ thông báo công dân Mỹ sẽ được nhập cảnh Trung Quốc.
Ứng phó với tình trạng nước biển dâng, Maldives ra mắt thành phố nổi trong tháng Bảy

Ứng phó với tình trạng nước biển dâng, Maldives ra mắt thành phố nổi trong tháng Bảy

Baoquocte.vn. Trong một đầm phá màu ngọc lam, cách thủ đô Male của Cộng hòa Maldives 10 phút đi thuyền, một thành phố nổi dành cho 20.000 dân đang dần nổi ...
Năng lực quân sự của Thụy Điển và Phần Lan đến đâu mà NATO bất chấp thách thức cố hữu, nóng lòng đón nhận

Năng lực quân sự của Thụy Điển và Phần Lan đến đâu mà NATO bất chấp thách thức cố hữu, nóng lòng đón nhận

Baoquocte.vn. NATO đã rất mạnh, tại sao vẫn nóng lòng muốn kết nạp thêm Thụy Điển và Phần Lan?
Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp ngày 3/7/2022: Tuổi Thìn chi tiêu tiết kiệm

Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp ngày 3/7/2022: Tuổi Thìn chi tiêu tiết kiệm

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay ngày 3/7/2022 của 12 con giáp - tuổi Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, tài lộc...
Lịch âm 3/7, âm lịch hôm nay Chủ Nhật ngày 3/7/2022 tốt hay xấu? Lịch vạn niên 3/7/2022

Lịch âm 3/7, âm lịch hôm nay Chủ Nhật ngày 3/7/2022 tốt hay xấu? Lịch vạn niên 3/7/2022

Baoquocte.vn. Lịch âm 3/7. âm lịch hôm nay 3/7. Xem âm lịch hôm nay ngày 3/7/2022 tốt hay xấu? Lịch vạn niên ngày 3 tháng 7 năm 2022 hôm nay.
Ngẫm về 2% GDP chi tiêu cho quốc phòng của NATO

Ngẫm về 2% GDP chi tiêu cho quốc phòng của NATO

Baoquocte.vn. Đến hẹn lại lên, khi Hội nghị thượng đỉnh NATO sắp diễn ra, cuộc tranh luận về việc các đồng minh có chi tiêu quá ít cho quốc phòng lại được nhắc đến.
Chi phí quân sự: Nghịch lý thời hậu Covid-19

Chi phí quân sự: Nghịch lý thời hậu Covid-19

Baoquocte.vn. Đúng vào lúc thế giới đang cần thêm những nguồn lực nhằm vực dậy nền kinh tế sau tác động của Covid-19, thì chi phí quân sự lại có xu hướng tăng.
Thế giới nửa năm với những biến động, bất ngờ

Thế giới nửa năm với những biến động, bất ngờ

Baoquocte.vn. Năm 2022 mở đầu với những hy vọng tràn trề về một thế giới ổn định, kinh tế toàn cầu tiếp tục đà phục hồi và tăng trưởng sau đại dịch Covid-19. Nhưng...
OPEC+ và chiến thuật nhỏ giọt

OPEC+ và chiến thuật nhỏ giọt

Baoquocte.vn. Bất chấp sức ép từ Mỹ và các nước phương Tây, OPEC+ chỉ quyết định tăng sản lượng khai thác thêm 648 nghìn thùng/ngày trong tháng Bảy và tháng Tám tới.
Liên minh châu Âu: Đồng minh không đồng lòng

Liên minh châu Âu: Đồng minh không đồng lòng

Baoquocte.vn. Hội nghị thượng đỉnh bất thường của Liên minh châu Âu (EU) đã kết thúc với một quyết định bất thường.
Trung Quốc phả hơi nóng vào cuộc đua ở Nam Thái Bình Dương

Trung Quốc phả hơi nóng vào cuộc đua ở Nam Thái Bình Dương

Baoquocte.vn. Phản ứng của phương Tây về chuyến thăm của Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tới Nam Thái Bình Dương cho thấy cuộc cạnh tranh ngày một nóng tại khu vực.
Liên minh quân sự ba bên Mỹ-Nhật-Hàn: Đến lúc biến điều không thể thành có thể?

Liên minh quân sự ba bên Mỹ-Nhật-Hàn: Đến lúc biến điều không thể thành có thể?

Baoquocte.vn. Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio đã mạnh dạn đưa ra đề xuất diễn tập quân sự 3 bên Mỹ-Nhật-Hàn.
'Ngoại giao con thoi' với Nga và Ukraine của Tổng thống Indonesia có hiệu nghiệm?

'Ngoại giao con thoi' với Nga và Ukraine của Tổng thống Indonesia có hiệu nghiệm?

Baoquocte.vn. Chuyến thăm của Tổng thống Indonesia tới Nga và Ukraine đã cho thấy một Chủ tịch G20 đầy trách nhiệm với sứ mệnh gửi gắm thông điệp hòa bình.
Hội nghị thượng đỉnh NATO: phương Tây 'nắn gân' Nga, an ủi Ukraine, Mỹ thiết kế vòng vây chiến lược

Hội nghị thượng đỉnh NATO: phương Tây 'nắn gân' Nga, an ủi Ukraine, Mỹ thiết kế vòng vây chiến lược

Baoquocte.vn. Hội nghị thượng đỉnh vừa qua đã chứng minh sức mạnh của NATO và quyết tâm của phương Tây trước Nga trong cuộc xung đột leo thang tại Ukraine.
Nhiều chính sách mới liên quan đến 'túi tiền' của người dân Australia sẽ có hiệu lực từ 1/7

Nhiều chính sách mới liên quan đến 'túi tiền' của người dân Australia sẽ có hiệu lực từ 1/7

Baoquocte.vn. Từ ngày 1/7, nhiều chính sách mới của Australia đi vào hiệu lực như tăng lương tối thiểu, thay đổi lương hưu, giảm thuế, tăng tiền điện,...
Báo chí Campuchia lan tỏa thông điệp về tình hữu nghị truyền thống với Việt Nam

Báo chí Campuchia lan tỏa thông điệp về tình hữu nghị truyền thống với Việt Nam

Baoquocte.vn. Nhân dịp 55 năm quan hệ Việt Nam-Campuchia, truyền thông ‘xứ Chùa Tháp’ đã có nhiều bài viết lan toả thông điệp về tình hữu nghị truyền thông giữa hai nước.
Vụ việc Kaliningrad: Lithuania có lẽ không lường hết những gì Nga có thể 'phản đòn'

Vụ việc Kaliningrad: Lithuania có lẽ không lường hết những gì Nga có thể 'phản đòn'

Baoquocte.vn. Phong tỏa hoạt động vận tải hàng hóa tới tỉnh Kaliningrad của Nga, Lithuania đang đối mặt với nhiều hậu quả khó lường.
Phiên bản di động