Nhật Bản dẫn đầu 'cường quốc tầm trung' trong định hình tương lai châu Á *

Quang Hiếu
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Được đánh giá như "cường quốc bậc trung", Nhật Bản đang đóng vai trò ngày càng quan trọng và mang tính xây dựng trong việc định hình tương lai châu Á.
Nhật Bản và tham vọng trong việc định hình tương lai Đông Á
Nhật Bản là minh chứng cho thấy rằng tương lai của châu Á không nhất thiết phải phụ thuộc vào các siêu cường như Mỹ hay Trung Quốc. (Nguồn: Getty)

Trong giai đoạn hiện nay, sẽ là lỗi thời nếu các chuyên gia và nhà hoạch định chính sách chỉ coi quan hệ quốc tế khu vực châu Á về cơ bản là cuộc đấu tranh giành quyền lực Mỹ-Trung. Bên cạnh cuộc đua tranh của các siêu cường, các cường quốc bậc trung đang đóng vai trò ngày càng quan trọng và mang tính xây dựng trong việc định hình tương lai châu Á.

Có thể nói không cường quốc bậc trung nào tại châu Á là quan trọng như Nhật Bản. Điều này đặc biệt đúng ở Đông Nam Á, nơi Nhật Bản không chỉ là nguồn đầu tư cơ sở hạ tầng hàng đầu và hỗ trợ phát triển (ODA) mà còn nhận được những thiện chí to lớn của cả các nhà lãnh đạo cũng như công chúng trong khu vực.

Trong khi vẫn duy trì sự trung thành về mặt pháp lý với Hiến pháp hòa bình (không có quân đội) của mình, Nhật Bản cũng đã dần trở thành nguồn hỗ trợ an ninh hàng hải quan trọng cho các nước Đông Nam Á đang phát triển.

Đối tác hàng đầu của Philippines

Mối quan hệ Nhật Bản-Philippines có thể là minh chứng sống động nhất. Bất chấp những thay đổi khác trong chính sách đối nội và đối ngoại của mình trong những năm gần đây, Manila đã hết lòng coi Tokyo như một đối tác quan trọng cho hòa bình và thịnh vượng của khu vực.

Sau thất bại trong Thế chiến thứ II, phát xít Nhật đầu hàng và Nhật Bản từ bỏ vị thế đế quốc rồi trở thành cường quốc kinh tế trong những năm 1970 và 1980.

Tuy nhiên, cuộc suy thoái kéo dài vào đầu thế kỷ đã làm giảm vị thế toàn cầu của Nhật Bản và tạo điều kiện cho sự nổi lên của Trung Quốc như một cường quốc ưu việt hơn ở châu Á.

Mặt khác, Điều 9 của Hiến pháp thời hậu chiến đã cấm Nhật Bản có quân đội hay phục vụ mục đích quân sự, mà chỉ được áp dụng chính sách quốc phòng.

Mặc dù vậy, Nhật Bản vẫn là một thế lực cần được cân nhắc đến.

Đây là nền kinh tế lớn thứ ba thế giới, có lực lượng hải quân tiên tiến ở châu Á và sở hữu nhiều tập đoàn sản xuất lớn.

Trong thập kỷ qua, chính quyền cựu Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzo đã giám sát quá trình chuyển đổi đất nước thành một cường quốc tầm trung trong khu vực.

Mặc dù thiếu sức mạnh chính trị, quân sự và ngoại giao để vươn lên tầm siêu cường như Mỹ, nhưng Nhật Bản vẫn tích cực đóng góp vào hòa bình và ổn định khu vực, tăng cường liên minh với các cường quốc cùng chí hướng trên khắp Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, và từng bước phát triển khả năng tự vệ trong bối cảnh căng thẳng hàng hải gia tăng ở châu Á.

Và Philippines đã trở thành nước ủng hộ chính cho vai trò mới của Nhật trong khu vực.

Chính sách đối ngoại của Philippines trong giai đoạn gần đây là sự mâu thuẫn về mối quan hệ với Trung Quốc của hai đời tổng thống.

Trong khi chính quyền cựu Tổng thống Benigno Aquino III là người ủng hộ trung thành việc mở rộng dấu chân quân sự của Mỹ ở châu Á để đối phó với tham vọng của Trung Quốc, thì chính quyền kế nhiệm của ông Rodrigo Duterte lại đặt câu hỏi về các nguyên tắc cơ bản của liên minh với Mỹ nhằm ủng hộ mối quan hệ nồng ấm hơn với Trung Quốc.

Mặc dù cả hai nhà lãnh đạo Philippines có nhiều khuynh hướng và chiến lược khác biệt, nhưng có một điểm chung là đều theo đuổi tăng cường mối quan hệ với Nhật Bản.

Tin liên quan
Thủ tướng Nhật Bản tuyên bố phản đối việc đơn phương thay đổi hiện trạng ở Biển Đông Thủ tướng Nhật Bản tuyên bố phản đối việc đơn phương thay đổi hiện trạng ở Biển Đông

Trong suốt nhiệm kỳ của mình, hai vị Tổng thống Philippines đã nhiều lần đến thăm Tokyo, nhấn mạnh ưu tiên mà họ dành cho quan hệ Philippines-Nhật Bản.

Trong bài phát biểu vào năm 2015, ông Aquino đã cảm ơn Nhật Bản vì đã "hỗ trợ kích thích và duy trì tăng trưởng kinh tế Philippines” và "tăng cường khả năng phục hồi sau thảm họa của Philippines.”

Còn Tổng thống Duterte đã ca ngợi Nhật Bản là “một người bạn thân thiết hơn một người anh em” và “một người bạn không giống bất kỳ nước nào” hay “một tình bạn đặc biệt mà giá trị của nó vượt xa mọi thước đo”.

Ba mặt trận quan trọng

Đổi lại, các nền kinh tế Đông Nam Á như Philippines là một phần không thể thiếu trong chiến lược đa dạng hóa đầu tư của Nhật Bản. Có lẽ nhiều hơn bất kỳ nơi nào khác trên thế giới, khu vực này là nơi Tokyo đã tìm thấy những đối tác có thể ủng hộ chính sách đối ngoại và quốc phòng của mình.

Trong những năm gần đây, Nhật Bản đã đóng một vai trò không thể thiếu và mang tính xây dựng trong khu vực trên ba mặt trận quan trọng.

Một là, xây dựng và duy trì các mối quan hệ với các nước ở Đông Nam Á. Điều này rất quan trọng và là yếu tố giúp Nhật tăng tốc trong cuộc cạnh tranh với Trung Quốc ở khu vực.

Với nhiều nét tương đồng, tăng cường quan hệ với các nước khu vực Đông Nam Á cũng thuận lợi hơn cho Nhật Bản so với các nước phương Tây, vốn có nhiều bất đồng về các vấn đề nhân quyền và dân chủ.

Ví dụ, thay vì chỉ trích hoặc tán thành với chủ trương trấn áp tội phạm ma túy mạnh tay của Tổng thống Duterte, Nhật Bản đẩy mạnh hỗ trợ cơ sở khoa học và sức khỏe cộng đồng, chẳng hạn như việc thành lập các cơ sở cai nghiện ma túy ở Philippines.

Đồng thời, Tokyo trở thành trung gian kết nối trong giai đoạn căng thẳng giữa ông Duterte và cựu Tổng thống Donald Trump.

Hai là, cung cấp một giải pháp thay thế khả thi cho sáng kiến ​​Vành đai và Con đường (BRI) của Trung Quốc.

Tại Philippines, Nhật Bản đã tham gia vào nhiều dự án cơ sở hạ tầng lớn, bao gồm dự án tàu điện ngầm đầu tiên ở Metro-Manila cũng như dự án đường sắt đi lại Bắc Nam, kết nối các trung tâm công nghiệp lớn của đất nước.

Gần đây, Nhật Bản cũng bắt tay với các cường quốc Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương để phát triển cơ sở hạ tầng công nghệ cao cho khu vực, đặc biệt là trong lĩnh vực viễn thông 5G và trí tuệ nhân tạo. Ngoài ra, xứ sở mặt trời mọc cũng tạo ra mối yên tâm về quản trị cũng như tạo nhiều công ăn việc làm cho các quốc gia trong khu vực.

Nhật Bản và tham vọng trong việc định hình tương lai Đông Á
Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Kenji Wakamiya trong lễ chuyển giao máy bay huấn luyện của Nhật Bản cho Hải quân Philippines hồi tháng 3/2017. (Nguồn: Reuters)

Ba là, hỗ trợ tăng cường an ninh hàng hải. Trong những năm gần đây, Nhật Bản hỗ trợ một số quốc gia Đông Nam Á như Philippines, Malaysia, Indonesia... phát triển khả năng giám sát và phòng thủ trên biển.

Nhật Bản đã tặng cho Philippines khoảng 10 tàu tuần tra tiên tiến cũng như máy bay trinh sát TC-90. Theo thỏa thuận quốc phòng trị giá 100 triệu USD, Nhật Bản dự kiến ​​sẽ xuất khẩu hệ thống radar hàng không cho Philippines, với các tàu tuần tra lớn hơn do Nhật Bản sản xuất dự kiến ​​vào năm tới.

Với Indonesia, Nhật cũng hoàn tất một thỏa thuận quốc phòng mới nhằm tăng cường khả năng an ninh hàng hải của nước này.

Tựu trung, sự có mặt của cường quốc bậc trung Nhật Bản sẽ khiến quan hệ ở châu Á trở nên đa dạng hơn và cho thấy rằng tương lai của khu vực này không nhất thiết phải phụ thuộc vào các siêu cường như Mỹ hay Trung Quốc.


* Bài viết của học giả người Philippines Richard Javad Heydarian, chuyên gia về các vấn đề địa chính trị và kinh tế châu Á, tác giả của nhiều sách nghiên cứu, trong đó có The Rise of Duterte: A Populist Revolt against Elite Democracy, The Indo-Pacific: Trump, China and the New Struggle for Global Mastery...

TIN LIÊN QUAN
Tình hình Myanmar: Chính quyền quân sự chuẩn bị giải tán đảng NLD của bà Aung San Suu Kyi
Sắc xanh đỏ của đảng phái nhuộm màu bản đồ tiêm vaccine Covid-19 ở Mỹ
Cập nhật Covid-19 ngày 21/5: Phản ứng nghiêm trọng sau tiêm tại Indonesia; chứng chỉ xanh kỹ thuật số châu Âu; nguy cơ bùng dịch và bài học từ Ấn Độ
Ẩn số Nga trong bài toán xung đột Israel-Palestine
Việt Nam và Hội đồng Bảo an: Trong khó khăn, bản lĩnh và bản sắc ngoại giao đa phương càng đậm nét hơn
(theo Japan Times)

Đọc thêm

Tin thế giới 24/6: Nga-Anh căng thẳng sau vụ va chạm tàu; Nga tuyên bố ‘sẽ có phản ứng mạnh’; Mỹ-Hàn ‘bật đèn xanh’ cho Triều Tiên

Tin thế giới 24/6: Nga-Anh căng thẳng sau vụ va chạm tàu; Nga tuyên bố ‘sẽ có phản ứng mạnh’; Mỹ-Hàn ‘bật đèn xanh’ cho Triều Tiên

Baoquocte.vn. Nga-Anh đụng độ trên Biển Đen và những tranh cãi xung quanh, quan hệ Nga-Mỹ, tình hình EU... là những sự kiện quốc tế nổi bật 24h qua.
Nga cảnh báo về sự hồi sinh của các loại vũ khí sinh học

Nga cảnh báo về sự hồi sinh của các loại vũ khí sinh học

Baoquocte.vn. Ngày 24/6, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Nga Nikolai Patrushev đã lên tiếng cảnh báo về sự hồi sinh của các loại vũ khí sinh học.
Covid-19 ở Việt Nam tối 24/6: Thêm 116 ca mắc trong nước, hơn một nửa tại TP. Hồ Chí Minh

Covid-19 ở Việt Nam tối 24/6: Thêm 116 ca mắc trong nước, hơn một nửa tại TP. Hồ Chí Minh

Baoquocte.vn. Bản tin dịch Covid-19 tối 24/6 của Bộ Y tế cho biết có thêm 116 ca mắc Covid-19 nâng tổng số ca bệnh trong ngày lên 285 ca, riêng TP. ...
Hội nghị trực tuyến thông báo kết quả Đại hội XIII của Đảng tới Đảng Cánh tả Đức

Hội nghị trực tuyến thông báo kết quả Đại hội XIII của Đảng tới Đảng Cánh tả Đức

Baoquocte.vn. Trưởng Ban Đối ngoại Trung ương Lê Hoài Trung chủ trì Hội nghị trực tuyến thông báo kết quả Đại hội XIII của Đảng ta tới Đảng Cánh tả Đức.
XSMN 25/6 - Xổ số miền Nam hôm nay thứ 6 25/6/2021 - xổ số hôm nay 25/6 - SXMN - KQXSMN

XSMN 25/6 - Xổ số miền Nam hôm nay thứ 6 25/6/2021 - xổ số hôm nay 25/6 - SXMN - KQXSMN

Baoquocte.vn. XSMN 25/6 - xổ số hôm nay 25/6 - kết quả xổ số miền Nam hôm nay, thứ 6 ngày 25 tháng 6 năm 2021. XSMN thứ 6. KQSXMN. SXMN ...
Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Sáu ngày 25/6/2021: Ma Kết bị kẻ xấu lợi dụng, Bọ Cạp đánh mất lý trí

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Sáu ngày 25/6/2021: Ma Kết bị kẻ xấu lợi dụng, Bọ Cạp đánh mất lý trí

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 25/6 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
XSBD 25/6 - Kết quả xổ số Bình Dương hôm nay 25/6/2021 - SXBD 25/6 - KQXSBD thứ 6

XSBD 25/6 - Kết quả xổ số Bình Dương hôm nay 25/6/2021 - SXBD 25/6 - KQXSBD thứ 6

Baoquocte.vn. XSBD 25/6. KQXSBD 25/6. xổ số Bình Dương hôm nay ngày 25 tháng 6 năm 2021. xo so binh duong. KQXSBD.
XSMB 25/6 - Xổ số miền Bắc hôm nay thứ 6 25/6/2021 - xổ số hôm nay - SXMB - KQXSMB 25/6

XSMB 25/6 - Xổ số miền Bắc hôm nay thứ 6 25/6/2021 - xổ số hôm nay - SXMB - KQXSMB 25/6

Baoquocte.vn. XSMB 25/6. XSMB thứ 6. Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay, thứ 6 ngày 25 tháng 6 năm 2021. KQSXMB. SXMB 25/6. xổ số hôm nay.
Ngoại trưởng Hàn Quốc và điểm đến đầu tiên trong chuyến công du Đông Nam Á

Ngoại trưởng Hàn Quốc và điểm đến đầu tiên trong chuyến công du Đông Nam Á

Baoquocte.vn. Bộ trưởng Ngoại giao Hàn Quốc Chung Eui Yong đã dành 3 ngày tại Việt Nam - điểm đến đầu tiên trong chuyến công du 3 nước Đông Nam Á.
Mọi hành động xâm phạm chủ quyền của Việt Nam ở Biển Đông là vô giá trị

Mọi hành động xâm phạm chủ quyền của Việt Nam ở Biển Đông là vô giá trị

Baoquocte.vn. Việt Nam đề nghị các bên không có các hành động gây phức tạp tình hình, đóng góp tích cực và thiết thực vào việc duy trì hòa bình, ổn ...
Tin thế giới 24/6: Nga-Anh căng thẳng sau vụ va chạm tàu; Nga tuyên bố ‘sẽ có phản ứng mạnh’; Mỹ-Hàn ‘bật đèn xanh’ cho Triều Tiên

Tin thế giới 24/6: Nga-Anh căng thẳng sau vụ va chạm tàu; Nga tuyên bố ‘sẽ có phản ứng mạnh’; Mỹ-Hàn ‘bật đèn xanh’ cho Triều Tiên

Baoquocte.vn. Nga-Anh đụng độ trên Biển Đen và những tranh cãi xung quanh, quan hệ Nga-Mỹ, tình hình EU... là những sự kiện quốc tế nổi bật 24h qua.
Đức-Pháp vừa tung tin tính chuyện họp Thượng đỉnh Nga-EU, Ukraine 'sốt ruột'

Đức-Pháp vừa tung tin tính chuyện họp Thượng đỉnh Nga-EU, Ukraine 'sốt ruột'

Baoquocte.vn. Ngoại trưởng Ukraine chỉ trích đề xuất từ Đức và Pháp rằng, EU nên xem xét khởi động lại các hội nghị thượng đỉnh với Nga.
Ứng viên hàng đầu kế nhiệm Thủ tướng Đức: Tổng thống Mỹ không nên khiêu chiến Trung Quốc

Ứng viên hàng đầu kế nhiệm Thủ tướng Đức: Tổng thống Mỹ không nên khiêu chiến Trung Quốc

Baoquocte.vn. Ứng viên hàng đầu cho vị trí Thủ tướng Đức cho rằng, Tổng thống Mỹ Joe Biden không nên khơi mào 'một cuộc Chiến tranh Lạnh mới với Trung Quốc'.
Nga kéo quân tới biển Nhật Bản tập trận 'khủng', Tokyo 'không thể chấp nhận'

Nga kéo quân tới biển Nhật Bản tập trận 'khủng', Tokyo 'không thể chấp nhận'

Baoquocte.vn. Các đơn vị này thuộc Hạm đội Thái Bình Dương của Nga đã bắt đầu phối hợp tiến hành các cuộc tập trận ở biển Nhật Bản.
Vụ Nga bắn cảnh cáo tàu Anh: Moscow bảo vệ hành động; London 'xem nhẹ', thận trọng tránh xa tranh cãi

Vụ Nga bắn cảnh cáo tàu Anh: Moscow bảo vệ hành động; London 'xem nhẹ', thận trọng tránh xa tranh cãi

Baoquocte.vn. Nga cho rằng, việc sử dụng vũ khí trong vụ đụng độ tàu khu trục Anh là hành động hoàn toàn hợp lý theo góc nhìn của luật pháp quốc tế.
Hậu Thượng đỉnh Nga-Mỹ, Moscow công bố kế hoạch vòng đàm phán đầu tiên với Washington

Hậu Thượng đỉnh Nga-Mỹ, Moscow công bố kế hoạch vòng đàm phán đầu tiên với Washington

Baoquocte.vn. Thứ trưởng Ngoại giao Nga cho biết, vòng đàm phán đầu tiên giữa Nga và Mỹ về kiểm soát vũ khí và ổn định chiến lược sẽ diễn ra vào tháng 7 tới.
Nước cờ của ông Biden trên bàn cờ chiến lược Nga-Mỹ-Trung Quốc-EU

Nước cờ của ông Biden trên bàn cờ chiến lược Nga-Mỹ-Trung Quốc-EU

Baoquocte.vn. Thượng đỉnh Biden-Putin không chỉ định hướng quan hệ hai nước mà còn tác động cục diện Nga-Mỹ-Trung Quốc-EU.
Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Tia hy vọng bên bờ vực thẳm

Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Tia hy vọng bên bờ vực thẳm

Baoquocte.vn. Thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo ngày 16/6 tại Thụy Sỹ mang tới tiến triển mới cho quan hệ Nga-Mỹ đang bên bờ vực. Song chừng đó liệu có đủ?
Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Bớt kỳ vọng để thêm thành công

Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Bớt kỳ vọng để thêm thành công

Baoquocte.vn. Mong ước của Tổng thống Mỹ Joe Biden về một mối quan hệ Nga-Mỹ “ổn định và dễ lường hơn” liệu có thành sau thượng đỉnh với người đồng cấp Nga Vladimir Putin?
NATO xác định sứ mệnh mới

NATO xác định sứ mệnh mới

Baoquocte.vn. Kết quả và sự tham gia trở lại của Mỹ ở Thượng đỉnh NATO năm nay đã tìm kiếm cho liên minh quân sự này một sứ mệnh mới. Bình luận của báo TG&VN.
Ba điểm nhấn từ hai Thượng đỉnh G7 và NATO

Ba điểm nhấn từ hai Thượng đỉnh G7 và NATO

Baoquocte.vn. Sự trở lại của Mỹ, bài toán Nga và Trung Quốc hay bất đồng Anh-EU là điểm nhấn trong Thượng đỉnh G7 và NATO. Báo TG&VN bình luận.
Mỹ-Trung Quốc: Đòn nặng mới

Mỹ-Trung Quốc: Đòn nặng mới

Baoquocte.vn. Quan hệ Mỹ-Trung Quốc tiếp tục nóng. Mỹ vừa ra cú đòn mới và không hề nhẹ đối với Trung Quốc. Chúng rất đáng được chú ý bởi ba lý do. Bình luận của TG&VN.
Những dấu ấn lịch sử của các cuộc họp thượng đỉnh Nga-Mỹ (kỳ 2)

Những dấu ấn lịch sử của các cuộc họp thượng đỉnh Nga-Mỹ (kỳ 2)

Baoquocte.vn. Kể từ sau Chiến tranh Lạnh, Tổng thống Mỹ nào cũng mong muốn cải thiện quan hệ với Nga nhưng thực tế cho thấy, điều đó không phải đơn giản...
Những dấu ấn lịch sử của các cuộc họp thượng đỉnh Nga-Mỹ (kỳ 1)

Những dấu ấn lịch sử của các cuộc họp thượng đỉnh Nga-Mỹ (kỳ 1)

Baoquocte.vn. Trong gần 80 năm qua, các cuộc họp thượng đỉnh Nga-Mỹ đều diễn ra trong hoàn cảnh đặc biệt, mỗi cuộc họp đều tạo nên những bước ngoặt lịch sử.
Giải mã gen-Mặt trận mới của cạnh tranh Mỹ-Trung Quốc

Giải mã gen-Mặt trận mới của cạnh tranh Mỹ-Trung Quốc

Baoquocte.vn. Dù công nghệ giải mã gen chủ yếu vẫn do Mỹ thống trị, nhưng Trung Quốc cũng đang tính toán vươn lên cạnh tranh.
Những ứng viên Thủ tướng Israel

Những ứng viên Thủ tướng Israel

Baoquocte.vn. Israel có thể sẽ chứng kiến một cuộc “thay máu” khi liên minh phe đối lập sắp “đánh bật” ông Benjamin Netanyahu khỏi vị trí Thủ tướng.
Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương: Địa bàn cạnh tranh tàu ngầm chiến lược thế hệ mới giữa Mỹ và Trung Quốc

Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương: Địa bàn cạnh tranh tàu ngầm chiến lược thế hệ mới giữa Mỹ và Trung Quốc

Baoquocte.vn. Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương sẽ trở thành địa bàn cạnh tranh tàu ngầm chiến lược giữa Mỹ, Trung Quốc và một số quốc gia khác.
Giải mã bí ẩn UFO - Người Mỹ đã biết được những sự thật gì?

Giải mã bí ẩn UFO - Người Mỹ đã biết được những sự thật gì?

Baoquocte.vn. Trong 20 năm qua, Mỹ đã ghi nhận ít nhất 120 cuộc chạm trán với UFO, nhưng đến nay vẫn chưa thể xác định được chính xác những vật thể bay đó là gì.
Phiên bản di động