Nhật Bản dẫn đầu 'cường quốc tầm trung' trong định hình tương lai châu Á *

Quang Hiếu
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Được đánh giá như "cường quốc bậc trung", Nhật Bản đang đóng vai trò ngày càng quan trọng và mang tính xây dựng trong việc định hình tương lai châu Á.
Nhật Bản và tham vọng trong việc định hình tương lai Đông Á
Nhật Bản là minh chứng cho thấy rằng tương lai của châu Á không nhất thiết phải phụ thuộc vào các siêu cường như Mỹ hay Trung Quốc. (Nguồn: Getty)

Trong giai đoạn hiện nay, sẽ là lỗi thời nếu các chuyên gia và nhà hoạch định chính sách chỉ coi quan hệ quốc tế khu vực châu Á về cơ bản là cuộc đấu tranh giành quyền lực Mỹ-Trung. Bên cạnh cuộc đua tranh của các siêu cường, các cường quốc bậc trung đang đóng vai trò ngày càng quan trọng và mang tính xây dựng trong việc định hình tương lai châu Á.

Có thể nói không cường quốc bậc trung nào tại châu Á là quan trọng như Nhật Bản. Điều này đặc biệt đúng ở Đông Nam Á, nơi Nhật Bản không chỉ là nguồn đầu tư cơ sở hạ tầng hàng đầu và hỗ trợ phát triển (ODA) mà còn nhận được những thiện chí to lớn của cả các nhà lãnh đạo cũng như công chúng trong khu vực.

Trong khi vẫn duy trì sự trung thành về mặt pháp lý với Hiến pháp hòa bình (không có quân đội) của mình, Nhật Bản cũng đã dần trở thành nguồn hỗ trợ an ninh hàng hải quan trọng cho các nước Đông Nam Á đang phát triển.

Đối tác hàng đầu của Philippines

Mối quan hệ Nhật Bản-Philippines có thể là minh chứng sống động nhất. Bất chấp những thay đổi khác trong chính sách đối nội và đối ngoại của mình trong những năm gần đây, Manila đã hết lòng coi Tokyo như một đối tác quan trọng cho hòa bình và thịnh vượng của khu vực.

Sau thất bại trong Thế chiến thứ II, phát xít Nhật đầu hàng và Nhật Bản từ bỏ vị thế đế quốc rồi trở thành cường quốc kinh tế trong những năm 1970 và 1980.

Tuy nhiên, cuộc suy thoái kéo dài vào đầu thế kỷ đã làm giảm vị thế toàn cầu của Nhật Bản và tạo điều kiện cho sự nổi lên của Trung Quốc như một cường quốc ưu việt hơn ở châu Á.

Mặt khác, Điều 9 của Hiến pháp thời hậu chiến đã cấm Nhật Bản có quân đội hay phục vụ mục đích quân sự, mà chỉ được áp dụng chính sách quốc phòng.

Mặc dù vậy, Nhật Bản vẫn là một thế lực cần được cân nhắc đến.

Đây là nền kinh tế lớn thứ ba thế giới, có lực lượng hải quân tiên tiến ở châu Á và sở hữu nhiều tập đoàn sản xuất lớn.

Trong thập kỷ qua, chính quyền cựu Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzo đã giám sát quá trình chuyển đổi đất nước thành một cường quốc tầm trung trong khu vực.

Mặc dù thiếu sức mạnh chính trị, quân sự và ngoại giao để vươn lên tầm siêu cường như Mỹ, nhưng Nhật Bản vẫn tích cực đóng góp vào hòa bình và ổn định khu vực, tăng cường liên minh với các cường quốc cùng chí hướng trên khắp Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, và từng bước phát triển khả năng tự vệ trong bối cảnh căng thẳng hàng hải gia tăng ở châu Á.

Và Philippines đã trở thành nước ủng hộ chính cho vai trò mới của Nhật trong khu vực.

Chính sách đối ngoại của Philippines trong giai đoạn gần đây là sự mâu thuẫn về mối quan hệ với Trung Quốc của hai đời tổng thống.

Trong khi chính quyền cựu Tổng thống Benigno Aquino III là người ủng hộ trung thành việc mở rộng dấu chân quân sự của Mỹ ở châu Á để đối phó với tham vọng của Trung Quốc, thì chính quyền kế nhiệm của ông Rodrigo Duterte lại đặt câu hỏi về các nguyên tắc cơ bản của liên minh với Mỹ nhằm ủng hộ mối quan hệ nồng ấm hơn với Trung Quốc.

Mặc dù cả hai nhà lãnh đạo Philippines có nhiều khuynh hướng và chiến lược khác biệt, nhưng có một điểm chung là đều theo đuổi tăng cường mối quan hệ với Nhật Bản.

Tin liên quan
Thủ tướng Nhật Bản tuyên bố phản đối việc đơn phương thay đổi hiện trạng ở Biển Đông Thủ tướng Nhật Bản tuyên bố phản đối việc đơn phương thay đổi hiện trạng ở Biển Đông

Trong suốt nhiệm kỳ của mình, hai vị Tổng thống Philippines đã nhiều lần đến thăm Tokyo, nhấn mạnh ưu tiên mà họ dành cho quan hệ Philippines-Nhật Bản.

Trong bài phát biểu vào năm 2015, ông Aquino đã cảm ơn Nhật Bản vì đã "hỗ trợ kích thích và duy trì tăng trưởng kinh tế Philippines” và "tăng cường khả năng phục hồi sau thảm họa của Philippines.”

Còn Tổng thống Duterte đã ca ngợi Nhật Bản là “một người bạn thân thiết hơn một người anh em” và “một người bạn không giống bất kỳ nước nào” hay “một tình bạn đặc biệt mà giá trị của nó vượt xa mọi thước đo”.

Ba mặt trận quan trọng

Đổi lại, các nền kinh tế Đông Nam Á như Philippines là một phần không thể thiếu trong chiến lược đa dạng hóa đầu tư của Nhật Bản. Có lẽ nhiều hơn bất kỳ nơi nào khác trên thế giới, khu vực này là nơi Tokyo đã tìm thấy những đối tác có thể ủng hộ chính sách đối ngoại và quốc phòng của mình.

Trong những năm gần đây, Nhật Bản đã đóng một vai trò không thể thiếu và mang tính xây dựng trong khu vực trên ba mặt trận quan trọng.

Một là, xây dựng và duy trì các mối quan hệ với các nước ở Đông Nam Á. Điều này rất quan trọng và là yếu tố giúp Nhật tăng tốc trong cuộc cạnh tranh với Trung Quốc ở khu vực.

Với nhiều nét tương đồng, tăng cường quan hệ với các nước khu vực Đông Nam Á cũng thuận lợi hơn cho Nhật Bản so với các nước phương Tây, vốn có nhiều bất đồng về các vấn đề nhân quyền và dân chủ.

Ví dụ, thay vì chỉ trích hoặc tán thành với chủ trương trấn áp tội phạm ma túy mạnh tay của Tổng thống Duterte, Nhật Bản đẩy mạnh hỗ trợ cơ sở khoa học và sức khỏe cộng đồng, chẳng hạn như việc thành lập các cơ sở cai nghiện ma túy ở Philippines.

Đồng thời, Tokyo trở thành trung gian kết nối trong giai đoạn căng thẳng giữa ông Duterte và cựu Tổng thống Donald Trump.

Hai là, cung cấp một giải pháp thay thế khả thi cho sáng kiến ​​Vành đai và Con đường (BRI) của Trung Quốc.

Tại Philippines, Nhật Bản đã tham gia vào nhiều dự án cơ sở hạ tầng lớn, bao gồm dự án tàu điện ngầm đầu tiên ở Metro-Manila cũng như dự án đường sắt đi lại Bắc Nam, kết nối các trung tâm công nghiệp lớn của đất nước.

Gần đây, Nhật Bản cũng bắt tay với các cường quốc Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương để phát triển cơ sở hạ tầng công nghệ cao cho khu vực, đặc biệt là trong lĩnh vực viễn thông 5G và trí tuệ nhân tạo. Ngoài ra, xứ sở mặt trời mọc cũng tạo ra mối yên tâm về quản trị cũng như tạo nhiều công ăn việc làm cho các quốc gia trong khu vực.

Nhật Bản và tham vọng trong việc định hình tương lai Đông Á
Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Kenji Wakamiya trong lễ chuyển giao máy bay huấn luyện của Nhật Bản cho Hải quân Philippines hồi tháng 3/2017. (Nguồn: Reuters)

Ba là, hỗ trợ tăng cường an ninh hàng hải. Trong những năm gần đây, Nhật Bản hỗ trợ một số quốc gia Đông Nam Á như Philippines, Malaysia, Indonesia... phát triển khả năng giám sát và phòng thủ trên biển.

Nhật Bản đã tặng cho Philippines khoảng 10 tàu tuần tra tiên tiến cũng như máy bay trinh sát TC-90. Theo thỏa thuận quốc phòng trị giá 100 triệu USD, Nhật Bản dự kiến ​​sẽ xuất khẩu hệ thống radar hàng không cho Philippines, với các tàu tuần tra lớn hơn do Nhật Bản sản xuất dự kiến ​​vào năm tới.

Với Indonesia, Nhật cũng hoàn tất một thỏa thuận quốc phòng mới nhằm tăng cường khả năng an ninh hàng hải của nước này.

Tựu trung, sự có mặt của cường quốc bậc trung Nhật Bản sẽ khiến quan hệ ở châu Á trở nên đa dạng hơn và cho thấy rằng tương lai của khu vực này không nhất thiết phải phụ thuộc vào các siêu cường như Mỹ hay Trung Quốc.


* Bài viết của học giả người Philippines Richard Javad Heydarian, chuyên gia về các vấn đề địa chính trị và kinh tế châu Á, tác giả của nhiều sách nghiên cứu, trong đó có The Rise of Duterte: A Populist Revolt against Elite Democracy, The Indo-Pacific: Trump, China and the New Struggle for Global Mastery...

TIN LIÊN QUAN
Tình hình Myanmar: Chính quyền quân sự chuẩn bị giải tán đảng NLD của bà Aung San Suu Kyi
Sắc xanh đỏ của đảng phái nhuộm màu bản đồ tiêm vaccine Covid-19 ở Mỹ
Cập nhật Covid-19 ngày 21/5: Phản ứng nghiêm trọng sau tiêm tại Indonesia; chứng chỉ xanh kỹ thuật số châu Âu; nguy cơ bùng dịch và bài học từ Ấn Độ
Ẩn số Nga trong bài toán xung đột Israel-Palestine
Việt Nam và Hội đồng Bảo an: Trong khó khăn, bản lĩnh và bản sắc ngoại giao đa phương càng đậm nét hơn
(theo Japan Times)

Xem nhiều

Đọc thêm

Hiệu lực và trách nhiệm thi hành Nghị định số 18/2022/NĐ-CP về nghi lễ đối ngoại thuộc về ai?

Hiệu lực và trách nhiệm thi hành Nghị định số 18/2022/NĐ-CP về nghi lễ đối ngoại thuộc về ai?

Baoquocte.vn. Điều 43 và 44 Nghị định số 18/2022/NĐ-CP về nghi lễ đối ngoại quy định về hiệu lực và trách nhiệm trong việc thi hành Nghị định.
Gazprom 'mở van' khí đốt cho Latvia

Gazprom 'mở van' khí đốt cho Latvia

Baoquocte.vn. Tập đoàn khí đốt Nga Gazprom đã nối lại hoạt động cung cấp khí đốt cho Latvia từ ngày 5/8.
Dự báo thời tiết: Áp thấp nhiệt đới có thể mạnh thành bão, tâm bão trên khu vực phía Bắc vịnh Bắc Bộ

Dự báo thời tiết: Áp thấp nhiệt đới có thể mạnh thành bão, tâm bão trên khu vực phía Bắc vịnh Bắc Bộ

Baoquocte.vn. Hồi 7h ngày 9/8, vị trí tâm áp thấp nhiệt đới ở vào khoảng 16,1 độ Vĩ Bắc; 112,3 độ Kinh Đông, trên khu vực quần đảo Hoàng Sa.
XSVT 9/8, kết quả xổ số Vũng Tàu hôm nay 9/8/2022. KQXSVT thứ 3

XSVT 9/8, kết quả xổ số Vũng Tàu hôm nay 9/8/2022. KQXSVT thứ 3

Baoquocte.vn. XSVT 9/8. Trực tiếp kết quả xổ số Vũng Tàu nhanh nhất hôm nay - XSVT 9/8/2022. KQXSVT . ket qua xo so Vung Tau.
XSBL 9/8, kết quả xổ số Bạc Liêu hôm nay 9/8/2022. KQXSBL thứ 3

XSBL 9/8, kết quả xổ số Bạc Liêu hôm nay 9/8/2022. KQXSBL thứ 3

Baoquocte.vn. XSBL 9/8. Trực tiếp kết quả xổ số Bạc Liêu nhanh nhất hôm nay - XSBL 9/8/2021. KQSXBL. ket qua xo so Bac Lieu.
XSBT 9/8, kết quả xổ số Bến Tre hôm nay 9/8/2022. KQXSBT thứ 3

XSBT 9/8, kết quả xổ số Bến Tre hôm nay 9/8/2022. KQXSBT thứ 3

Baoquocte.vn. XSBT 9/8. Trực tiếp kết quả xổ số Bến Tre nhanh nhất hôm nay - XSBT 9/8/2022. KQXSBT. ket qua xo so Ben Tre.
Mỹ: Cuộc thi kỳ lạ, đuổi bắt cá mè trắng bằng vợt

Mỹ: Cuộc thi kỳ lạ, đuổi bắt cá mè trắng bằng vợt

Baoquocte.vn. Hàng trăm du khách đổ về ngôi làng nhỏ để tham gia cuộc thi bắt cá mè trắng bằng vợt, thu hút đông đảo người xem.
Bất động sản mới nhất: Chung cư Hà Nội thiết lập mặt bằng giá mới, thị trường theo hình tháp ngược, nhà có thể giảm giá 30%?

Bất động sản mới nhất: Chung cư Hà Nội thiết lập mặt bằng giá mới, thị trường theo hình tháp ngược, nhà có thể giảm giá 30%?

Baoquocte.vn. Dự báo xu hướng giá nhà đất 6 tháng cuối năm, khan hiếm chung cư, Hà Nội cấm tách thửa liên quan Vành đai 4… là tin bất động sản ...
FBI khám khu nghỉ dưỡng của ông Donald Trump

FBI khám khu nghỉ dưỡng của ông Donald Trump

Baoquocte.vn. Cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết, đặc vụ FBI đã khám xét khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago của ông ở Palm Beach, bang Florida.
Lý do Roger Federer không được ATP xếp hạng lần đầu tiên sau 25 năm

Lý do Roger Federer không được ATP xếp hạng lần đầu tiên sau 25 năm

Baoquocte.vn. Ngày 8/8, Roger Federer đã nhận một tin không vui, đó là lần đầu tiên kể từ năm 1997, tay vợt người Thụy Sỹ không được ATP xếp hạng.
FBI khám khu nghỉ dưỡng của ông Donald Trump

FBI khám khu nghỉ dưỡng của ông Donald Trump

Baoquocte.vn. Cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết, đặc vụ FBI đã khám xét khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago của ông ở Palm Beach, bang Florida.
NATO bổ sung quân tại Latvia, 5 nước tập trận ở Bulgaria, Canada có hành động ‘lạ’

NATO bổ sung quân tại Latvia, 5 nước tập trận ở Bulgaria, Canada có hành động ‘lạ’

Baoquocte.vn. 5 nước NATO tập trận chung tại Bulgaria, liên minh bổ sung quân đóng tại Latvia, trong khi Canada từ chối gửi tàu khu trục tuần tra tại châu Âu.
Trung Quốc muốn IAEA bàn về AUKUS, Nga sẵn sàng làm điều này ở Ukraine

Trung Quốc muốn IAEA bàn về AUKUS, Nga sẵn sàng làm điều này ở Ukraine

Baoquocte.vn. Trung Quốc cho rằng IAEA cần thảo luận thêm về AUKUS, trong khi Nga khẳng định sẵn sàng cho tổ chức này thăm nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia.
Nga: Thêm nhiều tàu chở hàng rời cảng Ukraine

Nga: Thêm nhiều tàu chở hàng rời cảng Ukraine

Baoquocte.vn. Thỏa thuận về xuất khẩu ngũ cốc do Liên hợp quốc bảo trợ giữa Nga, Ukraine và Thổ Nhĩ Kỳ mở ra cơ hội cho tàu chở hàng rời cảng Ukraine.
Mỹ sẽ viện trợ 1 tỷ USD vũ khí cho Ukraine

Mỹ sẽ viện trợ 1 tỷ USD vũ khí cho Ukraine

Baoquocte.vn. Bên cạnh viện trợ vũ khí của Mỹ, WB cũng công bố hỗ trợ tài chính 4,5 tỷ USD cho Kiev để giảm bớt tác động kinh tế từ xung đột Nga-Ukraine.
Tin thế giới 8/8: Vì sao thượng đỉnh Nga-Ukraine chưa thể diễn ra? Trung Quốc tập trận; Đức triển khai binh sĩ tới Bosnia và Herzegovina

Tin thế giới 8/8: Vì sao thượng đỉnh Nga-Ukraine chưa thể diễn ra? Trung Quốc tập trận; Đức triển khai binh sĩ tới Bosnia và Herzegovina

Baoquocte.vn. Diễn biến xung đột Nga-Ukraine, Thượng đỉnh Putin-Zelensky, Trung Quốc và Đài Loan (Trung Quốc) thi nhau tập trận... là những sự kiện thế giới nổi bật 24 giờ qua.
Châu Âu: Để Đông về bớt lạnh

Châu Âu: Để Đông về bớt lạnh

Baoquocte.vn. Trước viễn cảnh nguồn cung khí đốt bị gián đoạn, giữa mùa Hè nắng nóng, Liên minh châu Âu đang gấp rút triển khai kế hoạch ứng phó với mùa Đông.
Mỹ tiêu diệt trùm khủng bố Al-Qaeda: Vừa mừng vừa lo

Mỹ tiêu diệt trùm khủng bố Al-Qaeda: Vừa mừng vừa lo

Baoquocte.vn. Việc Mỹ tiêu diệt thủ lĩnh Al-Qaeda đã giáng đòn vào chủ nghĩa khủng bố, song cũng cho thấy thực tế đáng ngại cùng một số tác động tới Mỹ và khu vực.
Cuộc đua ngầm dưới Thái Bình Dương

Cuộc đua ngầm dưới Thái Bình Dương

Baoquocte.vn. Những năm gần đây, châu Á-Thái Bình Dương trở thành nơi cạnh tranh ảnh hưởng giữa các nước lớn.
Tâm điểm mới trong cạnh tranh chiến lược Nga-Mỹ

Tâm điểm mới trong cạnh tranh chiến lược Nga-Mỹ

Baoquocte.vn. Trong hai tuần qua, Trung Đông bỗng nổi lên thành điểm quan tâm đặc biệt của dư luận với chuyến thăm của Tổng thống Mỹ Biden và Tổng thống Nga Putin.
Tổng thống Indonesia thăm Trung Quốc: Thân thiết trong thận trọng

Tổng thống Indonesia thăm Trung Quốc: Thân thiết trong thận trọng

Baoquocte.vn. Quan hệ hợp tác thương mại và đầu tư giữa Indonesia và Trung Quốc khăng khít vẫn chưa thể khiến hai bên bớt thận trọng ở các vấn đề cốt lõi.
‘Làn sóng từ chức’ ở châu Âu: Nào chỉ vì Nga-Ukraine?

‘Làn sóng từ chức’ ở châu Âu: Nào chỉ vì Nga-Ukraine?

Baoquocte.vn. Xung đột Nga-Ukraine không phải là nguyên nhân duy nhất dẫn đến thay đổi chính phủ tại một số nước châu Âu thời gian qua.
Nhìn lại UNCLOS sau 40 năm

Nhìn lại UNCLOS sau 40 năm

Baoquocte.vn. PGS. TS, Đại sứ Nguyễn Hồng Thao đánh giá về tầm quan trọng của UNCLOS 1982 trong lịch sử phát triển luật biển quốc tế.
Xu hướng thúc đẩy năng lượng tái tạo trên thế giới

Xu hướng thúc đẩy năng lượng tái tạo trên thế giới

Baoquocte.vn. Việc nhiều quốc gia trên thế giới đang tích cực chuyển dịch sang năng lượng tái tạo khiến bản đồ năng lượng toàn cầu bị thay đổi đáng kể.
Vĩnh biệt ‘người bạn lớn’ của Việt Nam

Vĩnh biệt ‘người bạn lớn’ của Việt Nam

Baoquocte.vn. Sự ra đi đột ngột của cựu Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzo đã tạo ra một cơn sốc với không chỉ với đất nước Nhật Bản mà với cả thế giới.
Chính sách của các nước về kinh tế xanh và kinh nghiệm cho Việt Nam

Chính sách của các nước về kinh tế xanh và kinh nghiệm cho Việt Nam

Baoquocte.vn. Việc học hỏi kinh nghiệm của các quốc gia có thể giúp Việt Nam tạo ra những chuyển biến ấn tượng trong việc phát triển kinh tế xanh.
‘Kỷ nguyên Marcos’ mới của Philippines

‘Kỷ nguyên Marcos’ mới của Philippines

Baoquocte.vn. Ngày 30/6, ông Ferdinand Romualdez Marcos Jr. đã chính thức tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Philippines, đánh dấu sự chuyển mình mới của quốc gia này.
Điểm danh những bê bối và 'giọt nước tràn ly' khiến Thủ tướng Anh Boris Johnson buộc phải từ chức

Điểm danh những bê bối và 'giọt nước tràn ly' khiến Thủ tướng Anh Boris Johnson buộc phải từ chức

Baoquocte.vn. Sau nhiều bê bối chính trị cũng như áp lực từ chính nội các của mình, Thủ tướng Anh Boris Johnson đã buộc phải từ chức vào ngày 7/7.
Phiên bản di động