Nhật Bản: Vùng đất mặt trời mọc

Hữu Ngọc
Nhật - có nghĩa là Mặt trời, còn Bản nghĩa là gốc. Nhật Bản là đất nước của mặt trời, nơi mặt trời mọc lên, xứ sở của mặt trời.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Hoa anh đào Nhật Bản nở rộ ở Tokyo. (Nguồn: Mainichi)
Nhật Bản còn có tên gọi là “xứ sở hoa anh đào”, vì cây hoa anh đào (sakura) mọc trên khắp đất nước, từ Bắc xuống Nam. (Nguồn: Mainichi)

Theo sử sách, tên Nhật Bản do nhà thám hiểm, thương gia người Italy thế kỷ XIII là Marco Polo ở Trung Quốc rất lâu phiên âm là Cipangu. Các thương nhân Bồ Đào Nha là những người đầu tiên mang từ này đến châu Âu, nó được ghi bằng tiếng Anh là Giapan. Sau đó, chuyển sang tiếng Anh và Đức là Japan, tiếng Pháp là Japon. Còn theo đúng thổ âm Nhật thì đọc là “Nihon” (Nippon hay Nippon Koku-nguồn gốc của mặt trời hay vùng đất mặt trời mọc).

Đến Nhật Bản, du khách chạnh nhớ đến truyền thuyết Hai hòn Trống mái đã tạo ra đất nước này. Chuyện kể trong tập Kojiki, cuốn sách cổ nhất còn lưu lại được ở Nhật Bản viết vào thế kỷ VIII. Sách ghi bằng chữ Hán những truyền thuyết dân gian xa xưa về thuở khai thiên lập địa, thế giới thần linh, sự hình thành của dân tộc Nhật Bản, sự xuất hiện dòng dõi Nhật hoàng.

Tin liên quan
Những lưu ý khi giao tiếp với người Nhật Những lưu ý khi giao tiếp với người Nhật

Chuyện kể rằng: Ngày xửa ngày xưa, khi chưa có trời đất, chỉ có một dải phù sa tách làm đôi. Phần trên là nơi ở của các thần linh. Phần dưới là nước mênh mông; có hai vị thần dùng giáo khuấy đại dương phù sa ấy cho đến khi bọt khí sủi lên thành nơi trú chân.

Vị thần nam tên là Izanagi (Y Trang Nặc), vị thần nữ là Izanami (Y Trang Sách) đều có nghĩa là “người đứng ra mời”. Hai bên nam nữ nhìn nhau, xúc cảm dạt dào. Thần nữ thốt lên: “Em cảm thấy trong người thiếu thiếu cái gì ấy!” . Thần nam đáp: “Anh lại cảm thấy trong người thừa thừa cái gì ấy!”. Thế là cặp nam nữ vào cuộc mây mưa.

Sau đó, Izanami sinh ra những hòn đảo là lãnh thổ Nhật Bản. Ngày nay, ở Vịnh Isê (Y Thế) thiêng liêng, gần thành phố Kobe (nằm trên đảo Honsu), vẫn còn hai hòn đảo đá nhỏ gọi là “đá vợ chồng”, “hòn trống” là chồng và “hòn mái” là vợ được buộc vào nhau bởi dây tơ hồng, là một sợi dây thừng; hàng năm, ngày mùng 5 tháng Giêng, có cử lễ thay sợi dây thừng ấy. Nếu trong năm thừng đứt là điềm gở, đất nước có nhiều tai họa.

Nữ thần Mặt trời (Amateraxu) là một giọt nước mắt của Izanagi khi chàng trở về dương thế, tắm ở suối để tống các chất dịch trong cơ thể ra. Truyền thuyết về nữ thần Mặt trời mang lại cho Nhật Bản cái tên “xứ gốc của mặt trời”.

Truyền thuyết về núi Fuji (Phú Sĩ) giải thích một hình tượng nữa của đất nước. Fuji có nghĩa là “thuốc trường sinh”. Truyện kể rằng, có vị hoàng đế mê một tiên nữ bị đày từ cung trăng xuống làm con nuôi vợ chồng một ông lão tiều phu. Mối tình không được đền đáp. Hết hạn lưu đày ở trần gian, tiên nữ bay về cung trăng, để lại cho bố nuôi một lá ngọc thư và thuốc trường sinh ném vào ngọn núi lửa cao gần Mặt trăng nhất. Đến nay, khói thiêng vẫn tỏa lên như một niềm lưu luyến từ núi thuốc trường sinh Fuji.

Nhật Bản còn có tên gọi là “xứ sở hoa anh đào”, vì cây hoa anh đào (sakura) mọc trên khắp đất nước, từ Bắc xuống Nam. Nhật Bản cũng được gọi là “đất nước hoa cúc”. Vì bông hoa cúc 16 cánh giống như Mặt trời tỏa sáng, là biểu tượng của hoàng gia, là quốc huy của Nhật Bản hiện nay.

Nhật Bản gồm bốn đảo lớn và trên nghìn đảo nhỏ rải ra theo hình cánh cung dài khoảng 3.800 km ở ngoài khơi phía đông lục địa châu Á. Đảo Honsu là đảo lớn nhất, rộng bằng Bắc bộ và Nam bộ của ta cộng lại.

Tính chất “đảo” là một yếu tố địa lý hết sức quan trọng đối với Nhật Bản, có lẽ hơn cả đối với nước Anh, vì quần đảo Anh sớm gắn với lục địa châu Âu, còn quần đảo Nhật Bản là “hạt kê ở xa tít bên rìa vũ trụ”.

Do sinh hoạt trên các đảo tách biệt lục địa nên các nhóm chủng tộc Nhật có điều kiện thuận lợi hòa trộn để sớm hình thành trong lịch sử một dân tộc với những nét riêng biệt. Có nhà xã hội học cho là tính chất “đảo” khiến cho tâm lý người Nhật có khuynh hướng “hướng nội” (introversion), cũng y như dân tộc Thụy Điển (vì những lý do khác).

Do giao thông giữa đảo và lục địa khó khăn, nên những yếu tố văn hóa ngoại lai không thấm dần mà có những lúc nhập vào ồ ạt. Có những thời gian Nhật Bản đóng cửa, không tiếp xúc với bên ngoài: thời kỳ Heian (Bình An), quan hệ với Trung Quốc bị gián đoạn trong ba trăm năm; thời kỳ từ 1630-1867, Nhật Bản đóng cửa, đặc biệt với các nước phương Tây, trong hơn hai trăm năm.

Vị trí quần đảo ở rìa lục địa cũng khiến cho Nhật Bản ít phải đối phó với nạn ngoại xâm liên miên như ở Việt Nam; trên thực tế, mãi đến năm 1945, hầu như Nhật Bản chưa bị nước ngoài chiếm đóng.

Các đảo của Nhật Bản là phần cao của một dải núi ngầm chìm sâu đến 6.000-8.000m ở đáy Thái Bình Dương, ở giữa mỗi đảo là phần cao của một rặng núi chìm sâu; đồi núi chiếm hai phần ba diện tích cả nước. Vì nằm tiếp xúc với một số mảng kiến tạo (Á - Âu, Bắc Mỹ, Thái Bình Dương và Philippines) và quá trình “tạo núi” còn “trẻ” nên Nhật Bản có hai đặc trưng tự nhiên, khiến cho nước này nổi tiếng thế giới là: có nhiều núi lửa, lắm động đất và sóng thần (do động đất ngoài khơi).

Thiên nhiên Nhật Bản tuy đẹp, nhưng quả thực ác nghiệt đối với con người. Đất trồng trọt ít, người đông (khoảng 125 triệu người trên 377,435 km2 – gần như Việt Nam - 100 triệu người trên 329.600km2), nguồn lợi thiên nhiên hiếm hoi, lại không được hưởng thiên thời và địa lợi.

Vậy mà ở nơi đây, một nền văn minh rực rỡ đã ra đời, một quốc gia từ lạc hậu đã vươn lên một cách độc đáo. Sau hơn một trăm năm biến thiên, một nền kinh tế hàng đầu thế giới đã xuất hiện. Sự thành công đó là thắng lợi của con người Nhật Bản đối với thiên nhiên.

Khai giảng lớp học ‘Tiếng Việt của em’ tại Fukuoka, Nhật Bản

Khai giảng lớp học ‘Tiếng Việt của em’ tại Fukuoka, Nhật Bản

Lớp dạy tiếng Việt và văn hoá Việt cho trẻ em gốc Việt đầu tiên tại khu vực Tây Nam Nhật Bản đã khai giảng ...

Thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa thành phố Tokyo với các địa phương của Việt Nam

Thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa thành phố Tokyo với các địa phương của Việt Nam

Ngày 12/6, Đại sứ Phạm Quang Hiệu đã có cuộc gặp với bà Koike Yuriko, Thống đốc thủ đô Tokyo tại trụ sở Chính quyền ...

Thắt chặt cơ hội giao thương giữa các nhà sản xuất công nghiệp hỗ trợ Việt Nam-Nhật Bản

Thắt chặt cơ hội giao thương giữa các nhà sản xuất công nghiệp hỗ trợ Việt Nam-Nhật Bản

Triển lãm Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam – Nhật Bản (SIE) lần thứ 10 tại Hà Nội và Triển lãm quốc tế về Công ...

Sôi nổi Chương trình giao lưu văn hóa kỷ niệm 50 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Nhật Bản

Sôi nổi Chương trình giao lưu văn hóa kỷ niệm 50 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Nhật Bản

Ngày 25/3, tại Nhà hát lớn Hà Nội đã diễn ra Chương trình giao lưu văn hóa kỷ niệm 50 năm Ngày thiết lập quan ...

Giới thiệu gần 70 tác phẩm búp bê truyền thống và hiện đại được chế tác trực tiếp tại Nhật Bản

Giới thiệu gần 70 tác phẩm búp bê truyền thống và hiện đại được chế tác trực tiếp tại Nhật Bản

Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam phối hợp cùng Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng tổ chức triển lãm 'Búp ...

Đọc thêm

Anh đấu với Mexico: Từ độ cao nghẹt thở, 'địa ngục Azteca' đến cổ động viên Mexico và những điều chưa từng gặp ở World Cup

Anh đấu với Mexico: Từ độ cao nghẹt thở, 'địa ngục Azteca' đến cổ động viên Mexico và những điều chưa từng gặp ở World Cup

Đội tuyển Anh còn phải vượt qua hàng loạt thử thách đặc biệt tại Mexico City trước cuộc đối đầu với chủ nhà Mexico ở Vòng 1/8.
Dự báo thời tiết 10 ngày tới (5-15/7): Các khu vực chiều tối, đêm mưa rào, dông; mưa to cục bộ đến rất to tại Bắc Bộ có xu hướng giảm dần

Dự báo thời tiết 10 ngày tới (5-15/7): Các khu vực chiều tối, đêm mưa rào, dông; mưa to cục bộ đến rất to tại Bắc Bộ có xu hướng giảm dần

Thông tin dự báo thời tiết các khu vực trong 10 ngày tới (5-15/7) từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia.
Hàng chục UAV Ukraine dội xuống St. Petersburg, hạ tầng năng lượng Nga ‘rung chuyển’ trong đêm

Hàng chục UAV Ukraine dội xuống St. Petersburg, hạ tầng năng lượng Nga ‘rung chuyển’ trong đêm

Ukraine tiếp tục tập kích sâu vào lãnh thổ Nga, nhắm tới kho dầu gần St. Petersburg cùng nhiều mục tiêu chiến lược bằng UAV tầm xa.
Biên đội tàu huấn luyện Hải quân Trung Quốc thăm TP. Hồ Chí Minh

Biên đội tàu huấn luyện Hải quân Trung Quốc thăm TP. Hồ Chí Minh

Sáng 5/7, Biên đội tàu huấn luyện Thích Kế Quang (số hiệu 83) của Hải quân Trung Quốc cập cảng Lotus, bắt đầu chuyến thăm TP. Hồ Chí Minh từ ...
Lễ hội Vì hòa bình 2026: Từ ký ức đến tương lai-Quảng Trị vì hòa bình

Lễ hội Vì hòa bình 2026: Từ ký ức đến tương lai-Quảng Trị vì hòa bình

Tối 4/7, UBND tỉnh Quảng Trị phối hợp Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Bộ Ngoại giao khai mạc Lễ hội Vì hòa bình năm 2026.
The Vietnam Grand WeddX 2026 - 'Đại tiệc cưới' lớn bậc nhất Việt Nam

The Vietnam Grand WeddX 2026 - 'Đại tiệc cưới' lớn bậc nhất Việt Nam

Trong không gian hơn 9.000m² tại VinPalace Cổ Loa, sự kiện “The Vietnam Grand WeddX 2026” được ví như một “đại tiệc cưới” lớn bậc nhất Việt Nam, đã thu ...
Phát triển Gia Lai trở thành điểm đến trọng tâm, thu hút du khách trong và ngoài nước

Phát triển Gia Lai trở thành điểm đến trọng tâm, thu hút du khách trong và ngoài nước

Năm nay, Gia Lai đang trở thành tâm điểm chú ý khi khi được chọn đăng cai Năm Du lịch Quốc gia.
Du lịch Việt Nam đứng trước cơ hội vượt mục tiêu 25 triệu khách quốc tế

Du lịch Việt Nam đứng trước cơ hội vượt mục tiêu 25 triệu khách quốc tế

Việt Nam đón gần 12,3 triệu lượt khách quốc tế trong 6 tháng đầu năm 2026, tăng 14,9% so với cùng kỳ năm trước và hoàn thành gần một nửa mục tiêu cả năm.
Câu chuyện sáng tạo nghề dệt ở Lô Lô Chải

Câu chuyện sáng tạo nghề dệt ở Lô Lô Chải

Từ những đường kim mũi chỉ được truyền qua nhiều thế hệ phụ nữ Lô Lô, một sáng kiến mới đang mở ra hướng đi cho du lịch cộng đồng tại làng Lô Lô Chải.
Tôn vinh giá trị, lan tỏa thương hiệu và thúc đẩy phát triển du lịch Việt Nam

Tôn vinh giá trị, lan tỏa thương hiệu và thúc đẩy phát triển du lịch Việt Nam

Hiệp hội Du lịch Việt Nam sẽ tổ chức Lễ công bố và trao Giải thưởng VITA Awards 2026 vào ngày 9/7 tại Ninh Bình.
Koh Samui được vinh danh là đảo đẹp nhất châu Á - Thái Bình Dương năm 2026

Koh Samui được vinh danh là đảo đẹp nhất châu Á - Thái Bình Dương năm 2026

Koh Samui dẫn đầu hạng mục Đảo đẹp nhất tại Travel + Leisure Luxury Awards 2026, khẳng định vị thế Thái Lan, điểm đến du lịch hàng đầu thế giới.
Nhiều hoạt động trải nghiệm sống động sẽ diễn ra tại Triển lãm Webtoon Hàn Quốc K-COMICS Origin Vietnam

Nhiều hoạt động trải nghiệm sống động sẽ diễn ra tại Triển lãm Webtoon Hàn Quốc K-COMICS Origin Vietnam

Trung tâm văn hóa Hàn Quốc tại Việt Nam phối hợp tổ chức Triển lãm Webtoon Hàn Quốc (K-COMICS Origin Vietnam) từ ngày 30/6-28/8.
Đà Nẵng tăng nguồn lực bảo tồn và phát huy nghệ thuật Bài Chòi

Đà Nẵng tăng nguồn lực bảo tồn và phát huy nghệ thuật Bài Chòi

HĐND TP. Đà Nẵng vừa thông qua nghị quyết hỗ trợ bảo tồn và phát huy giá trị Di sản văn hóa phi vật thể nghệ thuật Bài Chòi giai đoạn 2026-2030.
Mở rộng kết nối sáng tạo giữa Vương quốc Anh và Việt Nam

Mở rộng kết nối sáng tạo giữa Vương quốc Anh và Việt Nam

Hội đồng Anh mở chương trình tài trợ CTC 2026, hỗ trợ nghệ sĩ Việt Nam hợp tác với đối tác Vương quốc Anh trong nhiều lĩnh vực sáng tạo.
Thanh Hóa khai quật ngôi đền được ví như 'Thành Nhà Hồ thứ hai'

Thanh Hóa khai quật ngôi đền được ví như 'Thành Nhà Hồ thứ hai'

UBND tỉnh Thanh Hóa vừa phê duyệt dự án khai quật khảo cổ tổng thể di tích lịch sử - văn hóa, kiến trúc nghệ thuật đền thờ Nguyễn Văn Nghi.
Tò he Việt Nam: Nặn hình di sản, gửi gắm bản sắc Việt ra thế giới

Tò he Việt Nam: Nặn hình di sản, gửi gắm bản sắc Việt ra thế giới

Giữa guồng quay của công nghệ và đồ chơi hiện đại, tò he, món quà quê mộc mạc làm từ bột nếp, vẫn âm thầm giữ một vị trí đặc biệt trong lòng di sản ...
Hợp tác bảo tàng Pháp - Việt bước sang giai đoạn mới tại Điện Biên Phủ

Hợp tác bảo tàng Pháp - Việt bước sang giai đoạn mới tại Điện Biên Phủ

Từ ngày 15-18/6, đoàn công tác của Bảo tàng Ký ức Chiến tranh Caen (Mémorial de Caen, Pháp) đã có chuyến làm việc tại Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ.
Lan tỏa văn hóa Việt tại miền Tây Bắc nước Pháp

Lan tỏa văn hóa Việt tại miền Tây Bắc nước Pháp

chính quyền thành phố cảng Lorient thuộc vùng Bretagne miền Tây Bắc nước Pháp đã phối hợp với các Hiệp hội tổ chức sự kiện Festival Vietnam lần thứ 4.
Phiên bản di động