Nhật Bản: Vùng đất mặt trời mọc

Hữu Ngọc
Nhật - có nghĩa là Mặt trời, còn Bản nghĩa là gốc. Nhật Bản là đất nước của mặt trời, nơi mặt trời mọc lên, xứ sở của mặt trời.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Hoa anh đào Nhật Bản nở rộ ở Tokyo. (Nguồn: Mainichi)
Nhật Bản còn có tên gọi là “xứ sở hoa anh đào”, vì cây hoa anh đào (sakura) mọc trên khắp đất nước, từ Bắc xuống Nam. (Nguồn: Mainichi)

Theo sử sách, tên Nhật Bản do nhà thám hiểm, thương gia người Italy thế kỷ XIII là Marco Polo ở Trung Quốc rất lâu phiên âm là Cipangu. Các thương nhân Bồ Đào Nha là những người đầu tiên mang từ này đến châu Âu, nó được ghi bằng tiếng Anh là Giapan. Sau đó, chuyển sang tiếng Anh và Đức là Japan, tiếng Pháp là Japon. Còn theo đúng thổ âm Nhật thì đọc là “Nihon” (Nippon hay Nippon Koku-nguồn gốc của mặt trời hay vùng đất mặt trời mọc).

Đến Nhật Bản, du khách chạnh nhớ đến truyền thuyết Hai hòn Trống mái đã tạo ra đất nước này. Chuyện kể trong tập Kojiki, cuốn sách cổ nhất còn lưu lại được ở Nhật Bản viết vào thế kỷ VIII. Sách ghi bằng chữ Hán những truyền thuyết dân gian xa xưa về thuở khai thiên lập địa, thế giới thần linh, sự hình thành của dân tộc Nhật Bản, sự xuất hiện dòng dõi Nhật hoàng.

Tin liên quan
Những lưu ý khi giao tiếp với người Nhật Những lưu ý khi giao tiếp với người Nhật

Chuyện kể rằng: Ngày xửa ngày xưa, khi chưa có trời đất, chỉ có một dải phù sa tách làm đôi. Phần trên là nơi ở của các thần linh. Phần dưới là nước mênh mông; có hai vị thần dùng giáo khuấy đại dương phù sa ấy cho đến khi bọt khí sủi lên thành nơi trú chân.

Vị thần nam tên là Izanagi (Y Trang Nặc), vị thần nữ là Izanami (Y Trang Sách) đều có nghĩa là “người đứng ra mời”. Hai bên nam nữ nhìn nhau, xúc cảm dạt dào. Thần nữ thốt lên: “Em cảm thấy trong người thiếu thiếu cái gì ấy!” . Thần nam đáp: “Anh lại cảm thấy trong người thừa thừa cái gì ấy!”. Thế là cặp nam nữ vào cuộc mây mưa.

Sau đó, Izanami sinh ra những hòn đảo là lãnh thổ Nhật Bản. Ngày nay, ở Vịnh Isê (Y Thế) thiêng liêng, gần thành phố Kobe (nằm trên đảo Honsu), vẫn còn hai hòn đảo đá nhỏ gọi là “đá vợ chồng”, “hòn trống” là chồng và “hòn mái” là vợ được buộc vào nhau bởi dây tơ hồng, là một sợi dây thừng; hàng năm, ngày mùng 5 tháng Giêng, có cử lễ thay sợi dây thừng ấy. Nếu trong năm thừng đứt là điềm gở, đất nước có nhiều tai họa.

Nữ thần Mặt trời (Amateraxu) là một giọt nước mắt của Izanagi khi chàng trở về dương thế, tắm ở suối để tống các chất dịch trong cơ thể ra. Truyền thuyết về nữ thần Mặt trời mang lại cho Nhật Bản cái tên “xứ gốc của mặt trời”.

Truyền thuyết về núi Fuji (Phú Sĩ) giải thích một hình tượng nữa của đất nước. Fuji có nghĩa là “thuốc trường sinh”. Truyện kể rằng, có vị hoàng đế mê một tiên nữ bị đày từ cung trăng xuống làm con nuôi vợ chồng một ông lão tiều phu. Mối tình không được đền đáp. Hết hạn lưu đày ở trần gian, tiên nữ bay về cung trăng, để lại cho bố nuôi một lá ngọc thư và thuốc trường sinh ném vào ngọn núi lửa cao gần Mặt trăng nhất. Đến nay, khói thiêng vẫn tỏa lên như một niềm lưu luyến từ núi thuốc trường sinh Fuji.

Nhật Bản còn có tên gọi là “xứ sở hoa anh đào”, vì cây hoa anh đào (sakura) mọc trên khắp đất nước, từ Bắc xuống Nam. Nhật Bản cũng được gọi là “đất nước hoa cúc”. Vì bông hoa cúc 16 cánh giống như Mặt trời tỏa sáng, là biểu tượng của hoàng gia, là quốc huy của Nhật Bản hiện nay.

Nhật Bản gồm bốn đảo lớn và trên nghìn đảo nhỏ rải ra theo hình cánh cung dài khoảng 3.800 km ở ngoài khơi phía đông lục địa châu Á. Đảo Honsu là đảo lớn nhất, rộng bằng Bắc bộ và Nam bộ của ta cộng lại.

Tính chất “đảo” là một yếu tố địa lý hết sức quan trọng đối với Nhật Bản, có lẽ hơn cả đối với nước Anh, vì quần đảo Anh sớm gắn với lục địa châu Âu, còn quần đảo Nhật Bản là “hạt kê ở xa tít bên rìa vũ trụ”.

Do sinh hoạt trên các đảo tách biệt lục địa nên các nhóm chủng tộc Nhật có điều kiện thuận lợi hòa trộn để sớm hình thành trong lịch sử một dân tộc với những nét riêng biệt. Có nhà xã hội học cho là tính chất “đảo” khiến cho tâm lý người Nhật có khuynh hướng “hướng nội” (introversion), cũng y như dân tộc Thụy Điển (vì những lý do khác).

Do giao thông giữa đảo và lục địa khó khăn, nên những yếu tố văn hóa ngoại lai không thấm dần mà có những lúc nhập vào ồ ạt. Có những thời gian Nhật Bản đóng cửa, không tiếp xúc với bên ngoài: thời kỳ Heian (Bình An), quan hệ với Trung Quốc bị gián đoạn trong ba trăm năm; thời kỳ từ 1630-1867, Nhật Bản đóng cửa, đặc biệt với các nước phương Tây, trong hơn hai trăm năm.

Vị trí quần đảo ở rìa lục địa cũng khiến cho Nhật Bản ít phải đối phó với nạn ngoại xâm liên miên như ở Việt Nam; trên thực tế, mãi đến năm 1945, hầu như Nhật Bản chưa bị nước ngoài chiếm đóng.

Các đảo của Nhật Bản là phần cao của một dải núi ngầm chìm sâu đến 6.000-8.000m ở đáy Thái Bình Dương, ở giữa mỗi đảo là phần cao của một rặng núi chìm sâu; đồi núi chiếm hai phần ba diện tích cả nước. Vì nằm tiếp xúc với một số mảng kiến tạo (Á - Âu, Bắc Mỹ, Thái Bình Dương và Philippines) và quá trình “tạo núi” còn “trẻ” nên Nhật Bản có hai đặc trưng tự nhiên, khiến cho nước này nổi tiếng thế giới là: có nhiều núi lửa, lắm động đất và sóng thần (do động đất ngoài khơi).

Thiên nhiên Nhật Bản tuy đẹp, nhưng quả thực ác nghiệt đối với con người. Đất trồng trọt ít, người đông (khoảng 125 triệu người trên 377,435 km2 – gần như Việt Nam - 100 triệu người trên 329.600km2), nguồn lợi thiên nhiên hiếm hoi, lại không được hưởng thiên thời và địa lợi.

Vậy mà ở nơi đây, một nền văn minh rực rỡ đã ra đời, một quốc gia từ lạc hậu đã vươn lên một cách độc đáo. Sau hơn một trăm năm biến thiên, một nền kinh tế hàng đầu thế giới đã xuất hiện. Sự thành công đó là thắng lợi của con người Nhật Bản đối với thiên nhiên.

Khai giảng lớp học ‘Tiếng Việt của em’ tại Fukuoka, Nhật Bản

Khai giảng lớp học ‘Tiếng Việt của em’ tại Fukuoka, Nhật Bản

Lớp dạy tiếng Việt và văn hoá Việt cho trẻ em gốc Việt đầu tiên tại khu vực Tây Nam Nhật Bản đã khai giảng ...

Thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa thành phố Tokyo với các địa phương của Việt Nam

Thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa thành phố Tokyo với các địa phương của Việt Nam

Ngày 12/6, Đại sứ Phạm Quang Hiệu đã có cuộc gặp với bà Koike Yuriko, Thống đốc thủ đô Tokyo tại trụ sở Chính quyền ...

Thắt chặt cơ hội giao thương giữa các nhà sản xuất công nghiệp hỗ trợ Việt Nam-Nhật Bản

Thắt chặt cơ hội giao thương giữa các nhà sản xuất công nghiệp hỗ trợ Việt Nam-Nhật Bản

Triển lãm Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam – Nhật Bản (SIE) lần thứ 10 tại Hà Nội và Triển lãm quốc tế về Công ...

Sôi nổi Chương trình giao lưu văn hóa kỷ niệm 50 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Nhật Bản

Sôi nổi Chương trình giao lưu văn hóa kỷ niệm 50 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Nhật Bản

Ngày 25/3, tại Nhà hát lớn Hà Nội đã diễn ra Chương trình giao lưu văn hóa kỷ niệm 50 năm Ngày thiết lập quan ...

Giới thiệu gần 70 tác phẩm búp bê truyền thống và hiện đại được chế tác trực tiếp tại Nhật Bản

Giới thiệu gần 70 tác phẩm búp bê truyền thống và hiện đại được chế tác trực tiếp tại Nhật Bản

Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam phối hợp cùng Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng tổ chức triển lãm 'Búp ...

Đọc thêm

Giá nông sản hôm nay 21/1/2026: Giá cà phê trong nước tạo tâm lý khan hiếm giả; Tòa án Mỹ phán quyết bất lợi cho thuế quan, ông Trump sẽ áp thuế khác

Giá nông sản hôm nay 21/1/2026: Giá cà phê trong nước tạo tâm lý khan hiếm giả; Tòa án Mỹ phán quyết bất lợi cho thuế quan, ông Trump sẽ áp thuế khác

Báo Thế giới và Việt Nam cập nhật giá nông sản hôm nay 21/1/2026, giá cà phê, giá tiêu, giá gạo xuất khẩu... giao dịch trên thị trường quốc tế ...
Đại hội XIV của Đảng: Không ngừng nâng cao tính Đảng, tính nhân dân trong hoạt động của Quốc hội

Đại hội XIV của Đảng: Không ngừng nâng cao tính Đảng, tính nhân dân trong hoạt động của Quốc hội

Sáng 21/1, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục với phiên thảo luận tại hội trường về các văn kiện Đại hội.
Đại hội Đảng XIV: Phiên thảo luận tại hội trường về các văn kiện Đại hội (tiếp)

Đại hội Đảng XIV: Phiên thảo luận tại hội trường về các văn kiện Đại hội (tiếp)

Sáng 21/1, Đại hội XIV của Đảng tiếp tục với phiên thảo luận tại hội trường về các văn kiện Đại hội.
Đại hội XIV của Đảng: Giải pháp chiến lược để đảm bảo tăng trưởng kinh tế hai con số

Đại hội XIV của Đảng: Giải pháp chiến lược để đảm bảo tăng trưởng kinh tế hai con số

Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Anh Tuấn trình bày tham luận tại Đại hội XIV của Đảng.
Đại hội XIV của Đảng: Đại đoàn kết toàn dân tộc - động lực quan trọng thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới Hà Nội

Đại hội XIV của Đảng: Đại đoàn kết toàn dân tộc - động lực quan trọng thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới Hà Nội

Tại phiên thảo luận các dự thảo văn kiện của Đại hội XIV, Tổng thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQ) Hà Thị Nga ...
Những hình ảnh của đoàn Bộ Ngoại giao tại Đại hội XIV của Đảng

Những hình ảnh của đoàn Bộ Ngoại giao tại Đại hội XIV của Đảng

Những hình ảnh của đoàn Bộ Ngoại giao trong hai ngày làm việc đầu tiên của Đại hội XIV của Đảng.
Du lịch Nhật Bản lần đầu tiên vượt mốc 40 triệu khách quốc tế nhờ một điều

Du lịch Nhật Bản lần đầu tiên vượt mốc 40 triệu khách quốc tế nhờ một điều

Ngành du lịch Nhật Bản vừa ghi nhận một năm 2025 bùng nổ với con số kỷ lục 42,7 triệu lượt khách quốc tế, đánh dấu lần đầu tiên vượt mốc 40 triệu.
Lào đón hơn 4,5 triệu lượt khách quốc tế trong năm 2025

Lào đón hơn 4,5 triệu lượt khách quốc tế trong năm 2025

Năm 2025, ngành du lịch Lào ghi nhận sự tăng trưởng tích cực khi lượng khách quốc tế đến nước này đạt hơn 4,5 triệu lượt, tăng 11% so với năm trước.
10 điểm đến lý tưởng nhất châu Âu cho kỳ nghỉ Xuân

10 điểm đến lý tưởng nhất châu Âu cho kỳ nghỉ Xuân

Châu Âu vào mùa Xuân, từ tháng 3-5, khoác lên mình một vẻ đẹp rực rỡ, làm say đắm biết bao du khách.
Đảo Phú Quý ở Lâm Đồng lọt top điểm đến hàng đầu Đông Nam Á

Đảo Phú Quý ở Lâm Đồng lọt top điểm đến hàng đầu Đông Nam Á

Phú Quý, hòn đảo mang vẻ đẹp điện ảnh, được Khaosod Thái Lan đưa vào danh sách 10 điểm đến yên tĩnh và nguyên sơ nhất Đông Nam Á.
Cánh đồng hoa ly tại Hải Phòng khoe sắc, du khách thích thú đến tham quan, chụp ảnh

Cánh đồng hoa ly tại Hải Phòng khoe sắc, du khách thích thú đến tham quan, chụp ảnh

Cánh đồng hoa ly cách Hà Nội 70km đang vào mùa nở rộ, thu hút du khách từ nhiều nơi đến tham quan và chụp ảnh.
Những điểm dừng chân không thể bỏ qua khi du lịch Hồ Tràm

Những điểm dừng chân không thể bỏ qua khi du lịch Hồ Tràm

Không ồn ào như Vũng Tàu, Hồ Tràm mang một nét hoang sơ, mộc mạc nhưng vẫn đủ tiện nghi để du khách có thể tận hưởng trọn vẹn chuyến nghỉ ngơi ngắn ngày.
Bảo tồn bền vững và phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt Di tích lịch sử Chi Lăng

Bảo tồn bền vững và phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt Di tích lịch sử Chi Lăng

Phó Thủ tướng Mai Văn Chính vừa ký Quyết định phê duyệt Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Di tích lịch sử Chi Lăng (tỉnh Lạng Sơn).
Phong Nha - Kẻ Bàng chuẩn bị hồ sơ đề cử Di sản thiên nhiên thế giới lần thứ ba

Phong Nha - Kẻ Bàng chuẩn bị hồ sơ đề cử Di sản thiên nhiên thế giới lần thứ ba

Ban Quản lí Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (Quảng Trị) đang tích cực xây dựng hồ sơ đề cử UNESCO công nhận Di sản thiên nhiên thế giới lần thứ ba.
Khám phá vẻ đẹp và chiều sâu di sản văn hóa Việt Nam qua trang sách

Khám phá vẻ đẹp và chiều sâu di sản văn hóa Việt Nam qua trang sách

Cuốn sách "Dấu ấn Việt Nam trên bản đồ di sản thế giới" do PGS.TS. Vũ Trọng Lâm chủ biên là nhịp cầu đưa độc giả khám phá vẻ đẹp và chiều sâu văn hóa ...
Lễ hội Chùa Hương 2026 hướng tới xây dựng một mùa lễ hội an toàn, văn minh, thân thiện, chất lượng cao

Lễ hội Chùa Hương 2026 hướng tới xây dựng một mùa lễ hội an toàn, văn minh, thân thiện, chất lượng cao

Lễ hội du lịch Chùa Hương năm 2026 được tổ chức trong bối cảnh từng bước hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thiên nhiên thế giới.
Bảo tàng Phở, nơi ký ức bát phở Việt tìm được chốn dừng chân

Bảo tàng Phở, nơi ký ức bát phở Việt tìm được chốn dừng chân

Có những món ăn không chỉ để no lòng, mà còn để nhớ. Với người Việt, Phở là ký ức chung mùi khói bếp sớm mai, tiếng rao quen nơi đầu ngõ, là bát nước ...
'Tết bản làng' rộn ràng tại Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam

'Tết bản làng' rộn ràng tại Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Chuỗi hoạt động văn hoá với chủ đề “Tết bản làng” tái hiện sinh động không gian đón Tết cổ truyền của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.
Phiên bản di động