Nhật Bản: Vùng đất mặt trời mọc

Hữu Ngọc
Nhật - có nghĩa là Mặt trời, còn Bản nghĩa là gốc. Nhật Bản là đất nước của mặt trời, nơi mặt trời mọc lên, xứ sở của mặt trời.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Hoa anh đào Nhật Bản nở rộ ở Tokyo. (Nguồn: Mainichi)
Nhật Bản còn có tên gọi là “xứ sở hoa anh đào”, vì cây hoa anh đào (sakura) mọc trên khắp đất nước, từ Bắc xuống Nam. (Nguồn: Mainichi)

Theo sử sách, tên Nhật Bản do nhà thám hiểm, thương gia người Italy thế kỷ XIII là Marco Polo ở Trung Quốc rất lâu phiên âm là Cipangu. Các thương nhân Bồ Đào Nha là những người đầu tiên mang từ này đến châu Âu, nó được ghi bằng tiếng Anh là Giapan. Sau đó, chuyển sang tiếng Anh và Đức là Japan, tiếng Pháp là Japon. Còn theo đúng thổ âm Nhật thì đọc là “Nihon” (Nippon hay Nippon Koku-nguồn gốc của mặt trời hay vùng đất mặt trời mọc).

Đến Nhật Bản, du khách chạnh nhớ đến truyền thuyết Hai hòn Trống mái đã tạo ra đất nước này. Chuyện kể trong tập Kojiki, cuốn sách cổ nhất còn lưu lại được ở Nhật Bản viết vào thế kỷ VIII. Sách ghi bằng chữ Hán những truyền thuyết dân gian xa xưa về thuở khai thiên lập địa, thế giới thần linh, sự hình thành của dân tộc Nhật Bản, sự xuất hiện dòng dõi Nhật hoàng.

Tin liên quan
Những lưu ý khi giao tiếp với người Nhật Những lưu ý khi giao tiếp với người Nhật

Chuyện kể rằng: Ngày xửa ngày xưa, khi chưa có trời đất, chỉ có một dải phù sa tách làm đôi. Phần trên là nơi ở của các thần linh. Phần dưới là nước mênh mông; có hai vị thần dùng giáo khuấy đại dương phù sa ấy cho đến khi bọt khí sủi lên thành nơi trú chân.

Vị thần nam tên là Izanagi (Y Trang Nặc), vị thần nữ là Izanami (Y Trang Sách) đều có nghĩa là “người đứng ra mời”. Hai bên nam nữ nhìn nhau, xúc cảm dạt dào. Thần nữ thốt lên: “Em cảm thấy trong người thiếu thiếu cái gì ấy!” . Thần nam đáp: “Anh lại cảm thấy trong người thừa thừa cái gì ấy!”. Thế là cặp nam nữ vào cuộc mây mưa.

Sau đó, Izanami sinh ra những hòn đảo là lãnh thổ Nhật Bản. Ngày nay, ở Vịnh Isê (Y Thế) thiêng liêng, gần thành phố Kobe (nằm trên đảo Honsu), vẫn còn hai hòn đảo đá nhỏ gọi là “đá vợ chồng”, “hòn trống” là chồng và “hòn mái” là vợ được buộc vào nhau bởi dây tơ hồng, là một sợi dây thừng; hàng năm, ngày mùng 5 tháng Giêng, có cử lễ thay sợi dây thừng ấy. Nếu trong năm thừng đứt là điềm gở, đất nước có nhiều tai họa.

Nữ thần Mặt trời (Amateraxu) là một giọt nước mắt của Izanagi khi chàng trở về dương thế, tắm ở suối để tống các chất dịch trong cơ thể ra. Truyền thuyết về nữ thần Mặt trời mang lại cho Nhật Bản cái tên “xứ gốc của mặt trời”.

Truyền thuyết về núi Fuji (Phú Sĩ) giải thích một hình tượng nữa của đất nước. Fuji có nghĩa là “thuốc trường sinh”. Truyện kể rằng, có vị hoàng đế mê một tiên nữ bị đày từ cung trăng xuống làm con nuôi vợ chồng một ông lão tiều phu. Mối tình không được đền đáp. Hết hạn lưu đày ở trần gian, tiên nữ bay về cung trăng, để lại cho bố nuôi một lá ngọc thư và thuốc trường sinh ném vào ngọn núi lửa cao gần Mặt trăng nhất. Đến nay, khói thiêng vẫn tỏa lên như một niềm lưu luyến từ núi thuốc trường sinh Fuji.

Nhật Bản còn có tên gọi là “xứ sở hoa anh đào”, vì cây hoa anh đào (sakura) mọc trên khắp đất nước, từ Bắc xuống Nam. Nhật Bản cũng được gọi là “đất nước hoa cúc”. Vì bông hoa cúc 16 cánh giống như Mặt trời tỏa sáng, là biểu tượng của hoàng gia, là quốc huy của Nhật Bản hiện nay.

Nhật Bản gồm bốn đảo lớn và trên nghìn đảo nhỏ rải ra theo hình cánh cung dài khoảng 3.800 km ở ngoài khơi phía đông lục địa châu Á. Đảo Honsu là đảo lớn nhất, rộng bằng Bắc bộ và Nam bộ của ta cộng lại.

Tính chất “đảo” là một yếu tố địa lý hết sức quan trọng đối với Nhật Bản, có lẽ hơn cả đối với nước Anh, vì quần đảo Anh sớm gắn với lục địa châu Âu, còn quần đảo Nhật Bản là “hạt kê ở xa tít bên rìa vũ trụ”.

Do sinh hoạt trên các đảo tách biệt lục địa nên các nhóm chủng tộc Nhật có điều kiện thuận lợi hòa trộn để sớm hình thành trong lịch sử một dân tộc với những nét riêng biệt. Có nhà xã hội học cho là tính chất “đảo” khiến cho tâm lý người Nhật có khuynh hướng “hướng nội” (introversion), cũng y như dân tộc Thụy Điển (vì những lý do khác).

Do giao thông giữa đảo và lục địa khó khăn, nên những yếu tố văn hóa ngoại lai không thấm dần mà có những lúc nhập vào ồ ạt. Có những thời gian Nhật Bản đóng cửa, không tiếp xúc với bên ngoài: thời kỳ Heian (Bình An), quan hệ với Trung Quốc bị gián đoạn trong ba trăm năm; thời kỳ từ 1630-1867, Nhật Bản đóng cửa, đặc biệt với các nước phương Tây, trong hơn hai trăm năm.

Vị trí quần đảo ở rìa lục địa cũng khiến cho Nhật Bản ít phải đối phó với nạn ngoại xâm liên miên như ở Việt Nam; trên thực tế, mãi đến năm 1945, hầu như Nhật Bản chưa bị nước ngoài chiếm đóng.

Các đảo của Nhật Bản là phần cao của một dải núi ngầm chìm sâu đến 6.000-8.000m ở đáy Thái Bình Dương, ở giữa mỗi đảo là phần cao của một rặng núi chìm sâu; đồi núi chiếm hai phần ba diện tích cả nước. Vì nằm tiếp xúc với một số mảng kiến tạo (Á - Âu, Bắc Mỹ, Thái Bình Dương và Philippines) và quá trình “tạo núi” còn “trẻ” nên Nhật Bản có hai đặc trưng tự nhiên, khiến cho nước này nổi tiếng thế giới là: có nhiều núi lửa, lắm động đất và sóng thần (do động đất ngoài khơi).

Thiên nhiên Nhật Bản tuy đẹp, nhưng quả thực ác nghiệt đối với con người. Đất trồng trọt ít, người đông (khoảng 125 triệu người trên 377,435 km2 – gần như Việt Nam - 100 triệu người trên 329.600km2), nguồn lợi thiên nhiên hiếm hoi, lại không được hưởng thiên thời và địa lợi.

Vậy mà ở nơi đây, một nền văn minh rực rỡ đã ra đời, một quốc gia từ lạc hậu đã vươn lên một cách độc đáo. Sau hơn một trăm năm biến thiên, một nền kinh tế hàng đầu thế giới đã xuất hiện. Sự thành công đó là thắng lợi của con người Nhật Bản đối với thiên nhiên.

Khai giảng lớp học ‘Tiếng Việt của em’ tại Fukuoka, Nhật Bản

Khai giảng lớp học ‘Tiếng Việt của em’ tại Fukuoka, Nhật Bản

Lớp dạy tiếng Việt và văn hoá Việt cho trẻ em gốc Việt đầu tiên tại khu vực Tây Nam Nhật Bản đã khai giảng ...

Thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa thành phố Tokyo với các địa phương của Việt Nam

Thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa thành phố Tokyo với các địa phương của Việt Nam

Ngày 12/6, Đại sứ Phạm Quang Hiệu đã có cuộc gặp với bà Koike Yuriko, Thống đốc thủ đô Tokyo tại trụ sở Chính quyền ...

Thắt chặt cơ hội giao thương giữa các nhà sản xuất công nghiệp hỗ trợ Việt Nam-Nhật Bản

Thắt chặt cơ hội giao thương giữa các nhà sản xuất công nghiệp hỗ trợ Việt Nam-Nhật Bản

Triển lãm Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam – Nhật Bản (SIE) lần thứ 10 tại Hà Nội và Triển lãm quốc tế về Công ...

Sôi nổi Chương trình giao lưu văn hóa kỷ niệm 50 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Nhật Bản

Sôi nổi Chương trình giao lưu văn hóa kỷ niệm 50 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Nhật Bản

Ngày 25/3, tại Nhà hát lớn Hà Nội đã diễn ra Chương trình giao lưu văn hóa kỷ niệm 50 năm Ngày thiết lập quan ...

Giới thiệu gần 70 tác phẩm búp bê truyền thống và hiện đại được chế tác trực tiếp tại Nhật Bản

Giới thiệu gần 70 tác phẩm búp bê truyền thống và hiện đại được chế tác trực tiếp tại Nhật Bản

Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam phối hợp cùng Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng tổ chức triển lãm 'Búp ...

Đọc thêm

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế.
Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Đằng sau cuộc hội ngộ của Mỹ Linh, Hà Trần, Thanh Lam và Ngọc Anh là những ngày tập luyện nghiêm túc, tỉ mỉ cùng ekip âm nhạc.
Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các lãnh đạo Đức, Pháp, Anh và Ukraine kêu gọi Nga nhất trí thực hiện thỏa thuận ngừng tấn công các cơ sở năng lượng Ukraine trong suốt mùa Đông.
Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026: Hà Nội sẵn sàng cho hành trình khám phá văn hóa qua ẩm thực

Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026: Hà Nội sẵn sàng cho hành trình khám phá văn hóa qua ẩm thực

Chỉ còn ít ngày nữa, Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế lần thứ 14 sẽ khai mạc tại Hà Nội.
Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Tổng thống Mỹ, Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Nga nhất trí thông qua tuyên bố chung về hòa bình sau cuộc gặp thượng đỉnh ba bên lịch sử.
'Xin đừng bỏ quên chúng con!' - lời kêu cứu từ Gaza

'Xin đừng bỏ quên chúng con!' - lời kêu cứu từ Gaza

'Đừng quên chúng con!' không chỉ là thông điệp mà còn là lời kêu cứu đầy ám ảnh của những đứa trẻ Palestine tại Dải Gaza tới cộng đồng quốc ...
Khám phá sắc màu văn hóa và du lịch của vùng đất quê hương Khổng Tử

Khám phá sắc màu văn hóa và du lịch của vùng đất quê hương Khổng Tử

Chiều 18/11, Trung tâm Văn hóa Trung Quốc tại Hà Nội cùng Sở Văn hóa và Du lịch tỉnh Sơn Đông tổ chức chương trình giới thiệu văn hóa và du lịch tỉnh Sơn Đông.
Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Từ Thủ đô Hà Nội bên hồ thơ mộng đến những bãi biển ngập nắng của Phú Quốc, Việt Nam là vùng đất hội tụ những sắc thái tương phản đầy cuốn hút, nơi những ...
Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Chiều 17/11, Báo VnExpress và Công ty CP Dịch vụ trực tuyến FPT (FPT Online) chính thức công bố Giải thưởng Du lịch - Travel Awards 2026.
Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Để du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn cũng cần những mô hình nhỏ đủ sức giữ chân du khách bằng bản sắc riêng để níu chân du khách.
Cần Thơ sôi động chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch những tháng cuối năm

Cần Thơ sôi động chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch những tháng cuối năm

TP. Cần Thơ đang chuẩn bị chuỗi hoạt động quy mô lớn trong những tháng cuối năm 2026.
Lý do Đà Nẵng là điểm đến hấp dẫn dịp Giáng sinh và năm mới

Lý do Đà Nẵng là điểm đến hấp dẫn dịp Giáng sinh và năm mới

Tạp chí du lịch quốc tế Lonely Planet xếp Đà Nẵng ở vị trí thứ 4 trong danh sách 10 điểm đến đáng trải nghiệm nhất từ Giáng sinh đến đêm giao thừa.
Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Sáng 13/11, chương trình giao lưu hợp xướng dân ca Trung Quốc tại Hà Nội mang đến những tiết mục đặc sắc, góp phần kết nối văn hóa Việt-Trung.
Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Ma nhai trên núi Non Nước (Ninh Bình) và Văn bia Phố Hiến (Hưng Yên) được ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Nhà văn hóa Lê Hồng Dương đã có nhiều đóng góp nổi bật trong xây dựng nền tảng văn hóa địa phương, đặc biệt là xứ Kinh Bắc.
Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức khai mạc triển lãm ảnh.
Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 khép lại ngày 8/11, thu hút hàng vạn vận động viên trong nước và quốc tế.
Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Giải chạy Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 diễn ra từ ngày 6-8/11, dự kiến thu hút hàng chục nghìn vận động viên trong nước và quốc tế.
Phiên bản di động