Nhật Bản: Vùng đất mặt trời mọc

Hữu Ngọc
Nhật - có nghĩa là Mặt trời, còn Bản nghĩa là gốc. Nhật Bản là đất nước của mặt trời, nơi mặt trời mọc lên, xứ sở của mặt trời.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Hoa anh đào Nhật Bản nở rộ ở Tokyo. (Nguồn: Mainichi)
Nhật Bản còn có tên gọi là “xứ sở hoa anh đào”, vì cây hoa anh đào (sakura) mọc trên khắp đất nước, từ Bắc xuống Nam. (Nguồn: Mainichi)

Theo sử sách, tên Nhật Bản do nhà thám hiểm, thương gia người Italy thế kỷ XIII là Marco Polo ở Trung Quốc rất lâu phiên âm là Cipangu. Các thương nhân Bồ Đào Nha là những người đầu tiên mang từ này đến châu Âu, nó được ghi bằng tiếng Anh là Giapan. Sau đó, chuyển sang tiếng Anh và Đức là Japan, tiếng Pháp là Japon. Còn theo đúng thổ âm Nhật thì đọc là “Nihon” (Nippon hay Nippon Koku-nguồn gốc của mặt trời hay vùng đất mặt trời mọc).

Đến Nhật Bản, du khách chạnh nhớ đến truyền thuyết Hai hòn Trống mái đã tạo ra đất nước này. Chuyện kể trong tập Kojiki, cuốn sách cổ nhất còn lưu lại được ở Nhật Bản viết vào thế kỷ VIII. Sách ghi bằng chữ Hán những truyền thuyết dân gian xa xưa về thuở khai thiên lập địa, thế giới thần linh, sự hình thành của dân tộc Nhật Bản, sự xuất hiện dòng dõi Nhật hoàng.

Tin liên quan
Những lưu ý khi giao tiếp với người Nhật Những lưu ý khi giao tiếp với người Nhật

Chuyện kể rằng: Ngày xửa ngày xưa, khi chưa có trời đất, chỉ có một dải phù sa tách làm đôi. Phần trên là nơi ở của các thần linh. Phần dưới là nước mênh mông; có hai vị thần dùng giáo khuấy đại dương phù sa ấy cho đến khi bọt khí sủi lên thành nơi trú chân.

Vị thần nam tên là Izanagi (Y Trang Nặc), vị thần nữ là Izanami (Y Trang Sách) đều có nghĩa là “người đứng ra mời”. Hai bên nam nữ nhìn nhau, xúc cảm dạt dào. Thần nữ thốt lên: “Em cảm thấy trong người thiếu thiếu cái gì ấy!” . Thần nam đáp: “Anh lại cảm thấy trong người thừa thừa cái gì ấy!”. Thế là cặp nam nữ vào cuộc mây mưa.

Sau đó, Izanami sinh ra những hòn đảo là lãnh thổ Nhật Bản. Ngày nay, ở Vịnh Isê (Y Thế) thiêng liêng, gần thành phố Kobe (nằm trên đảo Honsu), vẫn còn hai hòn đảo đá nhỏ gọi là “đá vợ chồng”, “hòn trống” là chồng và “hòn mái” là vợ được buộc vào nhau bởi dây tơ hồng, là một sợi dây thừng; hàng năm, ngày mùng 5 tháng Giêng, có cử lễ thay sợi dây thừng ấy. Nếu trong năm thừng đứt là điềm gở, đất nước có nhiều tai họa.

Nữ thần Mặt trời (Amateraxu) là một giọt nước mắt của Izanagi khi chàng trở về dương thế, tắm ở suối để tống các chất dịch trong cơ thể ra. Truyền thuyết về nữ thần Mặt trời mang lại cho Nhật Bản cái tên “xứ gốc của mặt trời”.

Truyền thuyết về núi Fuji (Phú Sĩ) giải thích một hình tượng nữa của đất nước. Fuji có nghĩa là “thuốc trường sinh”. Truyện kể rằng, có vị hoàng đế mê một tiên nữ bị đày từ cung trăng xuống làm con nuôi vợ chồng một ông lão tiều phu. Mối tình không được đền đáp. Hết hạn lưu đày ở trần gian, tiên nữ bay về cung trăng, để lại cho bố nuôi một lá ngọc thư và thuốc trường sinh ném vào ngọn núi lửa cao gần Mặt trăng nhất. Đến nay, khói thiêng vẫn tỏa lên như một niềm lưu luyến từ núi thuốc trường sinh Fuji.

Nhật Bản còn có tên gọi là “xứ sở hoa anh đào”, vì cây hoa anh đào (sakura) mọc trên khắp đất nước, từ Bắc xuống Nam. Nhật Bản cũng được gọi là “đất nước hoa cúc”. Vì bông hoa cúc 16 cánh giống như Mặt trời tỏa sáng, là biểu tượng của hoàng gia, là quốc huy của Nhật Bản hiện nay.

Nhật Bản gồm bốn đảo lớn và trên nghìn đảo nhỏ rải ra theo hình cánh cung dài khoảng 3.800 km ở ngoài khơi phía đông lục địa châu Á. Đảo Honsu là đảo lớn nhất, rộng bằng Bắc bộ và Nam bộ của ta cộng lại.

Tính chất “đảo” là một yếu tố địa lý hết sức quan trọng đối với Nhật Bản, có lẽ hơn cả đối với nước Anh, vì quần đảo Anh sớm gắn với lục địa châu Âu, còn quần đảo Nhật Bản là “hạt kê ở xa tít bên rìa vũ trụ”.

Do sinh hoạt trên các đảo tách biệt lục địa nên các nhóm chủng tộc Nhật có điều kiện thuận lợi hòa trộn để sớm hình thành trong lịch sử một dân tộc với những nét riêng biệt. Có nhà xã hội học cho là tính chất “đảo” khiến cho tâm lý người Nhật có khuynh hướng “hướng nội” (introversion), cũng y như dân tộc Thụy Điển (vì những lý do khác).

Do giao thông giữa đảo và lục địa khó khăn, nên những yếu tố văn hóa ngoại lai không thấm dần mà có những lúc nhập vào ồ ạt. Có những thời gian Nhật Bản đóng cửa, không tiếp xúc với bên ngoài: thời kỳ Heian (Bình An), quan hệ với Trung Quốc bị gián đoạn trong ba trăm năm; thời kỳ từ 1630-1867, Nhật Bản đóng cửa, đặc biệt với các nước phương Tây, trong hơn hai trăm năm.

Vị trí quần đảo ở rìa lục địa cũng khiến cho Nhật Bản ít phải đối phó với nạn ngoại xâm liên miên như ở Việt Nam; trên thực tế, mãi đến năm 1945, hầu như Nhật Bản chưa bị nước ngoài chiếm đóng.

Các đảo của Nhật Bản là phần cao của một dải núi ngầm chìm sâu đến 6.000-8.000m ở đáy Thái Bình Dương, ở giữa mỗi đảo là phần cao của một rặng núi chìm sâu; đồi núi chiếm hai phần ba diện tích cả nước. Vì nằm tiếp xúc với một số mảng kiến tạo (Á - Âu, Bắc Mỹ, Thái Bình Dương và Philippines) và quá trình “tạo núi” còn “trẻ” nên Nhật Bản có hai đặc trưng tự nhiên, khiến cho nước này nổi tiếng thế giới là: có nhiều núi lửa, lắm động đất và sóng thần (do động đất ngoài khơi).

Thiên nhiên Nhật Bản tuy đẹp, nhưng quả thực ác nghiệt đối với con người. Đất trồng trọt ít, người đông (khoảng 125 triệu người trên 377,435 km2 – gần như Việt Nam - 100 triệu người trên 329.600km2), nguồn lợi thiên nhiên hiếm hoi, lại không được hưởng thiên thời và địa lợi.

Vậy mà ở nơi đây, một nền văn minh rực rỡ đã ra đời, một quốc gia từ lạc hậu đã vươn lên một cách độc đáo. Sau hơn một trăm năm biến thiên, một nền kinh tế hàng đầu thế giới đã xuất hiện. Sự thành công đó là thắng lợi của con người Nhật Bản đối với thiên nhiên.

Khai giảng lớp học ‘Tiếng Việt của em’ tại Fukuoka, Nhật Bản

Khai giảng lớp học ‘Tiếng Việt của em’ tại Fukuoka, Nhật Bản

Lớp dạy tiếng Việt và văn hoá Việt cho trẻ em gốc Việt đầu tiên tại khu vực Tây Nam Nhật Bản đã khai giảng ...

Thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa thành phố Tokyo với các địa phương của Việt Nam

Thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa thành phố Tokyo với các địa phương của Việt Nam

Ngày 12/6, Đại sứ Phạm Quang Hiệu đã có cuộc gặp với bà Koike Yuriko, Thống đốc thủ đô Tokyo tại trụ sở Chính quyền ...

Thắt chặt cơ hội giao thương giữa các nhà sản xuất công nghiệp hỗ trợ Việt Nam-Nhật Bản

Thắt chặt cơ hội giao thương giữa các nhà sản xuất công nghiệp hỗ trợ Việt Nam-Nhật Bản

Triển lãm Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam – Nhật Bản (SIE) lần thứ 10 tại Hà Nội và Triển lãm quốc tế về Công ...

Sôi nổi Chương trình giao lưu văn hóa kỷ niệm 50 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Nhật Bản

Sôi nổi Chương trình giao lưu văn hóa kỷ niệm 50 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Nhật Bản

Ngày 25/3, tại Nhà hát lớn Hà Nội đã diễn ra Chương trình giao lưu văn hóa kỷ niệm 50 năm Ngày thiết lập quan ...

Giới thiệu gần 70 tác phẩm búp bê truyền thống và hiện đại được chế tác trực tiếp tại Nhật Bản

Giới thiệu gần 70 tác phẩm búp bê truyền thống và hiện đại được chế tác trực tiếp tại Nhật Bản

Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam phối hợp cùng Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng tổ chức triển lãm 'Búp ...

Đọc thêm

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 15/4: Đồng USD chịu nhiều áp lực khi liên tiếp giảm 7 phiên

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 15/4: Đồng USD chịu nhiều áp lực khi liên tiếp giảm 7 phiên

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 15/4 ghi nhận phiên giảm giá thứ 7 liên tiếp của đồng USD, cho thấy đồng bạc xanh đang chịu nhiều ...
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn hội kiến Tổng thống Italy Sergio Mattarella

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn hội kiến Tổng thống Italy Sergio Mattarella

Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Cộng hòa Italy, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã hội kiến Tổng thống Italy Sergio Mattarella.
Không gian nghệ thuật độc đáo của triển lãm mang tên 'Cuộc chơi với lá'

Không gian nghệ thuật độc đáo của triển lãm mang tên 'Cuộc chơi với lá'

Sau hơn 60 năm theo đuổi thể loại nghệ thuật đặc biệt, tranh lá của nghệ sĩ Tạ Hải vẫn có nhiều tìm tòi và sáng tạo mang lại tiếng ...
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tiếp Phó Chủ tịch Thượng viện Italy Licia Ronzulli

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tiếp Phó Chủ tịch Thượng viện Italy Licia Ronzulli

Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Cộng hòa Italy, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã tiếp Phó Chủ tịch Thượng viện Italy Licia Ronzulli.
Giữa thế giới đầy biến động, các nước tầm trung được ‘khuyên’ liên kết để tự bảo vệ

Giữa thế giới đầy biến động, các nước tầm trung được ‘khuyên’ liên kết để tự bảo vệ

Giới chuyên gia nhận định, các quốc gia tầm trung cần tăng cường hợp tác và chủ nghĩa đa phương để thích ứng với xu thế đa cực ngày càng ...
Xác định hai đội bóng vào bán kết UEFA Champions League 2025/26

Xác định hai đội bóng vào bán kết UEFA Champions League 2025/26

Barcelona thắng Atletico 2-1 lượt về nhưng vẫn bị loại, trong trận cầu kịch tính. Trong khi đó, PSG loại Liverpool nhờ màn tỏa sáng của Dembele.
Đầm Lập An - 'Tuyệt tình cốc' của xứ Huế mộng mơ

Đầm Lập An - 'Tuyệt tình cốc' của xứ Huế mộng mơ

Đầm Lập An, một góc bình yên của miền Trung, là nơi thiên nhiên và con người hòa quyện trong nhịp sống chậm rãi.
Hơn 90.000 lượt khách đến Hội chợ Du lịch quốc tế Việt Nam 2026

Hơn 90.000 lượt khách đến Hội chợ Du lịch quốc tế Việt Nam 2026

Hội chợ Du lịch quốc tế Việt Nam - VITM 2026 chính thức khép lại sau 4 ngày làm việc hiệu quả, củng cố vị thế là diễn đàn xúc tiến du lịch hàng đầu ...
Kết nối liên vùng, nâng tầm sản phẩm du lịch Việt Nam

Kết nối liên vùng, nâng tầm sản phẩm du lịch Việt Nam

Hàng loạt hoạt động, quảng bá du lịch của các địa phương đã được triển khai, tập trung vào liên kết vùng và phát triển sản phẩm đặc thù tại VITM 2026.
CNN: Bánh mỳ Việt Nam lọt top 3 loại bánh mỳ kẹp ngon nhất thế giới

CNN: Bánh mỳ Việt Nam lọt top 3 loại bánh mỳ kẹp ngon nhất thế giới

Bánh mỳ Việt Nam xếp ở vị trí thứ 3/25 loại bánh mỳ kẹp ngon nhất thế giới và được ca ngợi như một biểu tượng giao thoa văn hóa độc đáo và đầy sức ...
Trung Quốc ghi nhận bùng nổ giao thương biên giới, khách quốc tế tăng mạnh

Trung Quốc ghi nhận bùng nổ giao thương biên giới, khách quốc tế tăng mạnh

Quý I/2026, Trung Quốc ghi nhận mức tăng hai chữ số về hoạt động xuất nhập cảnh, trong đó lượng khách nước ngoài tăng hơn 22%.
Quảng bá tiềm năng du lịch Việt Nam tại Pakistan

Quảng bá tiềm năng du lịch Việt Nam tại Pakistan

Từ ngày 7 - 8/4, Đại sứ quán Việt Nam đã tham dự Hội chợ du lịch quốc tế tại Islamabad (Pakistan).
Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam 19/4: Kết nối bản sắc, lan tỏa giá trị

Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam 19/4: Kết nối bản sắc, lan tỏa giá trị

Từ ngày 17-19/4, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam sẽ diễn ra Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam 19/4 với nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc.
Đấu trường La Mã 'thay áo mới': Hé lộ những cấu trúc cổ đại bị chôn vùi hàng thế kỷ

Đấu trường La Mã 'thay áo mới': Hé lộ những cấu trúc cổ đại bị chôn vùi hàng thế kỷ

Dự án đại trùng tu Đấu trường La Mã mang đến cho du khách cơ hội hiếm có để chiêm ngưỡng những cột trụ và lối đi vốn bị chôn vùi suốt hàng trăm năm ...
Quảng Trị phê duyệt xây dựng Bảo tàng 'Ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình'

Quảng Trị phê duyệt xây dựng Bảo tàng 'Ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình'

UBND tỉnh Quảng Trị vừa ban hành quyết định phê duyệt Đề án xây dựng Bảo tàng “Ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình” với tổng mức đầu tư 1.000 tỉ đồng.
Văn hóa cần 'cú hích' đủ mạnh để cất cánh

Văn hóa cần 'cú hích' đủ mạnh để cất cánh

Văn hóa cần một điểm tựa thể chế mạnh mẽ để phát triển bền vững trong bối cảnh hiện đại...
Trải nghiệm sắc màu văn hóa Thái Lan giữa Thủ đô Hà Nội

Trải nghiệm sắc màu văn hóa Thái Lan giữa Thủ đô Hà Nội

Từ ngày 27-29/3, Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội) trở thành tâm điểm chú ý với Lễ hội Thái Lan 2026 (Thai Festival 2026).
Bắc Ninh đón nhận Bằng ghi danh của UNESCO cho nghề làm tranh dân gian Đông Hồ

Bắc Ninh đón nhận Bằng ghi danh của UNESCO cho nghề làm tranh dân gian Đông Hồ

Tối 27/3, tỉnh Bắc Ninh đã tổ chức một số sự kiện ngoại giao văn hoá quan trọng.
Phiên bản di động