Những đại dịch góp phần thay đổi lịch sử (kỳ 2)

Kha Ninh
TGVN. Vào thế kỷ XIX, thêm nhiều đại dịch trên thế giới bùng phát tuy không gây ra tác động lớn đến các nền chính trị, nhưng ghi đậm dấu ấn trong lịch sử nhân loại bởi ảnh hưởng không nhỏ đến dân số và gây trì trệ nền kinh tế toàn cầu.
TIN LIÊN QUAN
nhung dai dich gop phan thay doi lich su ky 2 Đại dịch nCoV có thể gây tổn hại cho Trung Quốc đến mức nào?
nhung dai dich gop phan thay doi lich su ky 2 Đại dịch châu chấu tồi tệ nhất đang tấn công châu Phi

Đại dịch tả lần thứ nhất (năm 1817)

nhung dai dich gop phan thay doi lich su ky 2
Bức tranh biếm họa được xuất bản trong trận dịch tả ở London năm 1866. Tác phẩm này dựa trên giả thuyết của nhà dịch tễ học người Anh John Snow, người đã liên kết dịch bệnh tả với nước thải thấm vào mạch nước ngầm, năm 1866. (Nguồn: Environment & Society)

Bệnh tả được ghi nhận lần đầu tiên trong y học tại danh mục các căn bệnh của bác sỹ người Hy Lạp cổ đại Hippocrates. Căn bệnh này bắt nguồn vùng châu thổ sông Hằng, nơi có mật độ dân cư tập trung đông đúc. Năm 1817, đại dịch tả lần thứ nhất bùng phát bắt nguồn từ Bengal sau đó lan sang Ấn Độ, Trung Quốc và vùng biển Caspian.

Theo các nhà khoa học, bệnh tả lây qua đường tiêu hoá, đường nước bị nhiễm bẩn bởi các loại chất thải người hoặc động vật, và qua thực phẩm bị nhiễm khuẩn tả trong quá trình chế biến hoặc bảo quản.

Căn bệnh này đã cản trở cuộc hành quân của tướng Hannibal (nhà chiến thuật quân sự tài ba người Carthage), khi 50.000 binh lính bị mắc bệnh do sử dụng nguồn nước bị nhiễm khuẩn tả.

Năm 1855, lần đầu tiên giới y học đã chế tạo ra vaccine, nhưng kể từ khi ca bệnh đầu tiên xuất hiện đến nay, loài người vẫn phải trải qua 7 lần đại dịch tả.

Đại dịch sởi (1848)

nhung dai dich gop phan thay doi lich su ky 2
Hình minh họa các triệu chứng từ bệnh sởi năm 1822. (Nguồn: Getty Images)

Theo các tài liệu cổ còn lưu giữ, năm 804 sau Công Nguyên, tại Thành phố Mashsad, Vương quốc Ba Tư (Iran ngày nay) đã xảy ra một trận đại dịch, giết chết gần 60.000 người. Lúc bấy giờ, bác sĩ người Ba Tư Rhazes, đã có những ghi chép sớm nhất về biểu hiện của căn bệnh sởi.

Nhưng phải đến năm 1757, bác sĩ người Scotland Francis Home mới phát hiện ra mầm bệnh. Năm 1848, một đợt bùng phát sởi ở Hawaii đã giết chết 1/3 số người sống trên đảo. Năm 1875, dịch sởi xảy ra ở đảo quốc Fiji đã quét sạch 40.000 người (khoảng 1/3 dân số) chỉ trong 4 tháng.

Năm 1916, căn bệnh này xuất hiện trở lại ở Pháp, khiến 12.000 người chết (phần lớn là trẻ em). Cũng khoảng thời gian này, trong suốt cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1914-1918), khoảng 48.000 binh lính của cả hai phía Đồng minh và Đức bị chết vì các biến chứng của sởi.

Năm 1951, dịch sởi lại tiếp tục tấn công đảo Greenland (Đan Mạch), khiến 4.262 cư dân (chiếm 99,9% dân số) bị nhiễm bệnh.

Mãi đến năm 1963, y học mới tìm ra vaccine ngừa sởi. Trong suốt thời gian đó, ước lượng đã có 249 triệu người trên toàn thế giới chết vì căn bệnh này.

Sau gần nhiều năm công bố loại trừ bệnh sởi, thế giới lại ghi nhận các ổ dịch sởi ở một số nơi như Mỹ, châu Âu, Philippines... trong năm 2019.

Đại dịch hạch lần thứ 3 (1855)

nhung dai dich gop phan thay doi lich su ky 2
Bên trong các trại cách ly bệnh dịch hạch ở Karachi. (Nguồn: Crassh)

Năm 541 (sau CN) đại dịch hạch lần đầu tiên xuất hiện với tên gọi "Justinian". Đến năm 1350, căn bệnh bùng phát lần hai với tên gọi "Cái chết đen". Năm 1855, một lần nữa, căn bệnh này xuất hiện và cướp đi sinh mạng của ít nhất 15 triệu người trên toàn thế giới. Riêng tại Ấn Độ, căn bệnh này đã khiến 10 triệu người tử vong.

Nguyên nhân ban đầu được xác định do mầm bệnh ký sinh trên chuột và bọ chét ở vùng Vân Nam (Trung Quốc), sau đó bùng phát ra nhiều nơi của nước này và lan sang Ấn Độ.

Đại dịch này được cho là một trong nhưng nguyên nhân gây nên các cuộc nổi dậy Panthay (1856–1873) và Taiping (1850-1864) chống lại sự cai trị của triều đình Mãn Thanh, hay cuộc nổi dậy chống lại sự đàn áp của người Anh ở Ấn Độ.

Năm 1960, đại dịch này mới được xem là kết thúc, khi các ca nhiễm bệnh chỉ còn dưới vài trăm.

Cúm Nga (1889)

nhung dai dich gop phan thay doi lich su ky 2
Tờ Le Petit Parisien đã đăng hình minh hoạ tình dịch cúm Nga tại Paris (Pháp) trên ấn bản ra ngày12/1/1890. (Nguồn: Circulating Now)

Dịch cúm này bắt nguồn từ Siberia và Kazakhstan, sau đó lây lan vào Nga, Phần Lan, Ba Lan và khắp châu Âu, sau đó, tiếp tục lây lan về phía Tây, đến khu vực Bắc Mỹ, Nam Mỹ và Ấn Độ, Australia... Tính đến cuối năm 1890, dịch bệnh này đã giết chết khoảng một triệu người.

Cho đến gần đây, các nhà khoa học mới tìm ra được nguyên nhân của dịch bệnh này có thể do các chủng H3N8 và H2N2 của virus cúm A.

Cúm Tây Ban Nha (1918)

nhung dai dich gop phan thay doi lich su ky 2
Những người lính từ Fort Riley (Kansas, Mỹ) được điều trị bệnh cúm Tây Ban Nha tại một bệnh viện ở Camp Funston. (Nguồn: Wikipedia)

Cúm Tây Ban Nha được cho là có nguồn gốc từ Trung Quốc, sau đó lây lan do những người lao động nước này di cư đến Bắc Mỹ và châu Âu.

Chỉ trong vòng 18 tháng, căn bệnh này đã lan rộng và trở thành đại dịch toàn cầu, khoảng 500 triệu người (1/3 dân số thế giới vào thời điểm đó) bị lây nhiễm và 50 triệu người tử vong (nhiều hơn số người chết trong Thế chiến thứ nhất).

Theo các nghiên cứu, dịch bệnh này bùng phát mạnh nhất ở Madrid, Tây Ban Nha vào mùa Xuân năm 1918, bởi thế, nó được đặt tên là Đại dịch cúm Tây Ban Nha.

Cúm châu Á (1956)

nhung dai dich gop phan thay doi lich su ky 2
Các bệnh nhân mắc bệnh cúm châu Á tại một bênh viện ở Thuỵ Điển năm 1957. (Nguồn: Alamy)

Cúm châu Á là đại dịch cúm A của chủng virus H2N2 có nguồn gốc từ Trung Quốc vào những năm 1956 - 1958.

Tháng 6/1957, đại dịch này đã càn quét nước Mỹ, gây ra cái chết của hơn 69.800 người dân sở tại. Theo báo cáo ở Anh và xứ Wales, đại dịch cũng đã lan đến Vương quốc Anh, khiến khoảng 3.550 người tử vong.

Theo số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 2 triệu người trên thế giới đã thiệt mạng do đại dịch này. Sau này, các nhà khoa học đã tìm ra một loại vaccine có thể ngăn ngừa chủng virus gây bệnh.

Đại dịch HIV / AIDS (1981)

nhung dai dich gop phan thay doi lich su ky 2
HIV/AIDS là một trong những thảm họa kinh hoàng nhất mà nhân loại phải đối mặt trong nhiều năm gần đây. (Nguồn: Sở Y tế Công cộng Quận Seattle-King)

HIV là virus gây hội chứng suy giảm miễn dịch ở người, lần đầu được phát hiện tại Cộng hòa Congo năm 1976. Dịch bệnh bùng phát từ đầu thập niên 1980.

Nếu không có hệ thống miễn dịch hoạt động tốt, những người bị HIV/AIDS sẽ dễ dàng mắc phải các bệnh khác, gây nhiễm trùng, dẫn đến tử vong. Virus lây lan qua đường máu và quan hệ tình dục.

HIV/AIDS vẫn là một trong những thảm họa kinh hoàng nhất mà nhân loại phải đối mặt trong nhiều năm gần đây. Tính đến đầu những năm 2000, có gần 35 triệu người tử vong trong số 65 triệu người nhiễm bệnh.

Cho đến nay, các phương pháp điều trị đã được phát triển để làm chậm tiến triển của căn bệnh này. Các biện pháp phòng ngừa và điều trị HIV/AIDS đều đã được cải thiện. Tuy nhiên, theo số liệu cuả Liên hợp quốc, đến cuối năm 2018, vẫn còn khoảng 37,9 triệu người nhiễm HIV/AIDS, trong số đó, 24,5 triệu người đã và đang được điều trị bằng thuốc kháng virus.

nhung dai dich gop phan thay doi lich su ky 2 Câu chuyện của các cặp vợ chồng ở đầu chiến tuyến chống dịch Covid-19 tại Vũ Hán

TGVN. Những người hùng vẫn đang miệt mài góp sức chống dịch Covid-19 ở Vũ Hán, trong số đó, có không ít các cặp vợ chồng ...

nhung dai dich gop phan thay doi lich su ky 2 Các nước ngày càng đề cao cảnh giác khi dịch Covid-19 lan rộng ngoài lãnh thổ Trung Quốc

TGVN. Việc xuất hiện các ổ dịch lớn ngoài Trung Quốc là Hàn Quốc, Nhật Bản và Italy đã khiến các quốc gia phải cảnh giác, ...

nhung dai dich gop phan thay doi lich su ky 2 Những đại dịch góp phần thay đổi lịch sử (kỳ 1)

TGVN. Khi một dịch bệnh xuất hiện trên toàn cầu hoặc trên một khu vực địa lý rộng lớn, vượt qua biên giới quốc gia, ...

(theo History, MPHonline)

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

Giá vàng hôm nay 28/10: Quẩn quanh 1.900 USD, thị trường bế tắc, nhà đầu tư bối rối, chuyên gia bó tay

Giá vàng hôm nay 28/10: Quẩn quanh 1.900 USD, thị trường bế tắc, nhà đầu tư bối rối, chuyên gia bó tay

Với rủi ro và bất định vẫn ở ngay phía trước, giá vàng thế giới ngày 27/10 có phiên tăng trở lại 1.910 USD/ounce, nhưng giảm ngay sau đó.
Xây dựng và nâng cao bản lĩnh chính trị cho du học sinh

Xây dựng và nâng cao bản lĩnh chính trị cho du học sinh

Hầu hết bạn trẻ ngày nay đều có lòng yêu nước, tinh thần dân tộc, đặc biệt càng thể hiện rõ hơn với du học sinh.
Đại sứ Việt Nam kể chuyện 'đi sứ' ở đất nước Champa

Đại sứ Việt Nam kể chuyện 'đi sứ' ở đất nước Champa

Chỉ hai ngày sau khi đến Vientiane, Đại sứ Việt Nam đã được Bộ Ngoại giao bạn thu xếp trình Quốc thư lên Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Lào.
Dự báo thời tiết: Cập nhật tin bão khẩn cấp cơn bão số 9; Cảnh báo mưa rất to, nước dâng cao tại các tỉnh ven biển

Dự báo thời tiết: Cập nhật tin bão khẩn cấp cơn bão số 9; Cảnh báo mưa rất to, nước dâng cao tại các tỉnh ven biển

Hồi 19 giờ ngày 27/10, vị trí tâm bão số 9 cách Đà Nẵng khoảng 480km, cách Quảng Nam 430km, cách Quảng Ngãi 380km, cách Phú Yên 320km.
Quốc vương Thái Lan gửi điện thăm hỏi về tình hình lũ lụt ở miền Trung Việt Nam

Quốc vương Thái Lan gửi điện thăm hỏi về tình hình lũ lụt ở miền Trung Việt Nam

Quốc vương Thái Lan và Hoàng hậu gửi điện thăm hỏi tới Tổng bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng khi được tin lũ lụt ở miền Trung gây ...
Đưa 230 công dân Việt Nam tại Đài Loan (Trung Quốc) về đến sân bay quốc tế Cần Thơ an toàn

Đưa 230 công dân Việt Nam tại Đài Loan (Trung Quốc) về đến sân bay quốc tế Cần Thơ an toàn

Các cơ quan chức năng Việt Nam đã phối hợp thực hiện chuyến bay chở 230 công dân Việt Nam từ Đài Loan (Trung Quốc) về nước an toàn.
Các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN ra Tuyên bố về tình hình lũ lụt và sạt lở đất tại các quốc gia Đông Nam Á

Các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN ra Tuyên bố về tình hình lũ lụt và sạt lở đất tại các quốc gia Đông Nam Á

Ngày 27/10, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã ra Tuyên bố về tình hình lũ lụt và sạt lở đất tại các quốc gia Đông Nam Á.
Cạnh tranh Mỹ-Trung: Trung Quốc đã sẵn sàng tung con 'át chủ bài'?

Cạnh tranh Mỹ-Trung: Trung Quốc đã sẵn sàng tung con 'át chủ bài'?

Căng thẳng Mỹ-Trung Quốc leo thang liệu có khiến Trung Quốc sẵn sàng bán tháo trái phiếu kho bạc Mỹ - con át chủ bài mà Bắc Kinh đang nắm ...
Mỹ-Ấn Độ: Đối thoại 2+2 hay sự phá vỡ mô hình quan hệ thời hậu chiến

Mỹ-Ấn Độ: Đối thoại 2+2 hay sự phá vỡ mô hình quan hệ thời hậu chiến

Đối thoại 2+2 là một minh chứng cho thấy Mỹ và Ấn Độ đang có những cách tiếp cận mới đối với quan hệ song phương.
Tin thế giới 27/10: Belarus trong 'cuộc chiến tranh lai'; 'Niềm vui nhỏ' của ông Trump trước bầu cử; Nga nói về sai lầm nghiêm trọng

Tin thế giới 27/10: Belarus trong 'cuộc chiến tranh lai'; 'Niềm vui nhỏ' của ông Trump trước bầu cử; Nga nói về sai lầm nghiêm trọng

Belarus trước áp lực từ 'chiến tranh lai' của phương Tây; bầu cử Mỹ 2020, Hàn Quốc 'căng' vì phát biểu của ông Tập là một số tin thế giới ...
Du học châu Âu: Một lựa chọn, 48 quốc gia công nhận chất lượng, giá trị văn bằng

Du học châu Âu: Một lựa chọn, 48 quốc gia công nhận chất lượng, giá trị văn bằng

Du học tại châu Âu là một lựa chọn tốt, với sự thống nhất tối đa từ hệ thống giáo dục, quy trình chuyển đổi và công nhận văn bằng, tin chỉ...
Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ 'báo cáo' về 'sự cố' sách giáo khoa Tiếng Việt 1

Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ 'báo cáo' về 'sự cố' sách giáo khoa Tiếng Việt 1

Bộ trưởng Giáo dục - Đào tạo Phùng Xuân Nhạ cho rằng để xảy ra sự cố sách Tiếng Việt 1 năm nay có trách nhiệm của Bộ...
Giáo dục thiện nguyện

Giáo dục thiện nguyện

Giáo dục giá trị nhân ái là một sứ mệnh của nhà trường. Có những nhà trường đã chọn cho mình 'khẩu hiệu': Ngôi trường của lòng nhân ái.
Tài liệu chỉnh sửa sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 1 bộ Cánh Diều sẽ được phát miễn phí

Tài liệu chỉnh sửa sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 1 bộ Cánh Diều sẽ được phát miễn phí 1

Tài liệu chỉnh sửa sách giáo khoa (SGK) Tiếng Việt lớp 1 bộ Cánh Diều sẽ được phát hoàn toàn miễn phí cho các đơn vị sử dụng.
Dự báo thời tiết: Cập nhật tin bão khẩn cấp cơn bão số 9; Cảnh báo mưa rất to, nước dâng cao tại các tỉnh ven biển

Dự báo thời tiết: Cập nhật tin bão khẩn cấp cơn bão số 9; Cảnh báo mưa rất to, nước dâng cao tại các tỉnh ven biển

Hồi 19 giờ ngày 27/10, vị trí tâm bão số 9 cách Đà Nẵng khoảng 480km, cách Quảng Nam 430km, cách Quảng Ngãi 380km, cách Phú Yên 320km.
Covid-19 ở Việt Nam chiều 27/10: Thêm 2 ca nhiễm mới là người nhập cảnh; Tổng cộng 1.172 bệnh nhân, 1.062 ca được chữa khỏi

Covid-19 ở Việt Nam chiều 27/10: Thêm 2 ca nhiễm mới là người nhập cảnh; Tổng cộng 1.172 bệnh nhân, 1.062 ca được chữa khỏi

Thêm 3 ca mắc mới Covid-19 là người nhập cảnh được cách ly ngay, trong đó 2 người là chuyên gia Ấn Độ. Việt Nam hiện có 1.172 bệnh nhân.
Dự báo thời tiết: Tin bão khẩn cấp cơn bão số 9, khu vực Bắc và giữa Biển Đông rất nguy hiểm, vùng tâm bão đi qua gió giật cấp 17

Dự báo thời tiết: Tin bão khẩn cấp cơn bão số 9, khu vực Bắc và giữa Biển Đông rất nguy hiểm, vùng tâm bão đi qua gió giật cấp 17

Trong 24 giờ tới, bão số 9 di chuyển theo hướng Tây Tây Bắc đi vào đất liền từ Đà Nẵng đến Phú Yên với sức gió mạnh nhất cấp 12-13, giật cấp 15.
Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (27-28/10): Bắc Bộ chuyển lạnh, đêm mưa vài nơi, ngày nắng; Trung Bộ, Tây Nguyên mưa rất to và có gió giật mạnh

Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (27-28/10): Bắc Bộ chuyển lạnh, đêm mưa vài nơi, ngày nắng; Trung Bộ, Tây Nguyên mưa rất to và có gió giật mạnh

Dự báo thời tiết, Đông Bắc Bộ có mây, đêm mưa vài nơi, ngày nắng, đồng bằng và ven biển chiều tối mưa rào rải rác và dông, lạnh đêm và sáng sớm.
Phiên bản di động