Phía sau những bản hợp đồng

Nhờ tính ứng dụng cao, Lý thuyết hợp đồng (contract theory) giúp giải tỏa các mâu thuẫn xuất hiện ở bất cứ nơi đâu trong nền kinh tế hiện đại, mà vẫn duy trì được tính cạnh tranh.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
TIN LIÊN QUAN
phia sau nhung ban hop dong Giải Nobel Kinh tế 2016 thuộc về nghiên cứu lý thuyết hợp đồng
phia sau nhung ban hop dong Việt Nam cần sớm gia nhập Công ước thương mại điện tử

Hai vị giáo sư Oliver Hart của ĐH Harvard và Bengt Holmstrom của Viện Công nghệ Massachusetts vừa trở thành đồng chủ nhân của giải Nobel Kinh tế 2016 vì những nghiên cứu của họ về Lý thuyết hợp đồng – yếu tố đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động kinh tế ngày nay.

Thông cáo của Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển có đoạn: “Kinh tế hiện đại được gắn kết bởi vô số các hợp đồng. Các hợp đồng này chi phối trong thực tiễn từ đơn giản đến phức tạp, cả trong khu vực tư nhân lẫn trong khu vực công, từ quản trị nhà nước, quản trị kinh doanh, mối quan hệ giữa công ty bảo hiểm với chủ sở hữu xe, hay đơn giản là hợp đồng lao động giữa chủ lao động và người làm thuê... Cảm ơn Hart và Holmstrom vì đã giúp chúng ta hiểu biết thêm về các hợp đồng và ứng dụng trong thực tế, cũng như những cạm bẫy tiềm tàng trong quá trình xây dựng hợp đồng”.

Hợp đồng chi phối cuộc sống

Trong lịch sử các giải Nobel kinh tế, kinh tế vĩ mô thường chiếm ưu thế. Bởi vậy, trong mùa Nobel năm nay, các “ứng cử viên nặng ký” được nhắc đến vẫn là các công trình nghiên cứu liên quan đến những vấn đề “nóng” như biến đổi khí hậu, thương mại tự do, tăng trưởng sản xuất… Nhưng cuối cùng, nghiên cứu về vấn đề rất gần gũi với cuộc sống hàng ngày – Lý thuyết hợp đồng đã được xướng tên thật bất ngờ!

phia sau nhung ban hop dong
Hai giáo sư Oliver Hart và Bengt Holmstrom được vinh danh tại lễ công bố giải Nobel kinh tế 2016, ngày 10/10. (Nguồn: Reuters).

Các hợp đồng đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình vận hành của nền kinh tế hiện đại. Chẳng hạn, trong quản trị nhà nước, các nguyên tắc của lý thuyết hợp đồng sẽ gợi ý các mô hình quản lý tập trung hay phân cấp sẽ mang lại hiệu quả hơn. Trong quản lý kinh tế, lý thuyết hợp đồng gợi ý các nguyên tắc cho việc thiết kế Luật phá sản sao cho mang lại hiệu quả. Đặc biệt, hợp đồng giữ vai trò trụ cột của ngành ngân hàng và bảo hiểm.

Hợp đồng quy định ai sở hữu các tài sản từ hữu hình đến vô hình và họ sẽ có quyền sử dụng tài sản ấy như thế nào. Thông thường, ai cũng có tư lợi, nhưng để tận dụng tối đa các cơ hội kinh tế, người ta thường phải hợp tác và tìm cách phân bổ đều lợi ích hay giảm xung đột lợi ích xuống mức thấp nhất. Đó chính là lý do hợp đồng ra đời và được sử dụng phổ biến.

Với các công trình xây dựng nền tảng cho lý thuyết hợp đồng, Hart và Holmstrom không chỉ giúp thiết kế một bản hợp đồng hợp lý, mà còn giải đáp cả những câu hỏi thú vị hơn qua việc đánh giá các kết quả của hợp đồng: Khi nào nên trả lương cứng, hay trả lương theo hiệu quả công việc? Khi nào doanh nghiệp nên tự làm thay vì thuê ngoài? Trong quản lý nhà nước, ngành nào nên được tư nhân hóa thay vì lập doanh nghiệp nhà nước?...

Các yếu tố tạo nên sự thỏa hiệp

Các nghiên cứu của Hart và Holmstrom chủ yếu tập trung vào sự thỏa hiệp và cân bằng các yếu tố khác nhau để đạt được kết quả tốt nhất trong quá trình lập hợp đồng. Phân tích các hợp đồng bảo hiểm, GS. Holmstrom đã chỉ ra điểm cân bằng giữa hai yếu tố: tính trọn vẹn của một hợp đồng bảo hiểm và nguy cơ có thể xảy ra rủi ro về đạo đức.

  • l Giáo sư Oliver Hart (68 tuổi), người gốc Anh, giảng dạy ở ĐH Harvard từ năm 1993. Ông lấy bằng tiến sĩ ở ĐH Princeton năm 1974, từng là Chủ tịch của Hiệp hội Kinh tế và Luật Mỹ và là Phó Chủ tịch của Hiệp hội Kinh tế Mỹ.
  • l Giáo sư Bengt Holmstrom (67 tuổi) là nhà kinh tế Mỹ gốc Phần Lan, hiện là giáo sư kinh tế tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Ông lấy bằng tiến sĩ ở ĐH Stanford năm 1978. Ông là thành viên của nhiều ban lãnh đạo các viện khoa học và từng là thành viên ban lãnh đạo tập đoàn Nokia.

Một số người cho rằng, khoản tiền mà người mua bảo hiểm y tế thường phải chi trả thêm khi khám bệnh và điều trị là chưa hợp lý, tốt nhất là công ty bảo hiểm nên trả toàn bộ. Tuy nhiên, các khoản tiền này là yếu tố nhằm mục đích cân bằng lợi ích cho công ty bảo hiểm, phòng tránh rủi ro khi đối tác muốn lợi dụng hợp đồng bảo hiểm để trục lợi.

GS. Holmstrom cũng áp dụng lý luận này khi nghiên cứu về việc trả lương theo hiệu suất làm việc vốn đang rất phổ biến trong các doanh nghiệp. Nghiên cứu của ông chỉ ra rằng ngoài hiệu suất của nhân viên, nên tính đến cả hiệu suất về quản lý. Tuy nhiên, để tìm được một thước đo hợp lý không phải là việc dễ dàng.

Cũng nghiên cứu về hợp đồng, nhưng GS. Hart lại chỉ ra những trường hợp mà hợp đồng không thể hoàn hảo vì không dự báo được kết quả. Trong những trường hợp này, việc phân chia quyền quyết định đi kèm với quyền sở hữu đóng vai trò quan trọng. Chẳng hạn, một nhà khoa học làm việc tại phòng R&D sẽ không toàn tâm toàn ý nghiên cứu nếu như không được hứa hẹn sẽ nhận được quyền lợi thỏa đáng với tài sản trí tuệ mà họ đang tạo ra.

Như vậy, bằng một nghiên cứu có những ứng dụng thực tế quan trọng, Hart và Holmstrom đã giúp tổng hòa những mối quan hệ về quyền lực và lợi ích. Hợp đồng khuyến khích những hành vi tốt, đồng thời giúp hạn chế tình trạng lạm quyền, khi mà một bên có quyền chấm dứt hợp đồng nếu các điều khoản bị vi phạm hoặc buộc bên còn lại phải hành xử đúng đắn hơn.

phia sau nhung ban hop dong Bao giờ kinh tế thế giới thật sự hồi phục?

Có thể là vào năm 2017, nhưng cũng khó có thể nói trước điều gì khi kinh tế thế giới vẫn đang phục hồi một ...

phia sau nhung ban hop dong Ấn Độ tăng 16 bậc về chỉ số năng lực cạnh tranh quốc gia

Theo báo cáo mới nhất của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), Ấn Độ đã tăng 16 bậc về chỉ số năng lực cạnh ...

phia sau nhung ban hop dong Kinh tế thế giới thiệt hại do ô nhiễm không khí

Đây là kết quả mà báo cáo "Thiệt hại do ô nhiễm không khí" của Ngân hàng Thế giới (WB) công bố ngày 8/9.

Minh Anh

Đọc thêm

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 trên thị trường thế giới ghi nhận chạm mức thấp nhất trong hơn một năm.
Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam ký Công ước thành lập Tổ chức quốc tế về trung gian (IOMed), mở rộng cơ hội hợp tác trong lĩnh vực pháp lý và giải quyết tranh ...
Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Thông tin được đưa ra tại Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá ngày 17/11 tại Hà Nội.
Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Các gương mặt được trao Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng và Giải thưởng Nữ sinh Khoa học công nghệ Việt Nam năm 2026 hoạt động trong ...
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Bên lề Tuần lễ cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc ...
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại
Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã dự và có bài phát biểu quan trọng tại Phiên toàn thể thứ nhất trong khuôn khổ Đại hội đồng liên Nghị ...
Biến cơ hội hợp tác thành giá trị

Biến cơ hội hợp tác thành giá trị

APEC 2026 tạo thêm cơ hội hợp tác, để có đơn hàng và duy trì khách hàng, doanh nghiệp phải chuẩn bị năng lực thực hiện.
Giá nông sản hôm nay 18/11/2026: Giá cà phê trong nước xuống thấp nhất, nguồn cung 'tăng tốc'; Hungary muốn gia hạn miễn trừ trừng phạt với dầu Nga

Giá nông sản hôm nay 18/11/2026: Giá cà phê trong nước xuống thấp nhất, nguồn cung 'tăng tốc'; Hungary muốn gia hạn miễn trừ trừng phạt với dầu Nga

Báo Thế giới và Việt Nam cập nhật giá nông sản hôm nay 18/11/2026, giá cà phê, giá tiêu, giá gạo xuất khẩu... giao dịch trên thị trường quốc tế và trong nước.
Hai năm thực thi VIFTA: Hợp tác Việt Nam-Israel đang mở rộng ra ngoài thương mại hàng hóa

Hai năm thực thi VIFTA: Hợp tác Việt Nam-Israel đang mở rộng ra ngoài thương mại hàng hóa

Ngày 17/11 đánh dấu tròn hai năm Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-Israel (VIFTA) chính thức có hiệu lực.
Giá nông sản hôm nay 17/11/2026: Giá cà phê trong nước 'lao dốc', về dưới 80.000 đồng; Đảng Dân chủ có thể đảo ngược thuế quan của Tổng thống Mỹ?

Giá nông sản hôm nay 17/11/2026: Giá cà phê trong nước 'lao dốc', về dưới 80.000 đồng; Đảng Dân chủ có thể đảo ngược thuế quan của Tổng thống Mỹ?

Báo Thế giới và Việt Nam cập nhật giá nông sản hôm nay 17/11/2026, giá cà phê, giá tiêu, giá gạo xuất khẩu... giao dịch trên thị trường quốc tế và trong nước.
Giá heo hơi hôm nay 17/11: Tăng mạnh trên diện rộng, miền Bắc và miền Nam cùng chạm mức cao nhất 53.000 đồng/kg

Giá heo hơi hôm nay 17/11: Tăng mạnh trên diện rộng, miền Bắc và miền Nam cùng chạm mức cao nhất 53.000 đồng/kg

Giá heo hơi hôm nay 17/11, tăng mạnh trên diện rộng, với 31/34 địa phương ghi nhận mức điều chỉnh, đưa giá thu mua toàn quốc lên 50.000 - 53.000 đồng/kg.
Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Quang Dũng được bầu làm Chủ tịch VCCI

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Quang Dũng được bầu làm Chủ tịch VCCI

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Quang Dũng được Ban Chấp hành VCCI bầu giữ chức Chủ tịch nhiệm kỳ 2021-2026.
Siam Piwat: Kiến tạo những điểm đến, thúc đẩy động lực tăng trưởng mới

Siam Piwat: Kiến tạo những điểm đến, thúc đẩy động lực tăng trưởng mới

Với di sản tiên phong trong việc xây dựng các công trình nổi tiếng toàn cầu, nhà phát triển bất động sản hàng đầu Thái Lan tiếp tục thách thức các quy ước, tạo ra ...
Mỗi đối tượng chỉ được mua, thuê một căn nhà ở xã hội, hạn chế chuyển nhượng trong 5 năm đầu

Mỗi đối tượng chỉ được mua, thuê một căn nhà ở xã hội, hạn chế chuyển nhượng trong 5 năm đầu

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Hồng Vinh thông tin, dự kiến đến hết năm 2026, cả nước sẽ hoàn thành 87.601 căn nhà ở xã hội, đạt 90% so với kế hoạch đề ra.
Capital Square Đà Nẵng - Tổ hợp căn hộ ven sông Hàn tại phường An Hải

Capital Square Đà Nẵng - Tổ hợp căn hộ ven sông Hàn tại phường An Hải

Capital Square Đà Nẵng là tổ hợp căn hộ và thương mại dịch vụ nằm tại phường An Hải, bờ đông sông Hàn. Tổ hợp thuộc hệ sinh thái phát triển của BRG, với sự ...
Dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi): Đề xuất cắt giảm 7 điều kiện kinh doanh, tăng phân cấp, phân quyền cho địa phương

Dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi): Đề xuất cắt giảm 7 điều kiện kinh doanh, tăng phân cấp, phân quyền cho địa phương

Bộ Xây dựng đề xuất sửa đổi toàn diện Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023, trong đó dự kiến cắt giảm 7 điều kiện đầu tư kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục ...
Penthouse The Nelson Private Residences: Chốn riêng tư – Đặc quyền xa xỉ

Penthouse The Nelson Private Residences: Chốn riêng tư – Đặc quyền xa xỉ

Giữa nhịp sống sôi động của Hà Nội, khi sự riêng tư và chất lượng sống ngày càng trở thành những tiêu chí quan trọng của giới thượng lưu, Penthouse không đơn thuần là một ...
Phân khu Vịnh Mây tại Vinhomes Hải Vân Bay có gì đặc biệt?

Phân khu Vịnh Mây tại Vinhomes Hải Vân Bay có gì đặc biệt?

Vinhomes Hải Vân Bay, Làng Vân Đà Nẵng, thu hút sự quan tâm nhờ định hướng phát triển không gian sống gắn liền với thiên nhiên và cảnh quan ven biển Đà Nẵng. Trong đó, ...
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/11: Đà giảm của đồng USD chưa cho thấy xu hướng suy yếu trên diện rộng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/11: Đà giảm của đồng USD chưa cho thấy xu hướng suy yếu trên diện rộng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/11 cho thấy đà giảm của đồng USD chưa phải dấu hiệu khởi đầu cho một xu hướng suy yếu trên diện rộng.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/11: Kinh tế Mỹ tăng trưởng tốt giúp đồng USD duy trì sức hấp dẫn

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/11: Kinh tế Mỹ tăng trưởng tốt giúp đồng USD duy trì sức hấp dẫn

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/11 cho thấy tăng trưởng kinh tế Mỹ và thị trường chứng khoán khởi sắc giúp khôi phục sức hấp dẫn của đồng USD.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 16/11: Kỳ vọng Fed tăng lãi suất trở thành động lực hỗ trợ đồng USD

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 16/11: Kỳ vọng Fed tăng lãi suất trở thành động lực hỗ trợ đồng USD

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 16/11 cho thấy kỳ vọng Fed tăng lãi suất trong tháng 12 đang trở thành động lực hỗ trợ đồng USD.
46 ngân hàng thương mại đã điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi, vẫn có nhu cầu hút vốn lớn

46 ngân hàng thương mại đã điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi, vẫn có nhu cầu hút vốn lớn

Một số ngân hàng tiếp tục hạ lãi suất ở những kỳ hạn có mức niêm yết cao, cho thấy áp lực cạnh tranh huy động vốn đang phần nào dịu lại.
HDBank tăng 140 bậc qua ba kỳ xếp hạng Fortune Southeast Asia 500

HDBank tăng 140 bậc qua ba kỳ xếp hạng Fortune Southeast Asia 500

Ngày 3/11/2026, tại lễ vinh danh Fortune Southeast Asia 500 ở TP.HCM, HDBank ghi dấu năm thứ ba liên tiếp góp mặt trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 13/11: Đồng USD tăng lên mức cao nhất trong vòng 19 tháng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 13/11: Đồng USD tăng lên mức cao nhất trong vòng 19 tháng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 13/11 cho thấy đồng USD​​​​​​​ đã tăng lên mức cao nhất trong vòng 19 tháng.
Phiên bản di động