Phim tài liệu Việt Nam: Cơn khát tìm luồng gió mới

Dòng người nối dài chờ mua vé xem “Chuyến đi cuối cùng của Phụng” vào cuối năm 2014, phòng chiếu phim tại Liên hoan phim tài liệu châu Âu – Việt Nam vừa qua luôn chật cứng người… là những hình ảnh cho thấy khán giả Việt không hề thờ ơ với phim tài liệu.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Cảnh trong phim “Tiếng vĩ cầm ở Mỹ Lai”.

Từ khi ra đời, phim tài liệu Việt Nam đã khẳng định được vị thế trong lĩnh vực điện ảnh và đời sống xã hội bởi cách phản ánh chân thực và giá trị nhân văn. Người ta sẽ nhớ đến những thước phim tài liệu giá trị ghi danh ở các giải thưởng quốc tế như: “Nước về Bắc Hưng Hải” của NSND Bùi Đình Hạc đoạt Huy chương Vàng đầu tiên của điện ảnh Việt Nam tại Liên hoan phim Quốc tế Moscow (1959), “Đường dây lên sông Đà” đoạt giải Bồ câu vàng tại Đức (1982), “Chìm nổi Sông Hương” giành danh hiệu Kịch bản xuất sắc tại Nhật Bản (1995); “Chị Năm khùng” đoạt giải Phim tài liệu xuất sắc nhất tại LHP châu Á – Thái Bình Dương (2000)… Tuy nhiên, gần đây, phim tài liệu Việt đang thiếu những tác phẩm mới ghi dấu ấn trong lòng người hâm mộ.

Tài chính có phải vấn đề mấu chốt?

Cận kề tuổi 55, Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương đã trải qua vinh quang và nhọc nhằn trên con đường dựng nghiệp. Mới đây, bà Phạm Thị Tuyết, Giám đốc Hãng phim phải thừa nhận, các hãng phim tài liệu nhà nước đang gặp rất nhiều khó khăn. Với thu nhập khá thấp, những người trẻ thực sự có đam mê để dấn thân với phim tài liệu không nhiều. Bên cạnh những thiếu thốn về công nghệ sản xuất thì khán giả cùng các đơn đặt hàng bị hạn chế cũng là bài toán khó cho các hãng phim còn hoạt động với mục đích chính trị. Cũng theo bà Tuyết, mặc dù được Nhà nước quan tâm nhưng nguồn tài chính ổn định để phát triển cho các hãng phim tài liệu còn hạn hẹp. Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương một năm sản xuất được gần 20 bộ phim bằng nguồn ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, con số này so với những đề tài, sự kiện diễn ra hàng ngày, hàng giờ cần được tuyên truyền là quá ít.

Trên thực tế, cái khó của phim tài liệu không chỉ nằm ở tài chính mà còn ở đề tài. Hầu như các đạo diễn phim tài liệu chỉ làm phim theo đơn đặt hàng, phục vụ cho tuyên truyền, trong khi những đề tài góc cạnh về cuộc sống hoặc mang tính thời sự được dư luận quan tâm thì lại chưa được đầu tư nhiều. Đạo diễn nổi tiếng Thierry Michel (người Bỉ), khi sang giảng dạy ở Việt Nam đã nói rằng, phim tài liệu là nghệ thuật kể một câu chuyện chứ không phải là làm tư liệu lưu kho. Ông cho biết, ở châu Âu việc sản xuất phim tài liệu là phải có sự liên kết chặt chẽ giữa đạo diễn và các nhà sản xuất, nhà phát hành để tạo thành một guồng máy. Theo ông, điểm yếu và thiếu của điện ảnh tài liệu Việt Nam là các bộ phim vẫn đưa vào quá nhiều lời bình và chưa biết cách xây dựng kịch tính của câu chuyện.

Chủ động gần với công chúng

Đạo diễn, NSND Bùi Đình Hạc từng nói, thời đại ngày nay là thời đại của phim tài liệu và công cuộc đổi mới chính là chất liệu dồi dào. Thế nhưng, phim tài liệu Việt dường như vẫn loay hoay tìm đường đến với công chúng.

Trong đợt Liên hoan phim tài liệu châu Âu – Việt Nam vừa qua, Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương đã lựa chọn 10 bộ phim tài liệu Việt Nam được giới chuyên môn đánh giá cao. Các bộ phim thể hiện nhiều chủ đề khác nhau có liên quan đến lịch sử, văn hóa và xã hội của đất nước như: Sông Hồng 12 khúc, Nghèo đa chiều ở Đồng Mậm, Còn lại với thời gian, Tiếng vĩ cầm ở Mỹ Lai... Thế nhưng, theo đạo diễn Nguyễn Sỹ Bằng, hầu hết các bộ phim tài liệu của Việt Nam vẫn đi theo vết xe đổ với cách làm cũ và sự sáo mòn trong cách tiếp cận vấn đề.

Nhận xét về phim tài liệu Việt Nam, Đạo diễn Joseph Peaquin, người Italy cũng cho biết, chủ đề mà các nhà làm phim tài liệu Việt Nam chọn rất “đời sống” nhưng các nhà làm phim có vẻ hơi lên gân và giáo điều. Còn theo đạo diễn Lâm Nguyễn Quang Tâm, muốn một bộ phim tài liệu chạm được đến trái tim khán giả, trước hết câu chuyện phải đủ thuyết phục người đạo diễn, sau mới mong thuyết phục được khán giả. Theo anh, phim tài liệu của chúng ta hiện đang thiếu sự đào sâu vào cuộc sống và các đề tài đều na ná như nhau.

Có thể lấy bộ phim “Chuyến đi cuối cùng của Phụng” là ví dụ sinh động cho việc chủ động đến gần công chúng. Với hơn 2.500 vé đã được bán ra, nội dung được bàn tán rôm rả trên các mạng xã hội… là những kỷ lục chưa từng xảy ra đối với phim tài liệu Việt nhiều năm qua. Đây là bộ phim tài liệu không có lời bình, kể về cuộc sống của một gánh hát rong gồm những người thuộc giới tính thứ ba. Bộ phim là cái nhìn trực diện vào thân phận những con người được coi là bên lề xã hội, được đánh giá đầy tính chân thực và ám ảnh.

Và nhạy bén “ngoại giao văn hóa”

Phải nói rằng, cuộc đối thoại giữa phim tài liệu châu Âu và Việt Nam mới đây đã mang đến cho công chúng và người trong nghề cũng như khán giả nhiều trải nghiệm thú vị. Không chỉ vậy, ngày chiếu phim tài liệu Đông Nam Á cũng là một trong những ngày thành công nhất của Liên hoan. Với tám bộ phim ngắn được công chiếu, các nhà làm phim trẻ trong khu vực Đông Nam Á đã mang đến cho người xem những mảng màu văn hóa đặc sắc của các nước trong khu vực, tạo được hiệu ứng tốt và đồng cảm từ khán giả.

Qua những Liên hoan phim quốc tế như vậy, chúng ta hiểu kinh phí không phải là trở ngại ngăn cản phim tài liệu Việt Nam ra thế giới. Chính ý tưởng độc lập, sự nhạy bén trước các sự kiện, thể hiện vai trò người ghi sự thật trong xã hội mới là chìa khóa cho những nhà làm phim tài liệu trẻ của Việt Nam mở các cánh cửa bước ra ngoài.

Hiện nay, Hà Nội có hàng loạt trung tâm văn hóa của các nước như Pháp, Nhật, Anh, Hàn Quốc… hoạt động theo xu thế và mục tiêu ngoại giao văn hóa. Với kho phim tài liệu phong phú, nhiều bộ phim đã từng có dấu ấn quốc tế, Việt Nam có thể góp phần giới thiệu công cuộc đổi mới, và đời sống văn hóa của đất nước thông qua hệ thống trung tâm văn hóa này.

HÀ ANH



 

Đọc thêm

Khi đám cưới trở thành 'sân chơi' tài trợ thương hiệu

Khi đám cưới trở thành 'sân chơi' tài trợ thương hiệu

Chi phí cưới hỏi ngày càng nặng nề, trong khi các nghi thức truyền thống và áp lực chuẩn bị khiến nhiều cặp đôi trẻ mệt mỏi. Tại Trung Quốc, ...
Ngày hội bóng đá gắn kết cộng đồng người Việt tại Nhật Bản

Ngày hội bóng đá gắn kết cộng đồng người Việt tại Nhật Bản

Hơn 3.000 cầu thủ tham gia hệ thống giải đấu khu vực, 24 đội bóng xuất sắc tranh tài tại vòng chung kết toàn quốc FAVIJA CHAMPIONS CUP 2026.
Giá vàng hôm nay 23/11/2026 có thể giảm thêm 300 USD/ounce, nhà đầu tư chưa nên vội mua vào

Giá vàng hôm nay 23/11/2026 có thể giảm thêm 300 USD/ounce, nhà đầu tư chưa nên vội mua vào

Giá vàng hôm nay 23/11/2026 lao dốc về ngưỡng 3.500 USD/ounce, khiến nhà đầu tư giữ tâm lý bi quan.
Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị cao điểm cho Năm APEC 2027, với sự chỉ đạo xuyên suốt từ Trung ương và sự vào cuộc quyết liệt ...
Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Ngày 21/11, Tổng thống Donald Trump cho biết, Mỹ và Canada sẽ sớm đạt được một thỏa thuận thương mại.
Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Thông tin dự báo thời tiết các khu vực trong đêm hôm nay và ngày mai (23/11) từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia.
Tháng 12, đi du lịch ở đâu miền Bắc?

Tháng 12, đi du lịch ở đâu miền Bắc?

Tháng 12 là thời điểm lý tưởng để khám phá miền Bắc với những điểm đến hấp dẫn như Sa Pa, Tà Xùa, Mộc Châu...
PNTRIP với khát vọng kết nối và hành trình kiến tạo giá trị

PNTRIP với khát vọng kết nối và hành trình kiến tạo giá trị

Công ty TNHH Du lịch và Thương mại quốc tế Phương Nam - PNTRIP ra đời vào ngày 8/3/2011.
Khám phá sắc màu văn hóa và du lịch của vùng đất quê hương Khổng Tử

Khám phá sắc màu văn hóa và du lịch của vùng đất quê hương Khổng Tử

Chiều 18/11, Trung tâm Văn hóa Trung Quốc tại Hà Nội cùng Sở Văn hóa và Du lịch tỉnh Sơn Đông tổ chức chương trình giới thiệu văn hóa và du lịch tỉnh Sơn Đông.
Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Từ Thủ đô Hà Nội bên hồ thơ mộng đến những bãi biển ngập nắng của Phú Quốc, Việt Nam là vùng đất hội tụ những sắc thái tương phản đầy cuốn hút, nơi những ...
Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Chiều 17/11, Báo VnExpress và Công ty CP Dịch vụ trực tuyến FPT (FPT Online) chính thức công bố Giải thưởng Du lịch - Travel Awards 2026.
Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Để du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn cũng cần những mô hình nhỏ đủ sức giữ chân du khách bằng bản sắc riêng để níu chân du khách.
Nghịch lý thời AI

Nghịch lý thời AI

Một nghịch lý mới của thời đại công nghệ, nơi ranh giới giữa sáng tạo thật và sản phẩm nhân tạo ngày càng khó nhận diện.
HANIFF VIII quy tụ 11 thành viên Ban Giám khảo trong nước và quốc tế

HANIFF VIII quy tụ 11 thành viên Ban Giám khảo trong nước và quốc tế

Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII (HANIFF VIII) quy tụ 11 chuyên gia, nhà làm phim và nghệ sĩ điện ảnh Việt Nam, quốc tế tham gia các Ban Giám khảo.
Trải nghiệm văn hoá Việt Nam tại Cairo

Trải nghiệm văn hoá Việt Nam tại Cairo

Đại sứ quán Việt Nam tại Ai Cập đã trang trọng tổ chức "Ngày văn hóa Việt Nam tại Cairo", hướng tới kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11/2026).
Đưa văn hóa Việt đến với người dân Perth

Đưa văn hóa Việt đến với người dân Perth

Gần 4.000 lượt người đã đến quảng trường Forrest Place, trung tâm thành phố Perth để tham dự Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 – “Sắc màu quê hương”.
Chuyên gia Israel bật mí cách xây dựng sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên số

Chuyên gia Israel bật mí cách xây dựng sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên số

Israel từ một quốc gia nhỏ đã xây dựng vị thế hàng đầu về an ninh mạng nhờ sự kết nối giữa chính sách, doanh nghiệp, giáo dục và đổi mới sáng tạo.
Miền đất hứa của điện ảnh Việt

Miền đất hứa của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là một vùng trung gian giống như miền đất hứa chưa được khai thác đầy đủ...
Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Sáng 13/11, chương trình giao lưu hợp xướng dân ca Trung Quốc tại Hà Nội mang đến những tiết mục đặc sắc, góp phần kết nối văn hóa Việt-Trung.
Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Ma nhai trên núi Non Nước (Ninh Bình) và Văn bia Phố Hiến (Hưng Yên) được ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Nhà văn hóa Lê Hồng Dương đã có nhiều đóng góp nổi bật trong xây dựng nền tảng văn hóa địa phương, đặc biệt là xứ Kinh Bắc.
Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức khai mạc triển lãm ảnh.
Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 khép lại ngày 8/11, thu hút hàng vạn vận động viên trong nước và quốc tế.
Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Giải chạy Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 diễn ra từ ngày 6-8/11, dự kiến thu hút hàng chục nghìn vận động viên trong nước và quốc tế.
Phiên bản di động