Phim tài liệu Việt Nam: Cơn khát tìm luồng gió mới

Theo dõi TGVN trên
Dòng người nối dài chờ mua vé xem “Chuyến đi cuối cùng của Phụng” vào cuối năm 2014, phòng chiếu phim tại Liên hoan phim tài liệu châu Âu – Việt Nam vừa qua luôn chật cứng người… là những hình ảnh cho thấy khán giả Việt không hề thờ ơ với phim tài liệu.
Cảnh trong phim “Tiếng vĩ cầm ở Mỹ Lai”.

Từ khi ra đời, phim tài liệu Việt Nam đã khẳng định được vị thế trong lĩnh vực điện ảnh và đời sống xã hội bởi cách phản ánh chân thực và giá trị nhân văn. Người ta sẽ nhớ đến những thước phim tài liệu giá trị ghi danh ở các giải thưởng quốc tế như: “Nước về Bắc Hưng Hải” của NSND Bùi Đình Hạc đoạt Huy chương Vàng đầu tiên của điện ảnh Việt Nam tại Liên hoan phim Quốc tế Moscow (1959), “Đường dây lên sông Đà” đoạt giải Bồ câu vàng tại Đức (1982), “Chìm nổi Sông Hương” giành danh hiệu Kịch bản xuất sắc tại Nhật Bản (1995); “Chị Năm khùng” đoạt giải Phim tài liệu xuất sắc nhất tại LHP châu Á – Thái Bình Dương (2000)… Tuy nhiên, gần đây, phim tài liệu Việt đang thiếu những tác phẩm mới ghi dấu ấn trong lòng người hâm mộ.

Tài chính có phải vấn đề mấu chốt?

Cận kề tuổi 55, Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương đã trải qua vinh quang và nhọc nhằn trên con đường dựng nghiệp. Mới đây, bà Phạm Thị Tuyết, Giám đốc Hãng phim phải thừa nhận, các hãng phim tài liệu nhà nước đang gặp rất nhiều khó khăn. Với thu nhập khá thấp, những người trẻ thực sự có đam mê để dấn thân với phim tài liệu không nhiều. Bên cạnh những thiếu thốn về công nghệ sản xuất thì khán giả cùng các đơn đặt hàng bị hạn chế cũng là bài toán khó cho các hãng phim còn hoạt động với mục đích chính trị. Cũng theo bà Tuyết, mặc dù được Nhà nước quan tâm nhưng nguồn tài chính ổn định để phát triển cho các hãng phim tài liệu còn hạn hẹp. Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương một năm sản xuất được gần 20 bộ phim bằng nguồn ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, con số này so với những đề tài, sự kiện diễn ra hàng ngày, hàng giờ cần được tuyên truyền là quá ít.

Trên thực tế, cái khó của phim tài liệu không chỉ nằm ở tài chính mà còn ở đề tài. Hầu như các đạo diễn phim tài liệu chỉ làm phim theo đơn đặt hàng, phục vụ cho tuyên truyền, trong khi những đề tài góc cạnh về cuộc sống hoặc mang tính thời sự được dư luận quan tâm thì lại chưa được đầu tư nhiều. Đạo diễn nổi tiếng Thierry Michel (người Bỉ), khi sang giảng dạy ở Việt Nam đã nói rằng, phim tài liệu là nghệ thuật kể một câu chuyện chứ không phải là làm tư liệu lưu kho. Ông cho biết, ở châu Âu việc sản xuất phim tài liệu là phải có sự liên kết chặt chẽ giữa đạo diễn và các nhà sản xuất, nhà phát hành để tạo thành một guồng máy. Theo ông, điểm yếu và thiếu của điện ảnh tài liệu Việt Nam là các bộ phim vẫn đưa vào quá nhiều lời bình và chưa biết cách xây dựng kịch tính của câu chuyện.

Chủ động gần với công chúng

Đạo diễn, NSND Bùi Đình Hạc từng nói, thời đại ngày nay là thời đại của phim tài liệu và công cuộc đổi mới chính là chất liệu dồi dào. Thế nhưng, phim tài liệu Việt dường như vẫn loay hoay tìm đường đến với công chúng.

Trong đợt Liên hoan phim tài liệu châu Âu – Việt Nam vừa qua, Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương đã lựa chọn 10 bộ phim tài liệu Việt Nam được giới chuyên môn đánh giá cao. Các bộ phim thể hiện nhiều chủ đề khác nhau có liên quan đến lịch sử, văn hóa và xã hội của đất nước như: Sông Hồng 12 khúc, Nghèo đa chiều ở Đồng Mậm, Còn lại với thời gian, Tiếng vĩ cầm ở Mỹ Lai... Thế nhưng, theo đạo diễn Nguyễn Sỹ Bằng, hầu hết các bộ phim tài liệu của Việt Nam vẫn đi theo vết xe đổ với cách làm cũ và sự sáo mòn trong cách tiếp cận vấn đề.

Nhận xét về phim tài liệu Việt Nam, Đạo diễn Joseph Peaquin, người Italy cũng cho biết, chủ đề mà các nhà làm phim tài liệu Việt Nam chọn rất “đời sống” nhưng các nhà làm phim có vẻ hơi lên gân và giáo điều. Còn theo đạo diễn Lâm Nguyễn Quang Tâm, muốn một bộ phim tài liệu chạm được đến trái tim khán giả, trước hết câu chuyện phải đủ thuyết phục người đạo diễn, sau mới mong thuyết phục được khán giả. Theo anh, phim tài liệu của chúng ta hiện đang thiếu sự đào sâu vào cuộc sống và các đề tài đều na ná như nhau.

Có thể lấy bộ phim “Chuyến đi cuối cùng của Phụng” là ví dụ sinh động cho việc chủ động đến gần công chúng. Với hơn 2.500 vé đã được bán ra, nội dung được bàn tán rôm rả trên các mạng xã hội… là những kỷ lục chưa từng xảy ra đối với phim tài liệu Việt nhiều năm qua. Đây là bộ phim tài liệu không có lời bình, kể về cuộc sống của một gánh hát rong gồm những người thuộc giới tính thứ ba. Bộ phim là cái nhìn trực diện vào thân phận những con người được coi là bên lề xã hội, được đánh giá đầy tính chân thực và ám ảnh.

Và nhạy bén “ngoại giao văn hóa”

Phải nói rằng, cuộc đối thoại giữa phim tài liệu châu Âu và Việt Nam mới đây đã mang đến cho công chúng và người trong nghề cũng như khán giả nhiều trải nghiệm thú vị. Không chỉ vậy, ngày chiếu phim tài liệu Đông Nam Á cũng là một trong những ngày thành công nhất của Liên hoan. Với tám bộ phim ngắn được công chiếu, các nhà làm phim trẻ trong khu vực Đông Nam Á đã mang đến cho người xem những mảng màu văn hóa đặc sắc của các nước trong khu vực, tạo được hiệu ứng tốt và đồng cảm từ khán giả.

Qua những Liên hoan phim quốc tế như vậy, chúng ta hiểu kinh phí không phải là trở ngại ngăn cản phim tài liệu Việt Nam ra thế giới. Chính ý tưởng độc lập, sự nhạy bén trước các sự kiện, thể hiện vai trò người ghi sự thật trong xã hội mới là chìa khóa cho những nhà làm phim tài liệu trẻ của Việt Nam mở các cánh cửa bước ra ngoài.

Hiện nay, Hà Nội có hàng loạt trung tâm văn hóa của các nước như Pháp, Nhật, Anh, Hàn Quốc… hoạt động theo xu thế và mục tiêu ngoại giao văn hóa. Với kho phim tài liệu phong phú, nhiều bộ phim đã từng có dấu ấn quốc tế, Việt Nam có thể góp phần giới thiệu công cuộc đổi mới, và đời sống văn hóa của đất nước thông qua hệ thống trung tâm văn hóa này.

HÀ ANH



 

Đọc thêm

Đàm phán thành lập chính phủ Đức: Tiến triển lớn của liên minh 'đèn giao thông', Thủ tướng Merkel nói gì?

Đàm phán thành lập chính phủ Đức: Tiến triển lớn của liên minh 'đèn giao thông', Thủ tướng Merkel nói gì?

Baoquocte.vn. SPD, đảng Xanh và FDP đã nhất trí sẽ tiến hành đàm phán chính thức nhằm thành lập một liên minh cho chính phủ cầm quyền tại Đức 4 năm ...
Hậu AUKUS: Nga nghiên cứu hậu quả, Trung Quốc nói Mỹ nên lắng nghe

Hậu AUKUS: Nga nghiên cứu hậu quả, Trung Quốc nói Mỹ nên lắng nghe

Baoquocte.vn. Thứ trưởng Ngoại giao nhấn mạnh quan điểm của Nga rằng, AUKUS sẽ tạo ra những khó khăn trong lĩnh vực kiểm soát vũ khí.
Covid-19 thế giới ngày 16/10: Nga liên tiếp lập kỷ lục buồn, EU cảnh báo ‘đại dịch kép’, vì sao Mỹ trì hoãn tiêm vaccine Moderna ở thiếu niên?

Covid-19 thế giới ngày 16/10: Nga liên tiếp lập kỷ lục buồn, EU cảnh báo ‘đại dịch kép’, vì sao Mỹ trì hoãn tiêm vaccine Moderna ở thiếu niên?

Baoquocte.vn. Theo worldometers.info, toàn thế giới hiện ghi nhận hơn 240,8 triệu ca mắc Covid-19, trong đó có hơn 4,9 triệu ca tử vong.
Ban Tổ chức Trung ương làm việc với Đoàn Trưởng cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài nhiệm kỳ 2021-2024

Ban Tổ chức Trung ương làm việc với Đoàn Trưởng cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài nhiệm kỳ 2021-2024

Baoquocte.vn. Đồng chí Trương Thị Mai, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương đã có buổi gặp mặt làm việc với các Trưởng cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.
Hội nghị Bộ trưởng Phụ nữ ASEAN lần 4: Việt Nam khẳng định cam kết thúc đẩy bình đẳng giới

Hội nghị Bộ trưởng Phụ nữ ASEAN lần 4: Việt Nam khẳng định cam kết thúc đẩy bình đẳng giới

Baoquocte.vn. Ngày 15/10 đã diễn ra Hội nghị Bộ trưởng Phụ nữ ASEAN lần thứ 4 (AMMW-4) theo hình thức trực tuyến dưới sự chủ trì của Indonesia.
Những lưu ý khi sử dụng xe ô tô điện an toàn và đúng cách

Những lưu ý khi sử dụng xe ô tô điện an toàn và đúng cách

Baoquocte.vn. Để đảm bảo an toàn cho người dùng khi sử dụng ô tô điện và tránh được những rủi ro khi di chuyển, cần lưu ý những điều dưới đây.
Covid-19 ở TP. Hồ Chí Minh: Chưa thể chuyến sang trạng thái bình thường mới, đóng cửa bệnh viện dã chiến đầu tiên

Covid-19 ở TP. Hồ Chí Minh: Chưa thể chuyến sang trạng thái bình thường mới, đóng cửa bệnh viện dã chiến đầu tiên

Baoquocte.vn. Dịch Covid-19 cơ bản được kiểm soát, TP. Hồ Chí Minh ưu tiên đóng cửa sớm các bệnh viện dã chiến bố trí tại các trường học và ký túc ...
Tăng cường 391 cán bộ, chiến sĩ công an cho các xã biên giới trọng điểm về an ninh, trật tự

Tăng cường 391 cán bộ, chiến sĩ công an cho các xã biên giới trọng điểm về an ninh, trật tự

Baoquocte.vn. Ngày 15/10, Bộ Công an tổ chức gặp mặt cán bộ tăng cường Công an xã biên giới trọng điểm, phức tạp về an ninh, trật tự.
Chấp nhận các nguy cơ lúc ẩn lúc hiện với chiến lược ‘zero-covid’?

Chấp nhận các nguy cơ lúc ẩn lúc hiện với chiến lược ‘zero-covid’?

Baoquocte.vn. Nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ theo đuổi chiến lược sống chung với Covid-19, cho dù có tuyên bố rõ ràng hay không.
Hội đồng Bảo an thông qua nghị quyết gia hạn Văn phòng Phối hợp LHQ tại Haiti

Hội đồng Bảo an thông qua nghị quyết gia hạn Văn phòng Phối hợp LHQ tại Haiti

Baoquocte.vn. Hội đồng Bảo an đã biểu quyết thông qua Nghị quyết 2600 gia hạn hoạt động của Phái bộ Hỗ trợ LHQ tại Haiti đến ngày 15/7/2022.
Những thành phố độc đáo ở châu Âu đáng để 'lên lịch'

Những thành phố độc đáo ở châu Âu đáng để 'lên lịch'

Baoquocte.vn. Châu Âu nổi tiếng với một danh sách thành phố lớn 'đáng phải đến', song vẫn còn những thành phố nhỏ hơn nhưng 'có võ' đang chờ bạn khám phá...
Du lịch Việt Nam tìm cách thích ứng an toàn với Covid-19

Du lịch Việt Nam tìm cách thích ứng an toàn với Covid-19

Baoquocte.vn. Đại dịch đã khiến chưa bao giờ ngành du lịch trải qua khó khăn như lúc này, nhưng nhiều địa phương đang chuẩn bị cho việc mở cửa an toàn.
'Thổi lửa' cho ngành du lịch hậu Covid-19

'Thổi lửa' cho ngành du lịch hậu Covid-19

Baoquocte.vn. Ngành du lịch Việt Nam đang từng bước khắc phục khó khăn, nỗ lực chuẩn bị cho quá trình hồi phục, tái khởi động giai đoạn hậu Covid-19.
Trong du lịch không có khái niệm ranh giới giữa tỉnh nọ và tỉnh kia!

Trong du lịch không có khái niệm ranh giới giữa tỉnh nọ và tỉnh kia!

Baoquocte.vn. Khởi động Chương trình phục hồi du lịch nội địa toàn quốc ở thời điểm còn nhiều thử thách vì đại dịch Covid-19 với khái niệm an toàn mới.
Kế hoạch mở cửa du lịch của các nước ra sao?

Kế hoạch mở cửa du lịch của các nước ra sao?

Baoquocte.vn. Trong nỗ lực sống chung với Covid-19, nhiều quốc gia đang xúc tiến mở cửa với du khách.
Về miền biên viễn Bình Liêu

Về miền biên viễn Bình Liêu

Baoquocte.vn. Nhắc đến Bình Liêu, người ta không chỉ còn nghĩ về một vùng đất biên giới mà còn nhắc đến một địa điểm du lịch đặc sắc, ấn tượng.
Tác phẩm văn học Bồ Đào Nha tiêu biểu (kỳ 2)

Tác phẩm văn học Bồ Đào Nha tiêu biểu (kỳ 2)

Baoquocte.vn. Văn học Bồ Đào Nha được viết bởi công dân Bồ Đào Nha và những người sống ở Bồ Đào Nha, Brazil, Angola và Mozambique...
Tác phẩm văn học Bồ Đào Nha tiêu biểu (kỳ 1)

Tác phẩm văn học Bồ Đào Nha tiêu biểu (kỳ 1)

Baoquocte.vn. Văn học Bồ Đào Nha được viết bởi công dân Bồ Đào Nha và những người sống ở Bồ Đào Nha, Brazil, Angola và Mozambique...
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Bỉ (kỳ cuối)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Bỉ (kỳ cuối)

Baoquocte.vn. Ở Bỉ có hai dòng văn học: văn học viết bằng tiếng Pháp và văn học viết bằng tiếng Hà Lan.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Bỉ (kỳ 2)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Bỉ (kỳ 2)

Baoquocte.vn. Ở Bỉ có hai dòng văn học: văn học viết bằng tiếng Pháp và văn học viết bằng tiếng Hà Lan.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Bỉ (kỳ 1)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Bỉ (kỳ 1)

Baoquocte.vn. Ở Bỉ, sử dụng hai ngôn ngữ là tiếng Pháp và tiếng Hà Lan. Do đó có hai dòng văn học: văn học viết bằng tiếng Pháp và văn học viết bằng tiếng Hà Lan.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Tây Ban Nha (kỳ cuối)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Tây Ban Nha (kỳ cuối)

Baoquocte.vn. Văn học Tây Ban Nha bao gồm các thể loại văn học như thơ, văn xuôi và kịch, trong đó nhiều tác giả, tác phẩm nổi tiếng thế giới.
Việt Nam và Nhật Bản hợp tác xuất bản tranh truyện

Việt Nam và Nhật Bản hợp tác xuất bản tranh truyện

Baoquocte.vn. Cuốn tranh truyện 'Những người bạn' do Đốm Đốm - nữ họa sĩ Việt Nam minh họa vừa được Nhà xuất bản Sunny Side (Nhật Bản) phát hành.
Vaxxers - cuốn sách kể về hành trình phi thường phát triển vaccine AstraZeneca

Vaxxers - cuốn sách kể về hành trình phi thường phát triển vaccine AstraZeneca

Baoquocte.vn. Ngày 13/10, Alpha Books đã công bố xuất bản cuốn sách của các nhà khoa học Oxford về hành trình phát minh vaccine chống Covid-19 AstraZeneca.
Abdulrazak Gurnah và những áng văn ‘dịch chuyển’

Abdulrazak Gurnah và những áng văn ‘dịch chuyển’

Baoquocte.vn. Sinh ra ở Zanzibar và rời đến Anh năm 18 tuổi – hai nền văn hóa đã đóng vai trò quan trọng trong hình thành các tác phẩm văn học của Abdulrazak Gurnad.
Tình bạn đặc biệt Việt Nam-Nhật Bản trong 'Tomodachi'

Tình bạn đặc biệt Việt Nam-Nhật Bản trong 'Tomodachi'

Baoquocte.vn. Ngày 5/10, Đại sứ Vũ Hồng Nam đã tiếp ông Aihara Hiroyuki, tác giả Tomodachi, truyện tranh sản xuất hợp tác hai nước Việt-Nhật.
Phát hành online tác phẩm 'Lục bát mỗi ngày'

Phát hành online tác phẩm 'Lục bát mỗi ngày'

Baoquocte.vn. Tác phẩm 'Lục bát mỗi ngày' của nhà thơ Đặng Vương Hưng do NXB Văn học – 2021 ấn hành, dày 1.248 trang khổ lớn.
Sách mới tháng 9: 'Khi đại dịch thế kỷ Covid-19 đi qua'

Sách mới tháng 9: 'Khi đại dịch thế kỷ Covid-19 đi qua'

Baoquocte.vn. Những sự kiện, câu chuyện, nhân vật của đại dịch Covid-19 của tác giả Sương Nguyệt Minh đang được bạn đọc đón nhận, chia sẻ và đồng cảm.
Phiên bản di động