Quảng Ninh: Hành trình 40 năm đổi mới, mở lối tới thành phố trực thuộc Trung ương

Sau 40 năm thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, từ một địa phương còn nhiều khó khăn, hạ tầng giao thông cách trở, nguồn lực hạn chế và nền kinh tế phụ thuộc lớn vào khai thác tài nguyên, Quảng Ninh đã từng bước chuyển mình, trở thành một trong những cực tăng trưởng năng động của miền Bắc.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Từ hôm nay, Quảng Ninh mang tên gọi đô thị mới, tầm vóc mới và trách nhiệm lớn hơn Quảng Ninh đồng loạt khởi công, khánh thành 25 dự án trọng điểm, tổng vốn hơn 46.800 tỷ đồng Quảng Ninh: Khởi công Khu công nghiệp VB Quảng Yên quy mô gần 408 ha, vốn 3.740 tỷ đồng

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước trao Nghị quyết của Quốc hội về thành lập thành phố Quảng Ninh cho lãnh đạo thành phố Quảng Ninh. (Nguồn: BTC)

Ngày 24/8/2026 đánh dấu một bước ngoặt mới khi tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương, có hiệu lực từ ngày 1/9/2026. Từ một địa phương từng được ví như “ốc đảo” về giao thông, Quảng Ninh bước vào một không gian phát triển mới với tầm vóc và yêu cầu cao hơn.

Tại Lễ công bố Nghị quyết của Quốc hội về thành lập thành phố Quảng Ninh và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất diễn ra sáng 28/8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, việc Quảng Ninh trở thành thành phố là mốc son quan trọng trên chặng đường hình thành, xây dựng, kiến thiết và phát triển của Quảng Ninh. Từ hôm nay, Quảng Ninh mang một tên gọi đô thị mới, một tầm vóc mới và một trách nhiệm lớn hơn trước nhân dân, trước đất nước.

Từ “ốc đảo” giao thông đến cực tăng trưởng

Những năm đầu Đổi mới, Quảng Ninh đứng trước không ít trở ngại. Địa hình bị chia cắt bởi núi, sông và biển; hạ tầng giao thông còn hạn chế; sản xuất công nghiệp chủ yếu dựa vào khai thác than; nguồn lực đầu tư phụ thuộc nhiều vào ngân sách nhà nước.

Trong bối cảnh đó, bài toán đặt ra không chỉ là tháo gỡ những điểm nghẽn trước mắt mà còn phải tìm một hướng phát triển mới cho cả nền kinh tế.

Qua nhiều nhiệm kỳ, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Quảng Ninh từng bước đổi mới tư duy, mạnh dạn thử nghiệm những mô hình mới, huy động nguồn lực xã hội và khai thác tốt hơn các lợi thế riêng có của địa phương.

Một trong những quyết định mang tính bước ngoặt là chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”, giảm dần sự phụ thuộc vào tài nguyên hữu hạn, đồng thời mở rộng không gian phát triển dựa trên dịch vụ, du lịch, công nghiệp chế biến, chế tạo và kinh tế biển.

Những thay đổi về tư duy phát triển từng bước được phản ánh trong các chỉ tiêu kinh tế. Đến năm 2025, quy mô GRDP của Quảng Ninh đạt khoảng 368.445 tỷ đồng; GRDP bình quân đầu người đạt 10.402 USD. Tốc độ tăng trưởng GRDP năm 2025 đạt 11,89%, thuộc nhóm cao nhất cả nước; tổng thu ngân sách nhà nước đạt 85.050 tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay.

Nếu nhìn ở chiều dài lịch sử, mức độ thay đổi càng rõ nét. Quy mô nền kinh tế năm 2025 gấp khoảng 7 lần năm 2010, 71,6 lần năm 2000 và 135,7 lần năm 1995.

Đằng sau những con số đó là một quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thay đổi phương thức quản trị và từng bước hình thành một nền kinh tế đa ngành hơn, năng động hơn.

Đến năm 2025, quy mô GRDP của Quảng Ninh đạt khoảng 368.445 tỷ đồng. (Ảnh: Thanh Tùng)

Khi hạ tầng trở thành “đòn bẩy” phát triển

Nếu chuyển đổi mô hình tăng trưởng là lựa chọn chiến lược, thì hạ tầng được Quảng Ninh xác định là một trong những điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa lựa chọn đó.

Từ năm 2011, tỉnh đẩy mạnh chuyển đổi phương thức phát triển từ “nâu” sang “xanh”, lấy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững làm định hướng xuyên suốt. Cùng với đó, Quảng Ninh từng bước hình thành tư duy phát triển dựa trên ba trụ cột “Thiên nhiên - Con người - Văn hóa”, gắn phát triển kinh tế với bảo tồn tài nguyên, di sản và nâng cao chất lượng sống.

Một trong những bài toán khó nhất là tìm nguồn lực để đầu tư hệ thống kết cấu hạ tầng trong điều kiện ngân sách có hạn.

Nguyên Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh Nguyễn Duy Hưng cho rằng, một kinh nghiệm quan trọng của địa phương là phát huy nội lực, không trông chờ vào nguồn vốn Trung ương, đồng thời chủ động đầu tư các tuyến giao thông chiến lược trên cơ sở những cơ chế, chính sách được Trung ương cho phép.

Quảng Ninh cũng là một trong những địa phương sớm mạnh dạn khai thác nguồn lực từ khu vực tư nhân thông qua mô hình đối tác công - tư (PPP), với tư duy “lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư”.

Theo Sở Tài chính Quảng Ninh, từ năm 2014 đến nay, tổng nguồn vốn đầu tư các dự án PPP trên địa bàn đạt khoảng 46.297 tỷ đồng, với 29 dự án thuộc 5 lĩnh vực. Trong đó, phần vốn Nhà nước tham gia khoảng 5.163 tỷ đồng, tương đương 11%, chủ yếu dành cho giải phóng mặt bằng.

Riêng lĩnh vực giao thông có 7 dự án với tổng vốn khoảng 43.099 tỷ đồng, chiếm 93% tổng vốn PPP.

Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Quảng Ninh Phạm Hồng Biên cho biết, gần 90% nguồn lực cho các dự án PPP được huy động từ khu vực tư nhân. Bình quân, một đồng ngân sách bỏ ra có thể thu hút khoảng 8-9 đồng vốn ngoài ngân sách.

Cách làm này đã tạo ra sự thay đổi căn bản về diện mạo hạ tầng của Quảng Ninh.

Hạ tầng giao thông được đầu tư đồng bộ không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn thay đổi cách Quảng Ninh kết nối với các trung tâm kinh tế lớn. (Ảnh: Thanh Tùng)

Từ một địa phương từng gặp nhiều khó khăn trong kết nối, Quảng Ninh hiện sở hữu mạng lưới giao thông đa phương thức tương đối đồng bộ, trong đó nổi bật là tuyến cao tốc xuyên tỉnh từ Hải Phòng - Hạ Long - Vân Đồn đến Móng Cái, dài gần 200 km.

Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn - sân bay tư nhân đầu tiên của Việt Nam - mở thêm một cửa ngõ hàng không tới vùng Đông Bắc. Trong khi đó, Cảng tàu khách quốc tế Hạ Long tạo thêm dư địa để Quảng Ninh phát triển du lịch tàu biển, hướng tới phân khúc khách quốc tế có mức chi tiêu cao.

Hạ tầng giao thông được đầu tư đồng bộ không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn thay đổi cách Quảng Ninh kết nối với các trung tâm kinh tế lớn. Từ vị thế “ốc đảo”, địa phương ngày càng gắn kết với tam giác phát triển Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và hành lang kinh tế ven biển Bắc Bộ.

Nền kinh tế đa động lực

Cùng với hạ tầng, sự thay đổi quan trọng của Quảng Ninh nằm ở quá trình tái cấu trúc nền kinh tế.

Nếu trước đây than là ngành kinh tế giữ vai trò đặc biệt quan trọng, thì những năm gần đây, công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ và du lịch ngày càng trở thành những động lực tăng trưởng mới.

Tại các khu công nghiệp như Sông Khoai, Đông Mai, Bắc Tiền Phong, sự hiện diện của các doanh nghiệp và tập đoàn quốc tế trong lĩnh vực điện tử, công nghiệp công nghệ cao và thiết bị năng lượng tái tạo đang góp phần tạo nên diện mạo mới cho ngành công nghiệp Quảng Ninh.

Sự tham gia của những doanh nghiệp lớn như Jinko Solar, Foxconn cũng cho thấy sức hút ngày càng tăng của môi trường đầu tư tại địa phương, đồng thời tạo điều kiện để Quảng Ninh tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu.

Cùng với đó, du lịch tiếp tục được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn. Lợi thế về Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long, hệ thống biển đảo và các giá trị văn hóa - lịch sử tạo cho Quảng Ninh nền tảng để phát triển du lịch theo hướng chất lượng cao, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường quốc tế.

Một góc quần thể khu danh thắng Yên Tử. (Nguồn: Báo Quản Ninh)

Định hướng này phù hợp với yêu cầu mới được đặt ra tại Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025-2030. Nguyên Ủy viên Bộ Chính trị Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục đổi mới tư duy, xác lập mô hình tăng trưởng mới, trong đó khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trở thành những động lực quan trọng.

Bên cạnh việc phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo hiện đại, năng lượng tái tạo, kinh tế biển và nông nghiệp sinh thái, Quảng Ninh được định hướng trở thành trung tâm du lịch quốc tế, đồng thời phát triển kinh tế di sản và các ngành công nghiệp văn hóa.

Đổi mới để người dân được hưởng thành quả

Một điểm đáng chú ý trong hành trình phát triển của Quảng Ninh là đổi mới không chỉ được thể hiện ở tốc độ tăng trưởng hay quy mô đầu tư, mà còn ở cách địa phương tiếp cận bài toán quản trị và phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Quảng Ninh nhiều năm nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về các chỉ số liên quan đến năng lực cạnh tranh, cải cách hành chính, sự hài lòng của người dân và hiệu quả quản trị.

Cùng với cải cách thủ tục hành chính, tỉnh chú trọng xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, thuận lợi, tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển.

Ở các khu vực miền núi, biên giới, hải đảo, những chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội được triển khai nhằm từng bước thu hẹp khoảng cách vùng miền.

Đường cao tốc tới Vân Đồn Quảng Ninh. (Nguồn: VOV)

Nghị quyết 06-NQ/TU về phát triển bền vững kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo là một trong những chính sách được Quảng Ninh triển khai theo hướng này. Tại những địa bàn như Bình Liêu, Ba Chẽ hay các đặc khu Cô Tô, Vân Đồn, hệ thống điện, đường, trường, trạm tiếp tục được đầu tư, góp phần cải thiện điều kiện sống và nâng cao thu nhập của người dân.

Như vậy, sau 40 năm đổi mới, sự thay đổi của Quảng Ninh không chỉ nằm ở những tuyến cao tốc, những khu công nghiệp hay các công trình lớn, mà còn ở sự thay đổi trong đời sống và cơ hội phát triển của người dân ở nhiều vùng khác nhau trong tỉnh.

Một cánh cửa phát triển mới

Những thành quả tích lũy qua 40 năm đổi mới đã tạo nền tảng để Quảng Ninh bước sang một giai đoạn phát triển mới.

Ngày 24/8/2026, Quốc hội khóa XVI thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương, có hiệu lực từ ngày 1/9/2026. Đây không chỉ là sự thay đổi về mô hình tổ chức hành chính, mà còn mở ra yêu cầu tái cấu trúc không gian phát triển, nâng cao năng lực quản trị và tạo dựng những động lực tăng trưởng mới.

Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh Quản Minh Cường nhấn mạnh, với lợi thế về vị trí địa lý, cảng biển, kinh tế xuất nhập khẩu, khoáng sản, du lịch cùng nền tảng kinh tế-xã hội đã được tích lũy, việc thành lập thành phố Quảng Ninh có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo ra không gian và động lực phát triển mới.

EATOF 2022 và cơ hội mới của du lịch Quảng Ninh

Sau 40 năm đổi mới, sự thay đổi của Quảng Ninh hiện rõ trong đời sống và cơ hội phát triển của người dân ở nhiều vùng khác nhau trong tỉnh. (Ảnh: Hùng Anh)

Từ đây, Quảng Ninh đứng trước cơ hội khai thác tốt hơn lợi thế của một đô thị trực thuộc Trung ương, đồng thời phải giải quyết những bài toán lớn hơn về quy hoạch, hạ tầng, quản trị đô thị, chất lượng nguồn nhân lực, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Chặng đường 40 năm đổi mới đã cho Quảng Ninh một nền tảng quan trọng: biết nhìn thẳng vào điểm nghẽn, dám thay đổi cách làm và biết biến nguồn lực hữu hạn thành động lực phát triển.

Từ một địa phương từng phụ thuộc nhiều vào khai thác tài nguyên và gặp không ít trở ngại về kết nối, Quảng Ninh hôm nay đã hình thành một nền kinh tế đa động lực, hệ thống hạ tầng hiện đại và một không gian phát triển rộng mở.

Ngày 1/9/2026, khi Nghị quyết về thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương chính thức có hiệu lực, hành trình đổi mới không khép lại mà bước sang một chương mới. Quảng Ninh có thêm cơ sở để hướng tới một đô thị hiện đại, xanh, thông minh, giàu bản sắc và trở thành một cực tăng trưởng ngày càng quan trọng của cả nước.