Quyết tâm cao nhất gỡ 'thẻ vàng' IUU

Những ngày đầu Xuân mới Bính Ngọ 2026, không khí ở nhiều bến cảng tại các địa phương trên khắp cả nước trở nên đặc biệt nhộn nhịp, hối hả. Hàng nghìn tàu cá công suất lớn đồng loạt rẽ sóng vươn khơi, mang theo bao niềm tin và hy vọng những chuyến “xông biển” đón lộc đầu Xuân, tôm ắp cá đầy, cùng với đó là tinh thần và quyết tâm hòa cùng cả nước gỡ “thẻ vàng” khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Kỳ vọng từ những “mùa vàng”

Có mặt tại cảng cá Nhật Lệ từ tờ mờ sáng để chuẩn bị cho chuyến ra khơi sắp tới, ông Nguyễn Văn Tới, ngư dân xã Đông Trạch, tỉnh Quảng Trị hồ hởi chia sẻ, chuyến đi biển đầu năm nay của gia đình ông khởi đầu suôn sẻ khi sản lượng mực đạt bội thu.

Ông cho biết, sau khi trừ đi các chi phí, mỗi thuyền viên có thể nhận từ 15-20 triệu đồng nên ai cũng vô cùng phấn khởi khi được tiếp thêm động lực để tiếp tục bám biển: “Thời tiết sau Tết khá thuận lợi nên bà con tranh thủ vươn khơi đầu năm để lấy may, kỳ vọng một năm khai thác hiệu quả, có thêm nguồn vốn để phục vụ sản xuất”.

Những ngày này, khu vực cảng cá Đông Hải (phường Đông Hải, tỉnh Khánh Hòa) cũng rộn ràng tiếng máy nổ, tiếng mua bán của ngư dân và thương lái. Những con tàu vừa cập bến mang theo cá ngừ, mực, cá thu… được chuyển nhanh lên bờ, phân loại và đưa lên xe lạnh để kịp phân phối ra thị trường. Theo các ngư dân, chuyến biển mở hàng sau Tết mang ý nghĩa khởi đầu may mắn nên bà con tranh thủ ra khơi khai thác rồi nhanh chóng đưa hải sản vào bờ tiêu thụ, đồng thời chuẩn bị chu đáo nhiên liệu, đá lạnh và nhu yếu phẩm cho chuyến biển tiếp theo.

Vươn khơi đầu Xuân, những con tàu mang cờ đỏ sao vàng tung bay trong gió, mang theo hy vọng về một mùa biển mới cùng quyết tâm thực hiện nghiêm các quy định chống khai thác IUU.

Ông Nguyễn Văn Tuấn, ngư dân tại Đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh khẳng định, quyết tâm cùng cả nước gỡ “thẻ vàng” đã trở thành mục tiêu chung của nhiều ngư dân trong vùng. Những ngư dân khi ra khơi đều đã xác định không vì lợi ích trước mắt mà vi phạm đánh bắt IUU, xâm phạm vùng biển nước ngoài. Lợi nhuận của từng chuyến đi biển đều rất quan trọng, nhưng không thể sánh được bằng hình ảnh của quốc gia và mong muốn phát triển nghề đi biển bền vững.

Địa phương nỗ lực “vào cuộc”

Dự kiến trong tháng Ba này, đoàn thanh tra của Ủy ban châu Âu (EC) sẽ tới Việt Nam để kiểm tra thực địa lần thứ năm. Việc kiểm tra lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi kết quả của đoàn kiểm tra là yếu tố quyết định đến việc EC gỡ “thẻ vàng” hoặc có thể nâng lên cảnh báo “thẻ đỏ” đối với thủy sản Việt Nam. Đoàn thanh tra của EC sẽ kiểm tra thực địa tại TP. Hồ Chí Minh và một số địa phương có biển trên cả nước như Quảng Ninh, Quảng Trị, Khánh Hòa, An Giang...

Thời gian qua, tại nhiều tỉnh, thành phố có hoạt động khai thác thủy sản, các cơ quan chức năng đã triển khai các đợt cao điểm thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy định về phòng, chống khai thác IUU, quyết tâm cùng cả nước gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của EC đối với thủy sản Việt Nam.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Ngô Công Thức, việc chuẩn bị đón đoàn thanh tra của EC là nhiệm vụ cấp bách, quan trọng hàng đầu. An Giang đang huy động tối đa nguồn lực, triển khai quyết liệt và đồng bộ các giải pháp để giải quyết dứt điểm các tồn tại, hạn chế trong phòng, chống IUU. Theo đó, xác định tập trung vào năm nhóm vấn đề trọng tâm theo khuyến cáo của EC, gồm khung pháp lý; quản lý đội tàu; theo dõi, kiểm soát và giám sát tàu cá; truy xuất nguồn gốc khai thác thủy sản; thực thi pháp luật và xử lý vi phạm.

Mọi công tác chuẩn bị hồ sơ, dữ liệu phải bảo đảm đối khớp, thống nhất và hoàn thành trước ngày 9/3. Mục tiêu không chỉ là vượt qua đợt thanh tra của EC để cùng cả nước gỡ “thẻ vàng” mà còn xây dựng nghề cá bền vững, trách nhiệm. Tỉnh cũng thành lập 10 tổ công tác kiểm tra toàn diện các nội dung về phòng, chống IUU tại các địa phương, nhất là siết chặt quản lý, không để sót tàu cá “ba không” ra khơi.

Sở hữu đội tàu khai thác lớn, ngư trường rộng, lại tiếp giáp vùng biển nhiều quốc gia láng giềng, công tác tuần tra, kiểm soát các hành vi khai thác IUU tại TP. Hồ Chí Minh còn gặp rất nhiều khó khăn, phức tạp. Tuy nhiên, với sự vào cuộc sâu sát, quyết liệt của Đảng ủy, các cấp chính quyền, cùng sự chung sức, đồng lòng của ngư dân, công tác chống khai thác IUU trên địa bàn thành phố những tháng gần đây đã đạt được nhiều kết quả tích cực.

Trong đó, nổi bật là công tác tuyên truyền pháp luật về chống IUU được triển khai rộng khắp với nhiều mô hình sáng tạo như Cà-phê sáng với ngư dân, Phiên tòa giả định. Qua đó, ý thức trách nhiệm của ngư dân được nâng lên rõ rệt, góp phần quan trọng trong việc xử lý triệt để khai thác IUU từ gốc.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh thông tin, đến ngày 24/2, thành phố có hơn 4.400 tàu cá đã đăng ký; tất cả được cập nhật trên VNFishbase và đồng bộ thông tin chủ tàu với cơ sở dữ liệu dân cư VNeID. Trong kiểm soát hoạt động trên biển, hơn 2.200 tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên đã lắp đặt VMS (hệ thống giám sát qua vệ tinh). Đặc biệt, từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố không có tàu cá vượt ranh giới hay mất kết nối hơn 10 ngày.

Đảm bảo mục tiêu kép

Chủ trì phiên họp lần thứ 32 của Ban Chỉ đạo quốc gia chống khai thác IUU ngày 3/3, với tinh thần “không để lỗi của một cá nhân, một tập thể ảnh hưởng đến nỗ lực chung của cả đất nước”, Thủ tướng Phạm Minh Chính chỉ rõ, mục tiêu kép, mục tiêu cao nhất là vừa phát triển ngành thủy sản bền vững, lâu dài (giảm đánh bắt xa bờ vốn nhiều rủi ro và tăng cường nuôi trồng, chế biến sâu, tạo việc làm, sinh kế, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân); vừa gỡ thẻ vàng IUU theo khuyến cáo của EU. Điều này góp phần vào tăng trưởng từ 10% trở lên, vì sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước, vì lợi ích hợp pháp, chính đáng và hạnh phúc, ấm no của nhân dân, vì danh dự, uy tín của đất nước, của quốc gia.

Thủ tướng nhấn mạnh tinh thần là lắng nghe với tất cả sự chân thành, chia sẻ bằng trái tim và hành động với kết quả cụ thể; làm một cách nghiêm túc, thực chất, hiệu quả, liên tục, thường xuyên, không hình thức, không đối phó, không qua loa, đại khái, không phải làm theo đợt, theo phong trào; với quyết tâm cao, nỗ lực lớn, hành động quyết liệt, đã nói là làm, đã cam kết phải thực hiện, không nói không, không nói khó, không nói có mà không làm; “không để lỗi của một cá nhân, một tập thể ảnh hưởng đến nỗ lực chung của cả đất nước”.

Bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, Thủ tướng cho rằng, vẫn còn những tồn tại, hạn chế phải tập trung khắc phục triệt để ngay trong tuần. Việc ứng dụng công nghệ, dữ liệu quản lý hoạt động khai thác thủy sản cần phải được triển khai liên thông, đồng bộ hơn, bảo đảm tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”. Việc xử lý theo năm khuyến cáo của EC phải tiếp tục hoàn thiện rõ ràng, cụ thể hơn trong báo cáo. Tiến độ chuyển đổi nghề ở một số địa phương còn chậm, chưa báo cáo kịp thời.

Về nhiệm vụ chung trong thời gian tới, Thủ tướng yêu cầu làm tốt hơn nữa công tác tuyên truyền, vận động, giáo dục để nâng cao ý thức, nghĩa vụ, trách nhiệm, huy động sự tham gia nghiêm túc, tích cực, thực chất, hiệu quả của người dân và doanh nghiệp, vì chính lợi ích của người dân và doanh nghiệp.

Xác định phát triển ngành thủy sản bền vững, chống khai thác IUU là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cấp bách của cấp ủy, chính quyền các tỉnh, thành phố, xã, phường, đặc khu ven biển. Chuẩn bị kỹ lưỡng chương trình, kịch bản, nội dung làm việc với đoàn thanh tra EC; hồ sơ, dữ liệu phải chính xác, đầy đủ, thống nhất. Tuyệt đối không để phát sinh sai phạm liên quan các khuyến cáo của EU.

Thủ tướng yêu cầu các bộ ngành, cơ quan, địa phương tiếp tục triển khai quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả các nhiệm vụ được giao, Chỉ thị của Ban Bí thư, Nghị quyết của Chính phủ, chỉ đạo của Thủ tướng, gần nhất là Công điện số 18/CĐ-TTg. Thủ tướng đồng thời giao nhiệm vụ cụ thể cho các Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Ngoại giao, Quốc phòng, Công an, Khoa học và Công nghệ; UBND các tỉnh, thành phố ven biển; Các tập đoàn VNPT, Viettel…

“Cả hệ thống chính trị nêu cao tinh thần trách nhiệm và quyết tâm cao nhất; hành động quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả; chuẩn bị tốt nhất cho đợt kiểm tra của đoàn thanh tra EC; không để những sai sót, khuyết điểm của một cá nhân, tập thể nào ảnh hưởng đến nỗ lực chung của cả nước trong quyết tâm gỡ bằng được ‘thẻ vàng’ EC và phát triển ngành thủy sản Việt Nam bền vững, có trách nhiệm và hội nhập quốc tế sâu rộng”, Thủ tướng kêu gọi.