Sách giáo khoa Tiếng Việt dưới góc độ ngôn ngữ học xã hội

Bảo Anh
Theo dõi TGVN trên
TGVN. Sách giáo khoa Tiếng Việt nên sử dụng nhiều ngôn ngữ theo mã tinh xảo sẽ giúp học sinh phát triển hơn về giáo dục và sự nghiệp sau này thông qua ngôn ngữ các em sử dụng.
sach giao khoa tieng viet tieu hoc tu goc do ngon ngu hoc xa hoi
Sách giáo khoa Tiếng Việt nên sử dụng nhiều ngôn ngữ theo mã tinh xảo sẽ giúp học sinh phát triển hơn về giáo dục và sự nghiệp sau này thông qua ngôn ngữ các em sử dụng. (Nguồn: VNE)

Ngôn ngữ học xã hội (sociolinguistics) là lĩnh vực nghiên cứu ảnh hưởng của các lĩnh vực xã hội, bao gồm các khuôn mẫu văn hóa, ý thức, ngữ cảnh, kỳ vọng… qua cách sử dụng ngôn ngữ của cá nhân hay một tập thể trong cộng đồng và những tác động của việc sử dụng ngôn ngữ đó đến xã hội.

Ngôn ngữ học xã hội cũng nghiên cứu ngữ pháp, ngữ âm, từ vựng, và các phương diện khác của ngôn ngữ của cá nhân hay nhóm xã hội cũng như những phương thức xây dựng, truyền đạt trên một vùng hay giao thoa ngôn ngữ giữa các vùng miền.

Ngôn ngữ học xã hội bắt đầu được đón nhận rộng rãi ở phương Tây từ thập niên 1960 với nghiên cứu của các nhà ngôn ngữ học như Basil Benstein, William Labov, William Stewart, Heinz Kloss.

Theo đó, ngôn ngữ sử dụng của một nhóm người nào đó chịu ảnh hưởng rất lớn của cộng đồng ngôn ngữ theo một cách riêng và các thành viên trong cộng đồng thống nhất cách sử dụng đó. Tuy nhiên, để được công nhận là một thành viên của cộng đồng ngôn ngữ thì cá thể đó phải có kỹ năng sử ngôn ngữ một cách chính xác trong từng tình huống, không gây hiểu nhầm trong giao tiếp ở cộng đồng.

Một cộng đồng ngôn ngữ xác định có thể phát triển thành một mạng lưới xã hội (social network). Ở phạm vi rộng, mạng lưới xã hội có thể là một đất nước hoặc một tỉnh, một thành phố nên ngôn ngữ sử dụng thường mang tính phổ thông. Ở phạm vi hẹp, mạng lưới xã hội là những người trong một gia đình, một xóm nhỏ hoặc một phường, xã nên ngôn ngữ thường mang tính địa phương.

Nhà ngôn ngữ học Bernstein nhấn mạnh, chức năng của ngôn ngữ là truyền đạt, bảo tồn và điều chỉnh các khuôn mẫu văn hoá. Ông kết luận: “Ngôn ngữ không thể là gì khác mà chính là một hình thức hoạt động xã hội được cam kết về mặt ý thức hệ”.

Với nhiều công trình nghiên cứu kéo dài hơn 40 năm, Bernstein chỉ ra rằng ngôn ngữ sử dụng của một người khi trưởng thành chịu ảnh hưởng rất lớn từ cách dạy dỗ ở nhà trường. Ông xây dựng một hệ thống mã ngôn ngữ dùng để phân loại cấu trúc ngôn ngữ cho các giai tầng xã hội khác nhau. Theo ông, thành phần trung lưu trong xã hội luôn có cách sử dụng ngôn ngữ rất khác biệt với tầng lớp lao động thông qua mã ngôn ngữ của họ.

Ông chia ngôn ngữ hàng ngày thành hai mã chính và đặt tên là Elaborated code (tạm dịch là: Mã tinh xảo) và Restricted code (tạm dịch là: Mã hạn chế).

Mã tinh xảo là cấu trúc ngôn ngữ tầng lớp trung-thượng lưu sử dụng để đạt được những lợi thế trong giáo dục và sự nghiệp. Mã tinh xảo là hình thức diễn đạt ngôn ngữ chặt chẽ giúp cho cá nhân làm rõ ý kiến của mình, nhấn mạnh được quan điểm và cái tôi cá nhân.

Thành phần ngôn ngữ của mã tinh xảo chứa các dạng câu đầy đủ chủ ngữ, vị ngữ với nhiều danh từ, tính từ, sử dụng ngôn ngữ phổ thông và các dạng câu hỏi như: “Thế nào?”, “Tại sao?”, “Khi nào?”… Do đó, các cá nhân có thể diễn đạt được đầy đủ quan điểm, ý tưởng của mình với mã tinh xảo trong mọi hoàn cảnh giao tiếp.

Ngược lại, mã hạn chế là cấu trúc ngôn ngữ tầng lớp lao động hay sử dụng, loại mã này giúp tăng cường sự liên kết giữa các thành viên trong nhóm, không cần phải làm rõ nghĩa vì họ cùng chia sẻ những trải nghiệm và hiểu biết chung. Mã hạn chế là hình thức diễn đạt ngôn ngữ ngắn gọn, phù hợp với tình huống, hoàn cảnh, mang tính quy ước, kĩ thuật chứ không mang tính quan điểm cá nhân.

Thành phần ngôn ngữ của mã hạn chế thường chứa các câu nói ngắn gọn, cộc lốc, sử dụng tiếng lóng, tiếng địa phương, có thể có chủ ngữ hoặc không. Nội dung diễn đạt thường nặng về động từ với các câu mệnh lệnh, cầu khiến, câu hỏi dạng đảo (có/không). Mã hạn chế thường đi kèm ngữ cảnh giao tiếp, nếu không, rất khó được hiểu trọn vẹn.

Theo Bernstein, nhà trường cần sử dụng cả hai mã ngôn ngữ trong giáo dục học sinh. Mã hạn chế giúp cho giáo viên xây dựng mối quan hệ tình cảm, gần gũi hoặc dùng để truyền đạt mệnh lệnh dạy học trong lớp họp. Mã tinh xảo giúp cho học sinh xây dựng và phát triển ngôn ngữ toàn diện, tạo cho các em diễn đạt đầy đủ được những quan điểm, nguyện vọng, chính kiến của cá nhân.

Như vậy, theo quan điểm của ngôn ngữ học xã hội, sách giáo khoa Tiếng Việt nên sử dụng nhiều ngôn ngữ theo mã tinh xảo. Điều này sẽ giúp học sinh phát triển hơn về giáo dục và sự nghiệp sau này thông qua ngôn ngữ các em sử dụng.

Những ồn ào vừa qua của phụ huynh học sinh về sách giáo khoa Tiếng Việt 1 bộ Cánh Diều, xét trên quan điểm ngôn ngữ học xã hội, nằm ở chỗ có quá nhiều ngôn ngữ của mã hạn chế được sử dụng trong sách. Ví dụ các bài đọc trong sách chứa quá nhiều động từ như: “ngoạm”, “tợp”, “đớp” “ngó”, “cuỗm”, “vọt”, “nhá”….

Bên cạnh đó, sách dùng nhiều từ địa phương như: “chả” (không, chẳng), “mi” (mày)... chỉ phù hợp với cộng đồng ngôn ngữ nhỏ ở một số vùng miền chứ không phù hợp với mạng lưới xã hội (social network) ở tầm quốc gia.

Thiết nghĩ, các tác giả cần nghiên cứu, xem xét một cách nghiêm túc ngôn ngữ sử dụng trong sách giáo khoa Tiếng Việt theo quan điểm ngôn ngữ học xã hội để giúp học sinh phát triển toàn diện về năng lực ngôn ngữ cho bản thân.

Điều chỉnh 3 điểm khi thẩm định sách giáo khoa là những điểm gì?

Điều chỉnh 3 điểm khi thẩm định sách giáo khoa là những điểm gì?

TGVN. Để tránh những điều đáng tiếc trong thẩm định SGK như vừa qua, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Nguyễn Hữu ...

Bạn đã góp ý về sách tiếng Việt lớp 1 như thế nào?

Bạn đã góp ý về sách tiếng Việt lớp 1 như thế nào?

TGVN. Sách tiếng Việt lớp 1 bộ Cánh diều có lẽ là từ khóa được sử dụng nhiều nhất trong tìm kiếm và là đề ...

Sách giáo khoa lớp 1: Đổi mới có bằng cũ?

Sách giáo khoa lớp 1: Đổi mới có bằng cũ?

TGVN. Vì câu chuyện sách giáo khoa lớp 1 mà có bác nông dân nói với tôi rằng, ngành Giáo dục đổi mới sách vở ...

Bảo Anh

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

Túi xách đắt nhất thế giới với giá 165 tỷ đồng

Túi xách đắt nhất thế giới với giá 165 tỷ đồng

Chiếc túi xách đắt nhất thế giới vừa xuất hiện, có mức giá tương đương gần 165 tỷ đồng.
Ngắm đôi mắt to cùng sống mũi cao mang thương hiệu Tường San

Ngắm đôi mắt to cùng sống mũi cao mang thương hiệu Tường San

Trong một lần phỏng vấn, Á hậu Tường San từng thổ lộ sống mũi cao thẳng của mình là điểm mà cô tự tin nhất trên khuôn mặt.
Xuất nhập khẩu ngày 24-27/11: Rà soát chống bán phá giá nhôm xuất xứ Trung Quốc; con tôm Việt được ưa chuộng tại Mỹ và EU

Xuất nhập khẩu ngày 24-27/11: Rà soát chống bán phá giá nhôm xuất xứ Trung Quốc; con tôm Việt được ưa chuộng tại Mỹ và EU

Xuất, nhập khẩu xăng dầu giảm mạnh, rà soát chống bán phá giá nhôm từ Trung Quốc… là những tin chính trong bản tin xuất nhập khẩu ngày 24-27/11.
Giá vàng hôm nay 27/11: Tăng bất ngờ trước ‘gió ngược’, giới đầu tư 'án binh' chờ thời?

Giá vàng hôm nay 27/11: Tăng bất ngờ trước ‘gió ngược’, giới đầu tư 'án binh' chờ thời?

Giá vàng thế giới lại quay đầu nhích lên từng bước nhỏ, trụ ở mức giá trên dưới 1.810 USD/ounce, giá vàng trong nước bật tăng mạnh.
Nhận định thị trường chứng khoán ngày 27/11: Không thể cản nổi

Nhận định thị trường chứng khoán ngày 27/11: Không thể cản nổi

Báo TG&VN liên tục cập nhật tin tức và nhận định của các chuyên gia về thị trường chứng khoán nóng nhất, mới nhất đầu và cuối phiên giao dịch ...
Bầu cử Mỹ 2020: Antony Blinken - người được ông Biden đề cử vào vị trí Ngoại trưởng Mỹ là ai?

Bầu cử Mỹ 2020: Antony Blinken - người được ông Biden đề cử vào vị trí Ngoại trưởng Mỹ là ai?

Ứng cử viên Tổng thống Mỹ Joe Biden đã đề cử ông Antony Blinken vào vị trí Ngoại trưởng Mỹ. Vậy ông Antony Blinken là ai?
EU-Thổ Nhĩ Kỳ sắp lâm vào một 'cuộc chiến' mới?

EU-Thổ Nhĩ Kỳ sắp lâm vào một 'cuộc chiến' mới?

Nghị viện châu Âu (EP) đã thông qua một nghị quyết ủng hộ việc Cộng hòa Cyprus kêu gọi các nhà lãnh đạo EU áp đặt trừng phạt cứng rắn ...
Phản đối trao đổi Mỹ-Đài Loan, Trung Quốc ra cảnh báo 'thép', hy vọng Mỹ thỏa hiệp

Phản đối trao đổi Mỹ-Đài Loan, Trung Quốc ra cảnh báo 'thép', hy vọng Mỹ thỏa hiệp

Trung Quốc tuyên bố, nước này kiên quyết phản đối mọi hình thức trao đổi chính thức hay liên lạc quân sự giữa Mỹ và Đài Loan.
'Mãn nhãn' với bộ ảnh tuyệt đẹp về sự đa dạng văn hóa của Việt Nam

'Mãn nhãn' với bộ ảnh tuyệt đẹp về sự đa dạng văn hóa của Việt Nam

Đại sứ Đức Guido Hildener ngỡ ngàng trước vẻ đẹp và sự đa dạng văn hóa của Việt Nam... qua các bức ảnh từ Cuộc thi ảnh Việt Nam 2020.
Đại sứ Azerbaijan muốn cùng Việt Nam chiến đấu với nạn tin tức giả

Đại sứ Azerbaijan muốn cùng Việt Nam chiến đấu với nạn tin tức giả

Hội thảo ‘Trách nhiệm báo chí với tin tức giả’ đã đặt ra nhiều vấn đề về vấn nạn tin giả đang xuất hiện tràn lan tại cả Azerbaijan lẫn ...
Tử vi hôm nay - Xem tử vi vui 12 con giáp ngày 27/11: Tuổi Tuất có quý nhân giúp đỡ, tuổi Hợi phát tài bất ngờ

Tử vi hôm nay - Xem tử vi vui 12 con giáp ngày 27/11: Tuổi Tuất có quý nhân giúp đỡ, tuổi Hợi phát tài bất ngờ

Tử vi hôm nay 27/11/2020, tử vi vui 12 con giáp - tuổi Tí, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tị, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, tài lộc...
Dự báo thời tiết ngày và đêm nay (27/11): Bắc Bộ trưa chiều trời nắng, đêm chuyển rét; Trung Bộ mưa to đến rất to; Nam Bộ, Tây Nguyên ngày nắng

Dự báo thời tiết ngày và đêm nay (27/11): Bắc Bộ trưa chiều trời nắng, đêm chuyển rét; Trung Bộ mưa to đến rất to; Nam Bộ, Tây Nguyên ngày nắng

Dự báo thời tiết, ngày hôm nay (27/11), bộ phận không khí lạnh này sẽ tiếp tục ảnh hưởng yếu đến các nơi khác ở vùng núi Bắc Bộ.
Covid-19 tại Việt Nam chiều 26/11: Thông tin về 10 ca mắc mới là người trở về từ Nga và Pháp

Covid-19 tại Việt Nam chiều 26/11: Thông tin về 10 ca mắc mới là người trở về từ Nga và Pháp

Ghi nhận 10 ca mắc mới Covid-19 nhập cảnh từ Nga và Pháp được cách ly ngay. Việt Nam hiện có 1.331 bệnh nhân.
Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (26-27/11): Không khí lạnh ảnh hưởng yếu đến vùng núi Bắc Bộ; Trung Bộ mưa dông; Nam Bộ ngày nắng

Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (26-27/11): Không khí lạnh ảnh hưởng yếu đến vùng núi Bắc Bộ; Trung Bộ mưa dông; Nam Bộ ngày nắng

Dự báo thời tiết Bắc Bộ đêm và sáng sớm sương mù, trời lạnh, trưa chiều nắng; Trung Bộ có mưa và dông rải rác; Tây Nguyên, Nam Bộ ngày nắng.
Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam phát động Chương trình 'Tết ấm cho em' năm 2021

Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam phát động Chương trình 'Tết ấm cho em' năm 2021

Ngày 25/11, Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam phối hợp các đơn vị liên quan tổ chức phát động chương trình 'Tết ấm cho em' Xuân Tân Sửu năm 2021.
Dự báo thời tiết 3 ngày tới (26-28/11): Bắc Bộ mưa vài nơi, trưa chiều hửng nắng; Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ mưa rào và dông rải rác

Dự báo thời tiết 3 ngày tới (26-28/11): Bắc Bộ mưa vài nơi, trưa chiều hửng nắng; Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ mưa rào và dông rải rác

Dự báo thời tiết từ ngày 28/11 Hà Nội, Đông Bắc Bộ, Thanh Hóa, Nghệ An trời rét; Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên mưa to; Nam Trung Bộ mưa rất to.
Sôi động Ngày hội hiến máu nhân đạo - Festival Trái tim nhân ái năm 2020

Sôi động Ngày hội hiến máu nhân đạo - Festival Trái tim nhân ái năm 2020

Ngày 22/11, tại Hà Nội đã diễn ra “Ngày hội hiến máu nhân đạo – Festival Trái tim nhân ái” năm 2020.
Mỹ cấp phép sử dụng khẩn cấp kháng thể đã từng điều trị Covid-19 cho Tổng thống Trump

Mỹ cấp phép sử dụng khẩn cấp kháng thể đã từng điều trị Covid-19 cho Tổng thống Trump

Kháng thể tổng hợp này đã được chỉ định điều trị cho Tổng thống Mỹ Donald Trump ngay sau khi ông được chẩn đoán mắc Covid-19.
WHO: Tình trạng kháng thuốc kháng sinh nguy hiểm không kém đại dịch Covid-19

WHO: Tình trạng kháng thuốc kháng sinh nguy hiểm không kém đại dịch Covid-19

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo tình trạng kháng thuốc kháng sinh nguy hiểm như đại dịch Covid-19 và có nguy cơ đảo ngược những tiến bộ y học.
ADB 'rót' hơn 20 triệu USD giúp các nước đang phát triển tiếp cận vaccine Covid-19

ADB 'rót' hơn 20 triệu USD giúp các nước đang phát triển tiếp cận vaccine Covid-19

ADB đã phân bổ 20,3 triệu USD hỗ trợ kỹ thuật để giúp các thành viên đang phát triển tiếp cận với vaccine phòng dịch Covid-19.
May mắn không có bệnh nhân điều trị Covid-19, một bệnh viện dã chiến ở Đà Nẵng được giải thể

May mắn không có bệnh nhân điều trị Covid-19, một bệnh viện dã chiến ở Đà Nẵng được giải thể

Được thành lập để điều trị bệnh nhân Covid-19 nhưng rất may Bệnh viện dã chiến Tiên Sơn chưa phải tiếp nhận điều trị người bệnh nào.
Infographics: Việt Nam có 5,3 triệu người mắc tiền đái tháo đường

Infographics: Việt Nam có 5,3 triệu người mắc tiền đái tháo đường

Việt Nam hiện có 5,3 triệu người mắc tiền đái tháo đường - giai đoạn trung gian giữa người bình thường và người mắc đái tháo đường tuýp 2.
XSMB 27/11 - XSMB thứ 6 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay - SXMB 27/11 - dự đoán XSMB 28/11

XSMB 27/11 - XSMB thứ 6 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay - SXMB 27/11 - dự đoán XSMB 28/11

XSMB 27/11. SXMB 27/11. KQXSMB thứ 6. Trực tiếp kết quả xổ số kiến thiết miền Bắc hôm nay ngày 27 tháng 11 năm 2020. KQSXMB.
XSMN 27/11 - XSMN thứ 6 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay - SXMN 27/11 - dự đoán XSMN 28/11

XSMN 27/11 - XSMN thứ 6 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay - SXMN 27/11 - dự đoán XSMN 28/11

XSMN 27/11. SXMN 27/11. KQXSMN thứ 6. Trực tiếp kết quả xổ số miền Nam nhanh nhất hôm nay ngày 27 tháng 11 năm 2020. KQSXMN.
XSMT 27/11 - XSMT thứ 6 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Trung hôm nay - SXMT 27/11 - dự đoán XSMT 28/11

XSMT 27/11 - XSMT thứ 6 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Trung hôm nay - SXMT 27/11 - dự đoán XSMT 28/11

XSMT 27/11. SXMT 27/11. KQXSMT thứ 6. Trực tiếp kết quả xổ số kiến thiết miền Trung nhanh nhất hôm nay ngày 27 tháng 11 năm 2020. KQSXMT.
XSMT 26/11 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Trung hôm nay - SXMT 26/11 - XSMT thứ 5 - dự đoán XSMT 27/11

XSMT 26/11 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Trung hôm nay - SXMT 26/11 - XSMT thứ 5 - dự đoán XSMT 27/11

XSMT 26/11. SXMT 26/11. KQXSMT thứ 5. Trực tiếp kết quả xổ số kiến thiết miền Trung nhanh nhất hôm nay ngày 26 tháng 11 năm 2020. KQSXMT.
XSMB 26/11 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay - XSMB thứ 5- SXMB 26/11 - dự đoán XSMB 27/11

XSMB 26/11 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay - XSMB thứ 5- SXMB 26/11 - dự đoán XSMB 27/11

XSMB 26/11. SXMB 26/11. KQXSMB thứ 5. Trực tiếp kết quả xổ số kiến thiết miền Bắc hôm nay ngày 26 tháng 11 năm 2020. KQSXMB.
XSMN 26/11 - SXMN 26/11 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay - XSMN thứ 5 - dự đoán XSMN 27/11

XSMN 26/11 - SXMN 26/11 - Trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay - XSMN thứ 5 - dự đoán XSMN 27/11

XSMN 26/11. SXMN 26/11. KQXSMN thứ 5. Trực tiếp kết quả xổ số miền Nam nhanh nhất hôm nay ngày 26 tháng 11 năm 2020. KQSXMN.
Phiên bản di động