Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 35]

HỮU NGỌC
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Lão hà tiện

MOLIÈRE (Tiếp theo)

Lão keo kiệt (Lão hà tiện) là vở kịch văn xuôi năm màn, viết dựa vào tác phẩm của nhà viết kịch cổ La Mã Plautus. Vở kịch tạo ra nhân vật điển hình Harpagon, do hám tiền mà mất hết tình người. Tác phẩm có một sức truyền cảm mãnh liệt, tạo nên một không khí u uất (ảnh hưởng tai hại của Harpagon đối với con cái như một định mệnh khắc nghiệt); cái cười trở nên đau xót; nhiều khi tác giả phải sử dụng những trò hề. Harpagon cho vay nặng lãi, không chịu mất đến một xu.

Cléante con trai lão không được đồng nào, phải đi vay nặng lãi. Elise, con gái lão, đã giấu lão nhận lấy Valère, quản lý của lão, trong khi cô bị lão hứa gả cho một ông quý tộc già vì không mất hồi môn. Lão muốn lấy cô Marianne, nhưng không muốn chi phí gì.

La Flèche, người hầu của Cléante, ăn trộm được hộp tiền vàng của lão và chỉ chịu hoàn cho lão nếu lão đồng ý cho Cléante lấy Marianne. Đồng thời Elise lấy Valère. Riêng lão sung sướng vì lấy lại được hộp vàng.

Trưởng giả học làm sang là vở hài kịch ba lê do nhà vua đặt để chế nhạo một sứ giả Thổ Nhĩ Kỳ; ngoài mục đích giải trí, tác giả còn phê phán phong tục đương thời (thị dân tư sản học đòi làm quý tộc, quý tộc phá sản hạ mình xuống để vay tiền). Ông Jourdain, một nhà buôn giàu có, muốn học đòi làm sang.

Ông mời các thày dạy nhạc, vũ đạo, võ và triết học đến dạy mình. Bà Jourdain, người thực tế và cô hầu Nicole ăn nói bốp chát, chế giễu ông điên rồ. Ông mê nữ hầu tước Dorimène; những quà ông tặng bà lại rơi vào tay bá tước Dorante.

Ông không gả con gái cho Cléonte, muốn tìm một đám quý tộc. Covielte người hầu của Cléonte, lập mưu lừa ông; hắn giới thiệu cho ông thái tử Thổ Nhĩ Kỳ (thực sự là Cléonte trá hình) đến hỏi con gái. Ông đồng ý ngay và được phong tước “Ma-ma-mu-si”.

Những bà thông thái là vở hài kịch phong tục, minh họa luận điểm: phụ nữ có thể hiểu biết rộng, nhưng nếu đi đến mức “cuồng chữ” thì hôn nhân và gia đình bị rối loạn, vì thiên chức phụ nữ là làm vợ, làm mẹ. Philaminthe “thông thái”, vợ Chrysale, có hai con gái: con cả Armande đã phải trả đũa mẹ “thông thái” và con út Henriette hiền lành.

Chàng Clitandre bị cô chị gạt, quay sang cô em, và tâm sự với Bélise, em gái Chrysale; chị này là chị gái già chưa chồng và thuộc loại “thông thái”, tưởng là anh chàng tỏ tình với mình. Chrysale tán thành để Clitandre lấy Henriette, nhưng bà vợ lại muốn gả con gái cho “văn nhân” Trissotin. Chrysale nhu nhược đành chịu. Ariste, anh ông, mang đến một bức thư báo là gia đình bị phá sản. Trissotin bỏ cuộc ngay. Ngờ đâu, đó chỉ là thư giả. Henriette được lấy Clitandre.

* * *

Nhà văn, nhà chính luận Montesquieu Charles Louis de Secondat
Nhà văn, nhà chính luận Montesquieu Charles Louis de Secondat

Montesquieu Charles Louis de Secondat, Nam tước de la Brède et de (1689-1755) là nhà văn, nhà chính luận thời Ánh Sáng.

Tác phẩm chính: Thư Ba Tư (Lettres Persanes, 1721), Suy nghĩ về nguyên nhân hưng vong của người La Mã (Considérations sur Causes de la Grandeur et de la Décadence des Romains, 1734), Tinh thần luật pháp (De l’Esprit des Lois, 1748).

Thư Ba Tư là cuốn tiểu thuyết viết dưới hình thức thư. Tuy phương Đông đã thành đề tài được ưa chuộng ở Pháp khoảng nửa thế kỷ trước đó, tác phẩm của Montesquieu có nhiều nét độc đáo; không nghiên cứu con người chung chung như văn học cổ điển nữa mà trình bày con người khác nhau tùy từng nước, đả phá cơ sở của chế độ vương quyền chuyên chế.

Trong Thư Ba Tư, có ba yếu tố: thứ nhất, cốt truyện: hai người Ba Tư là Usbeck và Rica đi thăm châu Âu và đặc biệt là Pháp, họ viết thư về nước kể cảm tưởng cho người trong nước, và bạn bè lại cho họ biết tình hình trong nước. Thư kể nhiều chuyện phong tình trong phòng khuê.

Thứ hai, chỉ trích những lố lăng của xã hội và phong tục; có nhiều chân dung ý vị (phụ nữ làm đỏm; dân Paris tò mò; các quán cà phê; phụ nữ đố kỵ; Viện Hàn lâm.

Thứ ba, đề cập đến những vấn đề tôn giáo, đạo đức, chính trị (giọng mỉa mai; giáo hoàng, vua; ly dị; thuộc địa; chế độ nô lệ; luật pháp; chế độ cộng hòa lý tưởng...).

Tinh thần luật pháp là tác phẩm nghiên cứu, kiệt tác của Montesquieu đòi hỏi hai chục năm lao động cần cù, đối chiếu suy nghĩ và tham khảo với sự việc: Montesquieu muốn chứng minh là luật pháp không do Thượng đế quyết định, cũng không xuất phát từ những nguyên tắc trừu tượng có sẵn. Có nhiều yếu tố quyết định nội dung luật pháp: bản chất chính thể, phong tục, kinh tế, tôn giáo, khí hậu.

Như vậy, luật pháp không mang tính bất di bất dịch, không có tính chất độc đoán. Tuy pháp luật do lý tính quyết định, lý tính lại phải dựa vào đặc điểm dân tộc do địa lý quyết định.

Ông phân biệt ba mô hình chính phủ, mỗi mô hình dựa vào một nguyên tắc: chế độ độc đoán dựa vào dưới sợ trên; chế độ cộng hòa dựa vào đạo đức; chế độ quan chủ dựa vào danh dự. Montesquieu tán thành chế độ quân chủ lập hiến, trong đó có sự phân quyền (lập hiến, hành chính, tư pháp) theo kiểu Anh. Thuyết phân quyền có ảnh hưởng đến giai đoạn đầu Cách mạng Tư sản Pháp và chủ nghĩa dân chủ tư sản tự do.

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 34]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 34]

Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền ...

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 33]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 33]

Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền ...

Di sản danh nhân Nguyễn Đình Chiểu: Sống mãi cùng dòng chảy nhân loại

Di sản danh nhân Nguyễn Đình Chiểu: Sống mãi cùng dòng chảy nhân loại

Cùng với sự vinh danh của UNESCO, cuộc đời của danh nhân văn hóa Nguyễn Đình Chiểu là một nguồn cảm hứng không chỉ đối ...

Sôi động Lễ hội Ẩm thực Ici Vietnam 2022 tại Pháp

Sôi động Lễ hội Ẩm thực Ici Vietnam 2022 tại Pháp

Ngày 18/6, tại Quảng trường Monge ở quận 5, thủ đô Paris (Pháp), Hội Người Việt Nam tại Pháp phối hợp với Foyer Việt Nam ...

‘Hít thở’ văn hóa Hungary qua các tác phẩm văn học đặc sắc

‘Hít thở’ văn hóa Hungary qua các tác phẩm văn học đặc sắc

Khám phá văn hóa Hungary thông qua những cuốn sách tiêu biểu của nền văn học Hungary là trải nghiệm thú vị của những người ...

Đọc thêm

Thứ trưởng Ngoại giao Phạm Quang Hiệu thăm, làm việc tại Thổ Nhĩ Kỳ

Thứ trưởng Ngoại giao Phạm Quang Hiệu thăm, làm việc tại Thổ Nhĩ Kỳ

Baoquocte.vn. Thứ trưởng Ngoại giao Phạm Quang Hiệu đã thăm và đồng chủ trì Tham vấn chính trị cấp Thứ trưởng Ngoại giao Việt Nam-Thổ Nhĩ Kỳ lần thứ 4.
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc rời Seoul, kết thúc tốt đẹp chuyến thăm cấp Nhà nước tới Hàn Quốc

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc rời Seoul, kết thúc tốt đẹp chuyến thăm cấp Nhà nước tới Hàn Quốc

Baoquocte.vn. Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam rời Seoul về Hà Nội, kết thúc tốt đẹp chuyến thăm Hàn Quốc (4-6/12).
Giá vàng hôm nay 7/12: Giá vàng củng cố 'chỗ đứng', dõi theo nhất cử nhất động từ Fed; vàng SJC nhập đà tăng mới?

Giá vàng hôm nay 7/12: Giá vàng củng cố 'chỗ đứng', dõi theo nhất cử nhất động từ Fed; vàng SJC nhập đà tăng mới?

Baoquocte.vn. Giá vàng hôm nay 7/12 tăng trở lại sau phiên giảm mạnh. Dự báo giá vàng biến động sau khi thị trường bị những người đầu cơ giá lên kiểm ...
Giá tiêu hôm nay 7/12, thách thức bủa vây, chưa nhìn thấy ‘cửa sáng’ phục hồi, xuất khẩu sụt giảm

Giá tiêu hôm nay 7/12, thách thức bủa vây, chưa nhìn thấy ‘cửa sáng’ phục hồi, xuất khẩu sụt giảm

Baoquocte.vn. Giá tiêu hôm nay tại thị trường trong nước đi ngang ở một số địa phương trọng điểm, giao dịch từ 60.000 – 63.000 đ/kg.
Làm sâu sắc hơn nữa mối quan hệ đoàn kết đặc biệt Việt Nam-Lào

Làm sâu sắc hơn nữa mối quan hệ đoàn kết đặc biệt Việt Nam-Lào

Baoquocte.vn. Đồng chí Nguyễn Xuân Thắng bày tỏ vui mừng về mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện Việt Nam-Lào ngày càng ...
Thủ tướng Phạm Minh Chính tiếp Bộ trưởng Quốc phòng Mông Cổ Saikhanbayar Gursed

Thủ tướng Phạm Minh Chính tiếp Bộ trưởng Quốc phòng Mông Cổ Saikhanbayar Gursed

Baoquocte.vn. Việt Nam luôn coi Mông Cổ là đối tác quan trọng trong khu vực, mong muốn quan hệ Việt Nam-Mông Cổ sẽ tiếp tục phát triển hiệu quả hơn nữa.
Báo Canada: Sa Pa - điểm đến lý tưởng dịp mùa Đông

Báo Canada: Sa Pa - điểm đến lý tưởng dịp mùa Đông

Baoquocte.vn. Chuyên trang du lịch nổi tiếng The Travel của Canada vừa đề xuất Sa Pa của Việt Nam là một trong 10 điểm đến hấp dẫn có tuyết rơi ở châu Á.
Tiếp tục khai phá các tiềm năng hợp tác du lịch Việt Nam-Hàn Quốc

Tiếp tục khai phá các tiềm năng hợp tác du lịch Việt Nam-Hàn Quốc

Baoquocte.vn. Việt Nam và Hàn Quốc ký Hiệp định Hợp tác Du lịch cấp Chính phủ năm 2002, là căn cứ để hai bên triển khai các hoạt động hợp tác song phương.
Tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên chạy xuyên qua vùng đất lạnh -40 độ C

Tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên chạy xuyên qua vùng đất lạnh -40 độ C

Baoquocte.vn. Tuyến đường sắt cao tốc có chiều dài 921km được trang bị hệ thống đặc biệt, hoạt động bình thường khi chạy xuyên qua những vùng đất lạnh tới -40 độ C.
Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh góp mặt trong bộ sưu tập ẩm thực danh tiếng bậc nhất toàn cầu Michelin Guide

Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh góp mặt trong bộ sưu tập ẩm thực danh tiếng bậc nhất toàn cầu Michelin Guide

Baoquocte.vn. Chuyên gia của Michelin Guide đánh giá, Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh là 'viên ngọc quý' của nền ẩm thực Việt Nam và xứng đáng được tôn vinh.
Khai mạc Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc vùng Tây Bắc lần thứ XV năm 2022

Khai mạc Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc vùng Tây Bắc lần thứ XV năm 2022

Baoquocte.vn. Nhiều hoạt động đặc sắc trong khuôn khổ Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc vùng Tây Bắc lần thứ XV năm 2022 diễn ra tại Phú Thọ.
Việt Nam có thêm 2 Di sản tư liệu khu vực châu Á-Thái Bình Dương

Việt Nam có thêm 2 Di sản tư liệu khu vực châu Á-Thái Bình Dương

Baoquocte.vn. Với 2 di sản mới được công nhận, tính đến nay, Việt Nam đã có 9 di sản tư liệu được UNESCO ghi danh.
Nhân loại sẽ đối đầu với trí tuệ nhân tạo như thế nào?

Nhân loại sẽ đối đầu với trí tuệ nhân tạo như thế nào?

Baoquocte.vn. Khi máy móc, trí tuệ nhân tạo trở nên thông minh hơn thì việc định hình khung nhận thức là rất quan trọng và chỉ con người mới có thể làm được.
'Ai đó chạy cùng ta' – cuốn tiểu thuyết mang đặc trưng văn hóa và con người Israel

'Ai đó chạy cùng ta' – cuốn tiểu thuyết mang đặc trưng văn hóa và con người Israel

Baoquocte.vn. Tiểu thuyết 'Ai đó chạy cùng ta' của David Grossman - cây bút nổi tiếng người Israel, nhận được rất nhiều sự yêu mến từ người đọc trên toàn thế giới.
Tuyên dương tác giả trẻ dịch Truyện Kiều sang tiếng Anh

Tuyên dương tác giả trẻ dịch Truyện Kiều sang tiếng Anh

Baoquocte.vn. Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc gặp mặt, động viên và tuyên dương tác giả trẻ Nguyễn Bình đã dịch Truyện Kiều sang tiếng Anh.
Ra mắt hai ấn phẩm đặc biệt về quan hệ Việt Nam-Lào

Ra mắt hai ấn phẩm đặc biệt về quan hệ Việt Nam-Lào

Baoquocte.vn. Lễ ra mắt cuốn sách: Lê Văn Hiến - Đại sứ Việt Nam đầu tiên tại Lào và Đặc san Báo Thế giới và Việt Nam Tình Việt-Lào anh em: Mãi mãi không bao giờ ...
Ra mắt nhiều ấn phẩm giá trị về cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt

Ra mắt nhiều ấn phẩm giá trị về cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt

Baoquocte.vn. Nhân kỷ niệm 100 năm Ngày sinh cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật ra mắt bạn đọc nhiều ấn phẩm có giá trị.
Viết sách để cộng đồng người Việt ở nước ngoài hiểu thêm về biển đảo quê hương

Viết sách để cộng đồng người Việt ở nước ngoài hiểu thêm về biển đảo quê hương

Baoquocte.vn. Ông Nguyễn Thanh Tòng, tác giả của cuốn sách 'Biển đảo quê hương', đã có những chia sẻ sau khi đoạt giải Ba Giải thưởng toàn quốc về thông tin đối ngoại.
Phiên bản di động