Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 35]

HỮU NGỌC
Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Lão hà tiện

MOLIÈRE (Tiếp theo)

Lão keo kiệt (Lão hà tiện) là vở kịch văn xuôi năm màn, viết dựa vào tác phẩm của nhà viết kịch cổ La Mã Plautus. Vở kịch tạo ra nhân vật điển hình Harpagon, do hám tiền mà mất hết tình người. Tác phẩm có một sức truyền cảm mãnh liệt, tạo nên một không khí u uất (ảnh hưởng tai hại của Harpagon đối với con cái như một định mệnh khắc nghiệt); cái cười trở nên đau xót; nhiều khi tác giả phải sử dụng những trò hề. Harpagon cho vay nặng lãi, không chịu mất đến một xu.

Cléante con trai lão không được đồng nào, phải đi vay nặng lãi. Elise, con gái lão, đã giấu lão nhận lấy Valère, quản lý của lão, trong khi cô bị lão hứa gả cho một ông quý tộc già vì không mất hồi môn. Lão muốn lấy cô Marianne, nhưng không muốn chi phí gì.

La Flèche, người hầu của Cléante, ăn trộm được hộp tiền vàng của lão và chỉ chịu hoàn cho lão nếu lão đồng ý cho Cléante lấy Marianne. Đồng thời Elise lấy Valère. Riêng lão sung sướng vì lấy lại được hộp vàng.

Trưởng giả học làm sang là vở hài kịch ba lê do nhà vua đặt để chế nhạo một sứ giả Thổ Nhĩ Kỳ; ngoài mục đích giải trí, tác giả còn phê phán phong tục đương thời (thị dân tư sản học đòi làm quý tộc, quý tộc phá sản hạ mình xuống để vay tiền). Ông Jourdain, một nhà buôn giàu có, muốn học đòi làm sang.

Ông mời các thày dạy nhạc, vũ đạo, võ và triết học đến dạy mình. Bà Jourdain, người thực tế và cô hầu Nicole ăn nói bốp chát, chế giễu ông điên rồ. Ông mê nữ hầu tước Dorimène; những quà ông tặng bà lại rơi vào tay bá tước Dorante.

Ông không gả con gái cho Cléonte, muốn tìm một đám quý tộc. Covielte người hầu của Cléonte, lập mưu lừa ông; hắn giới thiệu cho ông thái tử Thổ Nhĩ Kỳ (thực sự là Cléonte trá hình) đến hỏi con gái. Ông đồng ý ngay và được phong tước “Ma-ma-mu-si”.

Những bà thông thái là vở hài kịch phong tục, minh họa luận điểm: phụ nữ có thể hiểu biết rộng, nhưng nếu đi đến mức “cuồng chữ” thì hôn nhân và gia đình bị rối loạn, vì thiên chức phụ nữ là làm vợ, làm mẹ. Philaminthe “thông thái”, vợ Chrysale, có hai con gái: con cả Armande đã phải trả đũa mẹ “thông thái” và con út Henriette hiền lành.

Chàng Clitandre bị cô chị gạt, quay sang cô em, và tâm sự với Bélise, em gái Chrysale; chị này là chị gái già chưa chồng và thuộc loại “thông thái”, tưởng là anh chàng tỏ tình với mình. Chrysale tán thành để Clitandre lấy Henriette, nhưng bà vợ lại muốn gả con gái cho “văn nhân” Trissotin. Chrysale nhu nhược đành chịu. Ariste, anh ông, mang đến một bức thư báo là gia đình bị phá sản. Trissotin bỏ cuộc ngay. Ngờ đâu, đó chỉ là thư giả. Henriette được lấy Clitandre.

* * *

Nhà văn, nhà chính luận Montesquieu Charles Louis de Secondat
Nhà văn, nhà chính luận Montesquieu Charles Louis de Secondat

Montesquieu Charles Louis de Secondat, Nam tước de la Brède et de (1689-1755) là nhà văn, nhà chính luận thời Ánh Sáng.

Tác phẩm chính: Thư Ba Tư (Lettres Persanes, 1721), Suy nghĩ về nguyên nhân hưng vong của người La Mã (Considérations sur Causes de la Grandeur et de la Décadence des Romains, 1734), Tinh thần luật pháp (De l’Esprit des Lois, 1748).

Thư Ba Tư là cuốn tiểu thuyết viết dưới hình thức thư. Tuy phương Đông đã thành đề tài được ưa chuộng ở Pháp khoảng nửa thế kỷ trước đó, tác phẩm của Montesquieu có nhiều nét độc đáo; không nghiên cứu con người chung chung như văn học cổ điển nữa mà trình bày con người khác nhau tùy từng nước, đả phá cơ sở của chế độ vương quyền chuyên chế.

Trong Thư Ba Tư, có ba yếu tố: thứ nhất, cốt truyện: hai người Ba Tư là Usbeck và Rica đi thăm châu Âu và đặc biệt là Pháp, họ viết thư về nước kể cảm tưởng cho người trong nước, và bạn bè lại cho họ biết tình hình trong nước. Thư kể nhiều chuyện phong tình trong phòng khuê.

Thứ hai, chỉ trích những lố lăng của xã hội và phong tục; có nhiều chân dung ý vị (phụ nữ làm đỏm; dân Paris tò mò; các quán cà phê; phụ nữ đố kỵ; Viện Hàn lâm.

Thứ ba, đề cập đến những vấn đề tôn giáo, đạo đức, chính trị (giọng mỉa mai; giáo hoàng, vua; ly dị; thuộc địa; chế độ nô lệ; luật pháp; chế độ cộng hòa lý tưởng...).

Tinh thần luật pháp là tác phẩm nghiên cứu, kiệt tác của Montesquieu đòi hỏi hai chục năm lao động cần cù, đối chiếu suy nghĩ và tham khảo với sự việc: Montesquieu muốn chứng minh là luật pháp không do Thượng đế quyết định, cũng không xuất phát từ những nguyên tắc trừu tượng có sẵn. Có nhiều yếu tố quyết định nội dung luật pháp: bản chất chính thể, phong tục, kinh tế, tôn giáo, khí hậu.

Như vậy, luật pháp không mang tính bất di bất dịch, không có tính chất độc đoán. Tuy pháp luật do lý tính quyết định, lý tính lại phải dựa vào đặc điểm dân tộc do địa lý quyết định.

Ông phân biệt ba mô hình chính phủ, mỗi mô hình dựa vào một nguyên tắc: chế độ độc đoán dựa vào dưới sợ trên; chế độ cộng hòa dựa vào đạo đức; chế độ quan chủ dựa vào danh dự. Montesquieu tán thành chế độ quân chủ lập hiến, trong đó có sự phân quyền (lập hiến, hành chính, tư pháp) theo kiểu Anh. Thuyết phân quyền có ảnh hưởng đến giai đoạn đầu Cách mạng Tư sản Pháp và chủ nghĩa dân chủ tư sản tự do.

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 34]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 34]

Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền ...

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 33]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 33]

Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền ...

Di sản danh nhân Nguyễn Đình Chiểu: Sống mãi cùng dòng chảy nhân loại

Di sản danh nhân Nguyễn Đình Chiểu: Sống mãi cùng dòng chảy nhân loại

Cùng với sự vinh danh của UNESCO, cuộc đời của danh nhân văn hóa Nguyễn Đình Chiểu là một nguồn cảm hứng không chỉ đối ...

Sôi động Lễ hội Ẩm thực Ici Vietnam 2022 tại Pháp

Sôi động Lễ hội Ẩm thực Ici Vietnam 2022 tại Pháp

Ngày 18/6, tại Quảng trường Monge ở quận 5, thủ đô Paris (Pháp), Hội Người Việt Nam tại Pháp phối hợp với Foyer Việt Nam ...

‘Hít thở’ văn hóa Hungary qua các tác phẩm văn học đặc sắc

‘Hít thở’ văn hóa Hungary qua các tác phẩm văn học đặc sắc

Khám phá văn hóa Hungary thông qua những cuốn sách tiêu biểu của nền văn học Hungary là trải nghiệm thú vị của những người ...

Đọc thêm

Tôn vinh hương vị ẩm thực độc đáo của Mexico ở Hà Nội

Tôn vinh hương vị ẩm thực độc đáo của Mexico ở Hà Nội

Đại sứ quán Mexico tại Việt Nam phối hợp tổ chức Lễ hội ẩm thực Mexico vào tháng 5 tới tại Khách sạn Sofitel Legend Metropole Hà Nội.
Lâm Tâm Như thanh lịch cùng trang phục sắc trắng, tôn vẻ đẹp vượt thời gian

Lâm Tâm Như thanh lịch cùng trang phục sắc trắng, tôn vẻ đẹp vượt thời gian

Ngày 23/4, nữ diễn viên Lâm Tâm Như, 48 tuổi, khoe chân thon với sơ mi dài giấu quần khi dự sự kiện của một thương hiệu.
Tiểu sử Bộ trưởng Ngoại giao Cộng hòa Indonesia

Tiểu sử Bộ trưởng Ngoại giao Cộng hòa Indonesia

Bộ trưởng Ngoại giao Indonesia Retno Marsudi thăm chính thức Việt Nam và đồng chủ trì Kỳ họp lần thứ 5 Ủy ban hợp tác song phương Việt Nam-Indonesia.
Xem trực tiếp trận tứ kết Futsal Việt Nam và Futsal Uzbekistan trên kênh nào?

Xem trực tiếp trận tứ kết Futsal Việt Nam và Futsal Uzbekistan trên kênh nào?

Đội tuyển Futsal Việt Nam sẽ tiếp tục hành trình tại vòng chung kết Futsal châu Á 2024 bằng màn thi đấu với Futsal Uzbekistan ở tứ kết.
Bộ Ngoại giao tổ chức Lễ kỷ niệm 70 năm ngày ký Hiệp định Geneva - một mốc son của nền ngoại giao Việt Nam

Bộ Ngoại giao tổ chức Lễ kỷ niệm 70 năm ngày ký Hiệp định Geneva - một mốc son của nền ngoại giao Việt Nam

Bộ Ngoại giao long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 70 năm ngày ký Hiệp định Geneva vào sáng 25/4 và kết nối trực tuyến với các cơ quan đại ...
Trung Quốc 'tung' chiến lược mới thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, 'đập tan' mọi ngờ vực của Mỹ và châu Âu về xe điện

Trung Quốc 'tung' chiến lược mới thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, 'đập tan' mọi ngờ vực của Mỹ và châu Âu về xe điện

Ngành công nghiệp xe điện đang dẫn đầu thế giới của Trung Quốc sẽ nhận được sự thúc đẩy lớn từ chính phủ.
Chiêm ngưỡng 2 bộ xương cá voi lớn nhất Việt Nam tại đảo Lý Sơn

Chiêm ngưỡng 2 bộ xương cá voi lớn nhất Việt Nam tại đảo Lý Sơn

Từ năm 2021, hai bộ xương cá voi và tín ngưỡng nghi lễ thờ cúng cá voi ở huyện Lý Sơn đã trở thành sản phẩm du lịch mới lạ thu hút du khách.
Nghỉ lễ 30/4-1/5: Dành thời gian khám phá 3 thành phố tuyệt vời nhất để đi bộ du lịch ở Việt Nam

Nghỉ lễ 30/4-1/5: Dành thời gian khám phá 3 thành phố tuyệt vời nhất để đi bộ du lịch ở Việt Nam

Đánh giá này dựa trên dữ liệu đặt chỗ và tìm kiếm tại 800 thành phố du lịch của 120 quốc gia, trên trang web của Guruwwalk trong thời gian 1 năm.
Hoa đỗ quyên đua nở trên đỉnh Fansipan 'mời gọi' du khách dịp nghỉ lễ 30/4

Hoa đỗ quyên đua nở trên đỉnh Fansipan 'mời gọi' du khách dịp nghỉ lễ 30/4

Hình ảnh hàng loạt cây đỗ quyên nở rộ, rực rỡ khoe sắc trên đỉnh Fansipan (Lào Cai) đang nhận được sự chú ý lớn trên mạng xã hội.
Bình Định: Sẽ có cầu kính ngắm bình minh ở khu du lịch Eo Gió, thành phố Quy Nhơn

Bình Định: Sẽ có cầu kính ngắm bình minh ở khu du lịch Eo Gió, thành phố Quy Nhơn

Dự án khu du lịch sinh thái Eo Gió (Quy Nhơn, Bình Định) sẽ có các loại hình dịch vụ du lịch tổng hợp, cầu kính, nhà hàng và các dịch vụ phụ trợ khác.
Quần thể Danh thắng Tràng An chính thức hiện diện trên “bảo tàng số” Google Arts & Culture

Quần thể Danh thắng Tràng An chính thức hiện diện trên “bảo tàng số” Google Arts & Culture

Triển lãm trực tuyến trên nền tảng Google Arts & Culture đưa đến cho du khách những góc nhìn đẹp nhất về Quần thể Danh thắng Tràng An.
100 sân bay tốt nhất thế giới: 2 đại diện Việt Nam vượt qua Mỹ, Trung Quốc và Đức

100 sân bay tốt nhất thế giới: 2 đại diện Việt Nam vượt qua Mỹ, Trung Quốc và Đức

Sân bay quốc tế Nội Bài của thủ đô Hà Nội và sân bay quốc tế Đà Nẵng nằm trong danh sách Top 100 sân bay hàng đầu thế giới năm 2024.
Italy: Thành phố Rome tưng bừng lễ hội mừng ‘sinh nhật’ 2.777 tuổi

Italy: Thành phố Rome tưng bừng lễ hội mừng ‘sinh nhật’ 2.777 tuổi

Rome là một trong những thành phố văn hóa lịch sử nổi tiếng thế giới, trở thành thủ đô của Italy vào năm 1871.
Trải nghiệm di sản, danh thắng mọi miền đất nước tại Điện Biên

Trải nghiệm di sản, danh thắng mọi miền đất nước tại Điện Biên

Baoquocte.vn. Triển lãm 'Du lịch qua các miền di sản và danh thắng Việt Nam' có sự tham gia của nhiều địa phương, để cả nước cùng hướng về Điện Biên.
Phát hiện một hang động ở Thanh Hóa có nước ngầm chảy bên trong, nhiều thạch nhũ lấp lánh

Phát hiện một hang động ở Thanh Hóa có nước ngầm chảy bên trong, nhiều thạch nhũ lấp lánh

Một hang động có nước ngầm chảy bên trong và nhiều thạch nhũ tự nhiên rất đẹp được phát hiện trong quá trình khai thác đá ở Hà Trung, Thanh Hóa.
Tìm hiểu cổ vật Việt Nam tại bảo tàng Bỉ

Tìm hiểu cổ vật Việt Nam tại bảo tàng Bỉ

Gần 3.000 hiện vật có niên đại trước thế kỷ XV đang được trưng bày tại Bảo tàng MRAH (Bỉ) là bộ sưu tập cổ vật Việt Nam lớn nhất ở nước ngoài.
Giỗ Tổ Hùng Vương: Sợ dây văn hoá vô hình kết nối cộng đồng người Việt

Giỗ Tổ Hùng Vương: Sợ dây văn hoá vô hình kết nối cộng đồng người Việt

Việc tổ chức Giỗ Tổ Hùng Vương hằng năm, đặc biệt là ở nước ngoài, chính là sợi dây gắn kết các thế hệ người Việt.
Hội Xoan 2024: Chương trình ý nghĩa nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản Hát Xoan Phú Thọ

Hội Xoan 2024: Chương trình ý nghĩa nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản Hát Xoan Phú Thọ

Hàng trăm nghệ sỹ, vũ công, sinh viên trình diễn những tiết mục nghệ thuật dân gian độc đáo, mang đậm bản sắc dân tộc Việt Nam tại Hội Xoan 2024.
Phiên bản di động