Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2026: Bữa ăn học đường và câu chuyện trách nhiệm xã hội

Khoảng trống trong quản lý và nỗi lo của phụ huynh

Bữa ăn học đường không chỉ là chuyện dinh dưỡng. Đó là sự kết nối giữa gia đình và nhà trường, là nơi phụ huynh gửi gắm niềm tin rằng con mình được chăm sóc chu đáo trong suốt một ngày dài học tập. Một suất cơm đủ chất, sạch sẽ, được chuẩn bị cẩn thận không chỉ giúp trẻ phát triển thể lực mà còn góp phần hình thành thói quen ăn uống lành mạnh. Nhưng khi những yếu tố tưởng chừng cơ bản ấy không được đảm bảo, niềm tin ấy cũng dần bị xói mòn.

Thực tế tại nhiều trường học cho thấy, công tác quản lý bữa ăn vẫn còn những khoảng trống đáng lo ngại. Không ít nơi vẫn tồn tại tình trạng “bán khoán” cho đơn vị cung cấp suất ăn. Nhà trường vốn là đơn vị tổ chức, chịu trách nhiệm trực tiếp lại chưa thực sự làm tròn vai trò kiểm soát, giám sát.

Các khâu như kiểm thực ba bước, lưu mẫu thức ăn, kiểm tra nguồn gốc nguyên liệu… đôi khi chỉ được thực hiện mang tính hình thức. Khi trách nhiệm bị đẩy đi hoặc thực hiện một cách đối phó, rủi ro bắt đầu nhen nhóm từ chính những chi tiết nhỏ nhất.

Bữa ăn bán trú của học sinh Hà Nội. (Ảnh: Nguyễn Cúc)

Điều đáng nói là hệ quả của sự lỏng lẻo ấy không dừng lại ở một cá nhân. Trong môi trường học đường, nơi hàng trăm, thậm chí hàng nghìn học sinh cùng sử dụng một nguồn thực phẩm, chỉ cần một mắt xích sai lệch, hậu quả có thể lan rộng với tốc độ khó lường. Một vụ ngộ độc thực phẩm không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tức thời mà còn để lại ám ảnh lâu dài đối với trẻ em, phụ huynh và cả uy tín của nhà trường. Khi đó, câu chuyện không còn là sai sót mà trở thành bài học đắt giá về sự chủ quan và thiếu trách nhiệm.

Chỉ cần một sơ suất nhỏ trong chuỗi cung ứng từ khâu chọn nhà cung cấp, vận chuyển, bảo quản đến chế biến cũng có thể ảnh hưởng đến số lượng lớn học sinh. Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là làm đúng quy định, mà còn phải làm nghiêm túc, làm đến nơi đến chốn. Bởi trong lĩnh vực liên quan đến sức khỏe trẻ em, không có chỗ cho sự dễ dãi.

Một nghịch lý đáng suy nghĩ là trong khi nhiều chính sách hỗ trợ bữa ăn học đường đang được triển khai với tinh thần nhân văn sâu sắc, thì thực tế lại vẫn xuất hiện những vụ việc thực phẩm không đảm bảo chất lượng len lỏi vào trường học. Chính sách có thể đúng và trúng nhưng nếu thiếu đi cơ chế giám sát chặt chẽ, hiệu quả thực thi sẽ bị suy giảm. Niềm tin của xã hội không chỉ đến từ văn bản, mà đến từ cách những văn bản ấy được thực hiện trong đời sống.

Minh bạch, trách nhiệm để trả lại niềm tin

Để giải quyết vấn đề này, trước hết cần nhìn nhận lại vai trò của nhà trường. Không thể coi việc tổ chức bữa ăn chỉ là một dịch vụ đi kèm, càng không thể xem đó là trách nhiệm của riêng đơn vị cung cấp. Nhà trường phải là trung tâm của quá trình kiểm soát, từ việc lựa chọn đối tác, ký kết hợp đồng đến giám sát hằng ngày. Mỗi khâu đều cần có người chịu trách nhiệm rõ ràng, có kiểm tra, đối chiếu và đánh giá định kỳ. Khi trách nhiệm được xác định cụ thể, việc thực hiện sẽ khó bị buông lỏng, không có kẽ hở.

Bên cạnh đó, tính minh bạch cần được đặt lên hàng đầu. Việc công khai nguồn cung thực phẩm, hợp đồng với đơn vị cung cấp, quy trình kiểm soát an toàn thực phẩm không chỉ giúp phụ huynh yên tâm mà còn tạo áp lực tích cực buộc các bên liên quan phải làm đúng, làm đủ. Minh bạch không phải để đối phó dư luận mà để xây dựng niềm tin bền vững. Khi mọi thông tin đều rõ ràng, những nghi ngại sẽ dần được thay thế bằng sự đồng thuận.

Một giải pháp quan trọng khác là tăng cường cơ chế giám sát độc lập. Ngoài sự kiểm tra nội bộ của nhà trường, cần có sự tham gia của các cơ quan chức năng, các tổ chức chuyên môn, đặc biệt là ban đại diện cha mẹ học sinh. Sự giám sát đa chiều sẽ giúp phát hiện sớm những bất cập, ngăn chặn rủi ro ngay từ đầu. Đồng thời, việc kiểm nghiệm thực phẩm định kỳ bởi các đơn vị độc lập cũng là cách để đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy.

Một khay cơm sạch sẽ, đủ dinh dưỡng, được chuẩn bị bằng sự cẩn trọng và trách nhiệm. (Ảnh: Nguyễn Dung)

Bên cạnh đó, không thể không nhắc đến yếu tố con người trong toàn bộ quy trình này. Dù quy định có chặt chẽ đến đâu, nếu thiếu đi tinh thần trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp, mọi hệ thống đều có thể bị vô hiệu hóa. Những người trực tiếp tham gia vào quá trình chuẩn bị bữa ăn từ người chọn nguyên liệu, người nấu ăn đến người quản lý cần nhận thức rõ rằng công việc của mình gắn liền với sức khỏe, thậm chí là sự an toàn của trẻ em. Khi ý thức được nâng cao, hành động sẽ tự nhiên trở nên cẩn trọng hơn.

Dư luận cũng kỳ vọng vào sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan chức năng trong việc điều tra, xử lý những sai phạm liên quan đến an toàn thực phẩm học đường. Việc xử lý cần nghiêm minh, triệt để, không chỉ dừng lại ở việc thay thế một đơn vị cung cấp mà phải làm rõ trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức liên quan. Chỉ khi có chế tài đủ mạnh, đủ sức răn đe, những sai phạm tương tự mới có thể được ngăn chặn hiệu quả.

Tuy nhiên, xử phạt chỉ là giải pháp ở phần ngọn. Điều quan trọng hơn là xây dựng một hệ thống phòng ngừa vững chắc. Đó là hệ thống mà trong đó mỗi mắt xích đều được kiểm soát, mỗi quy trình đều có tiêu chuẩn rõ ràng và mỗi sai sót đều có thể được phát hiện kịp thời. Khi phòng ngừa tốt, những sự cố đáng tiếc sẽ ít có cơ hội xảy ra.

Ở góc độ rộng hơn, an toàn thực phẩm học đường cần được nhìn nhận như một phần của chiến lược phát triển con người. Một thế hệ khỏe mạnh không chỉ được nuôi dưỡng bằng kiến thức, mà còn bằng những bữa ăn an toàn, đủ chất. Đầu tư cho bữa ăn học đường chính là đầu tư cho tương lai. Vì vậy, mọi sự lơ là, chủ quan trong lĩnh vực này đều phải được nhìn nhận nghiêm túc và khắc phục kịp thời.

Thảo luận ở hội trường về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2026 (chiều 20/4), đại biểu Quốc hội Hoàng Quốc Khánh (đoàn Lai Châu) nhấn mạnh thời gian qua, tình trạng vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm tiếp tục diễn biến phức tạp, nhiều vụ việc nghiêm trọng xảy ra trên phạm vi cả nước; đáng lo là nhiều vụ vi phạm đã chuyển sang quy mô lớn, có tổ chức.

Từ thực trạng trên, đại biểu Hoàng Quốc Khánh đề nghị Chính phủ khẩn trương rà soát, tổng kết việc thi hành luật an toàn thực phẩm và sớm trình Quốc hội sửa đổi bổ sung ngay trong năm 2026 đảm bảo đồng bộ, phù hợp với thực tiễn và theo tinh thần của Nghị quyết 66-NQTW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Thông tin cụ thể trước Quốc hội, đại biểu Khánh cho hay, thời gian qua, liên quan đến cả các cơ sở, doanh nghiệp có tên tuổi, nhiều lô hàng từ vài chục đến hàng trăm tấn thực phẩm không rõ nguồn gốc, thực phẩm như là không rõ xuất xứ, không rõ hạn sử dụng, không kiểm định đã bị phát hiện. Đặc biệt là việc sử dụng hàng trăm tấn thịt lợn nhiễm dịch để chế biến thực phẩm. Thực tế trên đã gióng lên hồi chuông cảnh báo rất là nghiêm khắc.

Qua đó, đại biểu Hoàng Quốc Khánh nhấn mạnh: “Từ thực tiễn trên cho thấy nguyên nhân trực tiếp và mang tính chi phối là động cơ lợi nhuận. Trong đó, một bộ phận tổ chức cá nhân đã bất chấp pháp luật, coi nhẹ đạo đức kinh doanh, sẵn sàng đánh đổi sức khỏe của cộng đồng để thu lợi”.

Có thể nói, Tháng hành động vì an toàn thực phẩm như một lời nhắc nhở về câu chuyện về bữa ăn học đường không thể chỉ dừng lại ở một khoảng thời gian nhất định. Đó phải là mối quan tâm thường xuyên, liên tục của toàn xã hội. Từ cơ quan quản lý, nhà trường, đơn vị cung cấp đến phụ huynh, mỗi bên đều có vai trò riêng nhưng cùng chung một mục tiêu, đó là bảo vệ sức khỏe học sinh.

Suy cho cùng, bữa ăn học đường là điều rất đỗi giản dị. Một khay cơm sạch sẽ, đủ dinh dưỡng, được chuẩn bị bằng sự cẩn trọng và trách nhiệm. Nhưng để có được sự giản dị ấy lại cần đến cả một hệ thống vận hành nghiêm túc phía sau. Đừng để những điều lẽ ra rất bình thường ấy trở thành nỗi lo thường trực. Bởi khi trẻ em không còn cảm thấy an tâm ngay cả trong bữa ăn ở trường thì đó không chỉ là vấn đề của riêng ngành giáo dục mà là lời cảnh báo đối với toàn xã hội.

Câu chuyện học thêm, dạy thêm: Đi tìm ý nghĩa thực sự của việc học Trong bối cảnh giáo dục hiện nay, câu hỏi “con có đi học thêm không?” đã dần trở thành một thước đo ngầm về sự ...

Càng nhiều thông tin, học sinh càng khó hiểu mình khi chọn nghề Trong thời đại “thừa thông tin”, học sinh không thiếu lựa chọn nhưng lại thiếu khả năng hiểu chính mình. TS. Bùi Phương Việt Anh ...

Cập nhật cách xếp lương giáo viên trong trường công lập Bộ GD&ĐT vừa ban hành thông tư quy định mã số, bổ nhiệm chức danh và xếp lương đối với nhà giáo trong cơ sở ...