 |
| Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Minh Khôi. |
Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong mở rộng quan hệ đối ngoại, khẳng định vị thế của mình trên trường quốc tế trong 40 năm qua. Xin Thứ trưởng điểm qua một số thành tựu đối ngoại nổi bật của Việt Nam trong 4 thập kỷ qua?
Thứ trưởng Đặng Minh Khôi: Có thể nói, trong 40 năm qua, trong những thành tựu to lớn của đất nước, đối ngoại đã có những đóng góp đáng tự hào. Từ những năm đầu giải phóng đến những năm tháng hết sức khó khăn khi đất nước bị bao vây, cấm vận, đến thời kỳ đổi mới cho đến nay, công tác đối ngoại đã đạt được những thành tựu rất quan trọng, góp phần giữ vững môi trường bên ngoài hòa bình và ổn định, quan hệ đối ngoại không ngừng được mở rộng, vị thế đất nước ngày càng được nâng cao và được cộng đồng quốc tế ghi nhận, đóng góp xứng đáng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nước ta ngày càng chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, góp phần thúc đẩy, củng cố xu thế hòa bình, hợp tác, phát triển ở khu vực và trên thế giới.
Đến nay nước ta đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 185 nước và đang tăng cường hợp tác để đưa các quan hệ đối tác chiến lược với 13 nước, đối tác toàn diện với 11 nước ngày càng đi vào chiều sâu, hiệu quả, trong đó có cả 5 nước thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và nhiều cường quốc hàng đầu khu vực. Chúng ta cũng giành ưu tiên hàng đầu cho việc củng cố và tăng cường quan hệ với các nước làng giềng, bạn bè truyền thống, đặc biệt là quan hệ đặc biệt với Lào và quan hệ láng giềng hữu nghị, hợp tác toàn diện với Campuchia. Chúng ta có quan hệ kinh tế - thương mại và đầu tư với hơn 220 quốc gia và vùng lãnh thổ; là thành viên chính thức của trên 70 tổ chức quốc tế và khu vực, trong đó có tất cả các tổ chức và định chế thương mại, tài chính chủ chốt ở khu vực cũng như trên thế giới.
Điều tôi muốn nhấn mạnh là, trong suốt 40 năm qua, ngành Ngoại giao đã nỗ lực góp phần giữ vững phên dậu của đất nước, xây dựng đường biên giới hòa bình, hữu nghị với các nước láng giềng, hoàn thành phân giới cắm mốc trên đất liền với Lào và Trung Quốc, đạt kết quả tích cực về phân giới, cắm mốc biên giới đất liền với Campuchia. Chúng ta cũng đã ký các điều ước về phân định biển với Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia cũng như hiệp định và thỏa thuận về việc quản lý các vùng biển chưa phân định với Campuchia và Malaysia.
Hoạt động đối ngoại phục vụ phát triển kinh tế được hết sức chú trọng. Từ một đất nước bị cấm vận kinh tế, khó khăn trăm bề, đến nay, nước ta đã thu hút được hơn 17 nghìn dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) với tổng số vốn đăng ký hơn 170 tỷ USD; đã tham gia 8 hiệp định thương mại tự do song phương và khu vực, đang đàm phán 6 hiệp định khác, trong đó có 2 hiệp định ở trình độ cao và có phạm vi rộng lớn, đó là Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP). Công tác đối ngoại đã tích cực đồng hành, chung tay cùng tất cả các lĩnh vực khác, góp phần vào thành tích phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Cùng với ngoại giao chính trị, ngoại giao kinh tế, ngoại giao văn hóa đã đạt được những thành tích ấn tượng, quảng bá hình ảnh và tiềm năng về một đất nước Việt Nam hòa bình, ổn định, giàu bản sắc, tạo được ấn tượng tốt đẹp và thiện cảm của bạn bè khắp thế giới. Với hành trang văn hóa giàu truyền thống, Việt Nam ngày càng tự tin, năng động trong giao lưu và hội nhập với khu vực và thế giới.
Đối ngoại đa phương của nước ta có bước trưởng thành và phát triển nổi bật. Đối ngoại đa phương đã góp phần quan trọng đưa Việt Nam ra khỏi thế bị bao vây cấm vận, từng bước mở rộng quan hệ đối ngoại, hội nhập quốc tế, thúc đẩy hợp tác phát triển giữa các dân tộc, qua đó khẳng định là thành viên tích cực và có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế. Việt Nam là thành viên của nhiều tổ chức, diễn đàn quan trọng ở khu vực và trên thế giới, như Liên hợp quốc, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), phong trào không liên kết, Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF), Diễn đàn Hợp tác kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC), Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS), Diễn đàn hợp tác Á – Âu (ASEM). Bạn bè quốc tế đã chứng kiến Việt Nam đảm nhận tốt vai trò thành viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2008 – 2009, Hội đồng thống đốc cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) và hiện đang tích cực đóng góp vào các hoạt động của Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc, tới đây sẽ là chủ nhà của Hội nghị cấp cao APEC 2017.
Công tác về người Việt Nam ở nước ngoài, một trong những trọng tâm của ngành Ngoại giao, đã được triển khai toàn diện, mạnh mẽ ở cả trong và ngoài nước và thu được nhiều kết quả đáng ghi nhận, nhất là từ khi có Nghị quyết 36-NQ/TW của Bộ Chính trị. Chúng ta khẳng định “người Việt Nam ở nước ngoài là một bộ phận không thể tách rời và là một nguồn lực của cộng đồng dân tộc Việt Nam, là nhân tố quan trọng góp phần tăng cường quan hệ hợp tác hữu nghị giữa nước ta với các nước” và luôn tạo điều kiện, vận động bà con cùng đồng hành với đất nước, với dân tộc.
Chúng ta cũng không thể không nhắc đến sự phối hợp nhịp nhàng, có hiệu quả giữa đối ngoại Đảng, đối ngoại Quốc hội và đối ngoại nhân dân với ngoại giao Nhà nước, tạo nên diện mạo đa dạng với nội dung và hình thức phong phú của đối ngoại Việt Nam trong những năm qua. Việc Việt Nam đã đăng cai tổ chức thành công Đại hội Liên minh Nghị viện thế giới (IPU) lần thứ 132 tại Hà Nội vừa qua là một trong những hoạt động đối ngoại đa phương rất quan trọng mang tầm thế giới đã cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của Quốc hội Việt Nam trong hoạt động đối ngoại của đất nước và là cầu nối quan trọng thúc đẩy quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Quốc hội và nhân dân Việt Nam với nghị viện và nhân dân thế giới.
Thưa Thứ trưởng, trong thời đại hôm nay, Việt Nam đề ra những mục tiêu đối ngoại chủ yếu nào và chúng ta cần làm gì để hiện thực hoá những mục tiêu đó?
Thứ trưởng Đặng Minh Khôi: Từ sau ngày 30/4/1975, chúng ta được thừa hưởng của những thế hệ đi trước một đất nước Việt Nam thống nhất, vẹn toàn. Đấy là điều chúng ta vô cùng trân trọng và tự hào. Công cuộc Đổi mới mà Đảng và Nhà nước triển khai thành công gần ba thập kỷ qua đã giúp thế và lực của đất nước được nâng lên rất nhiều. Tuy nhiên, chúng ta cũng đang sống trong một thế giới thay đổi không ngừng, với sự phát triển vũ bão của khoa học công nghệ, quá trình toàn cầu hoá diễn ra nhanh và mạnh, xóa nhoà ranh giới giữa các quốc gia. Các nguy cơ an ninh truyền thống và phi truyền thống hiện hữu ở nhiều hình thái đa dạng, tinh vi hơn, diễn biến khôn lường, đe doạ hoà bình chung và đang tiềm ẩn nguy cơ kéo lùi sự phát triển và tiến bộ của nhân loại.
Để đáp ứng nhu cầu đổi mới, phát triển của đất nước, đồng thời phù hợp với bối cảnh, tình hình chung của khu vực và thế giới, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã vạch rõ mục tiêu của công tác đối ngoại là “vì lợi ích quốc gia dân tộc” và theo đó, nhiệm vụ của công tác đối ngoại là “giữ vững môi trường hoà bình, thuận lợi cho đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; nâng cao vị thế của đất nước; góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới”.
Bám sát kim chỉ nam trên, đối ngoại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay tập trung vào 4 nhiệm vụ lớn sau:
Trước hết và quan trọng nhất, phải giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, tạo mọi điều kiện quốc tế thuận lợi để tập trung phát triển đất nước, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ. Như ngay từ đầu tôi đã nhấn mạnh, một Việt Nam thống nhất và vẹn toàn là di sản của cha anh để lại. Chúng ta có trách nhiệm phải kế thừa, gìn giữ di sản đó để truyền lại cho thế hệ tương lai. Dân tộc Việt Nam yêu hòa bình, mong muốn được sống trong hòa bình để xây dựng và phát triển đất nước. Năm 2014 vừa qua, có những thời điểm chúng ta phải đối mặt với nguy cơ, thách thức an ninh hết sức nghiêm trọng. Để vượt qua những thách thức đó, đối ngoại Đảng, Nhà nước, Quốc hội và nhân dân phải phối hợp chặt chẽ, triển khai hành động trên các mặt trận, tranh thủ sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế; kiên trì giải quyết tranh chấp bằng các biện pháp hoà bình, trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế và các quy tắc ứng xử chung được thừa nhận rộng rãi. Trong khi khẳng định và kiên quyết đấu tranh bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc theo đúng luật pháp quốc tế, Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982, chúng ta đã và sẽ tiếp tục chủ động ứng xử phù hợp, tranh thủ mọi cơ hội để giảm căng thẳng, khôi phục lòng tin, thúc đẩy hợp tác hữu nghị, nỗ lực đối thoại cùng các nước, tìm kiếm một giải pháp cơ bản lâu dài mà các bên đều có thể chấp nhận được cho vấn đề Biển Đông.
Thứ hai, làm sâu sắc, đưa các mối quan hệ song phương đi vào thực chất trên tất cả các lĩnh vực, đặc biệt là quan hệ với các nước láng giềng, khu vực, các nước lớn và các đối tác chiến lược, toàn diện. Tôi tin tưởng rằng, với thiện chí và trên tinh thần hợp tác cùng có lợi, quan hệ song phương giữa Việt Nam và các nước sẽ không ngừng được mở rộng và đi vào chiều sâu thông qua việc trao đổi đoàn các cấp, phát triển hợp tác về thương mại, giao lưu văn hoá, giáo dục, nhân dân, đối thoại thẳng thắn và chân thành về những vấn đề bất đồng còn tồn tại.
Thứ ba, không chỉ là bạn, là đối tác tin cậy của các nước, Việt Nam còn là thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế. Chúng ta chủ trương “triển khai đồng bộ, toàn diện, có hiệu quả các hoạt động đối ngoại” trên tất cả các kênh song phương và đa phương, dựa trên sự phối hợp chặt chẽ giữa ngoại giao Nhà nước, đối ngoại Đảng, Quốc hội và đối ngoại nhân dân. Đại hội XI ủa đảng cũng đề ra chủ trương “chủ động, tích cực hội nhập quốc tế” và đã được hiện cụ thể hóa bằng Nghị quyết 22 của Bộ Chính trị và chương trình hành động của Chính phủ, theo đó hội nhập quốc tế là định hướng chiến lược của Đảng và Nhà nước ta nhằm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Giai đoạn 10 – 20 năm tới là giai đoạn rất then chốt đối với nước ta khi chúng ta nỗ lực hình thành Cộng đồng ASEAN vào năm 2015, tham gia các liên kết quốc tế sâu rộng, các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, đồng thời hoàn tất nhiều cam kết quốc tế lớn có thời hạn vào năm 2015 – 2020. Đây là thời điểm chúng ta cần đổi mới tư duy, cách nghĩ, cách làm trong triển khai ngoại giao đa phương, chuyển mạnh từ tư duy “tham gia tích cực” sang “chủ động đóng góp xây dựng, định hình luật chơi chung”, góp phần tạo thêm thế và tăng thêm lực cho đất nước trong cục diện mới đang định hình trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương.
Cuối cùng, tiếp tục đẩy mạnh quá trình hội nhập quốc tế của đất nước. Quá trình hội nhập quốc tế của đất nước ta, trong đó hội nhập kinh tế quốc tế là trọng tâm, đang bước sang giai đoạn phát triển mới về chất. Với tiến trình hội nhập sâu rộng đó, đất nước ta có thêm không gian phát triển, có vị thế mới để bảo vệ tốt hơn các lợi ích an ninh và phát triển.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: “Thực lực là cái chiêng mà ngoại giao là cái tiếng. Chiêng có to tiếng mới lớn”. Tình hình quốc tế và khu vực đang diễn biến nhanh chóng, phức tạp và khó lường, theo đồng chí, ngành ngoại giao cần vận dụng tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh như thế nào nhằm vừa duy trì quan hệ tốt đẹp với các nước, vừa bảo đảm lợi ích quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ?
Thứ trưởng Đặng Minh Khôi: Câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện quan điểm của Người về mối tương quan chặt chẽ giữa hiệu quả của công tác ngoại giao với thế và lực của đất nước. Thực lực của đất nước ta ngày nay là sức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết toàn dân; trong đó, ngoại giao là một lực lượng quan trọng, cùng với chính trị, quân sự-an ninh và kinh tế đóng góp vào công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế, đồng thời đảm bảo vững chắc lợi ích quốc gia, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Bên cạnh đó, ngành ngoại giao cũng đóng vai trò là hình ảnh đại diện của Việt Nam ở nước ngoài, tại các diễn đàn song phương và đa phương, góp phần xây dựng hình ảnh một nước Việt Nam thân thiện và phát triển năng động được cả thế giới biết đến; tranh thủ được sự đồng tình, ủng hộ của cộng đồng quốc tế, tạo thuận lợi cho đất nước tăng cường cả thế và lực.
Có thể thấy những thắng lợi của cách mạng nước ta trong 40 năm qua kể từ ngày giải phóng miền Nam là sức mạnh của chính nghĩa, sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, sự ủng hộ, giúp đỡ của quốc tế, sức mạnh từ sự kết hợp tài tình giữa các mặt trận chính trị, quân sự, ngoại giao, giữa đánh và đàm, giữa chiến trường và bàn đàm phán, giữa sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại, giữa sức mạnh tổng hợp của của đất nước và uy tín cũng như tiếng nói của nước ta trên trường quốc tế.
Tình hình thế giới ngày nay diễn biến rất nhanh, phức tạp và khó lường. Khu vực châu Á – Thái Bình Dương tuy vẫn là khu vực phát triển năng động nhất thế giới, song vẫn còn nhiều nguy cơ bất ổn. Nhận thức rõ những cơ hội và thách thức đan xen trong bối cảnh thế giới và khu vực, ngành ngoại giao thấm nhuần việc vận dụng tư tưởng “dĩ bất biến, ứng vạn biến”của nền ngoại giao Hồ Chí Minh. Lợi ích tối cao của dân tộc là cái bất biến. Mọi hoạt động đối ngoại đều phải lấy lợi ích cơ bản và lâu dài của quốc gia dân tộc làm nền tảng. Ngành ngoại giao cần lấy cái bất biến đó để ứng xử một cách mềm dẻo, linh hoạt với cái vạn biến của thời cuộc, làm sao đảm bảo tốt nhất lợi ích quốc gia. Người làm đối ngoại cần nhạy bén với tình hình đất nước và quốc tế, vượt qua những khó khăn, thách thức, nắm lấy thời cơ, vận hội mới để hiện thực hóa các nhiệm vụ đối ngoại, đưa chủ trương, đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước đi vào cuộc sống, góp phần nâng cao vị thế đất nước.
Trong quan hệ đối ngoại, chúng ta đã và đang tiếp tục theo sát, nghiên cứu sâu để hiểu rõ lợi ích và quan tâm của từng quốc gia, khu vực để thúc đẩy hợp tác cùng có lợi, vừa đảm bảo lợi ích của ta nhưng cũng quan tâm đến lợi ích chính đáng của các nước khác; thực sự là bạn, đối tác tin cậy của tất cả các nước và thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế. Ngoại giao đã và đang phối hợp chặt chẽ với các lực lượng khác, nhất là quốc phòng và an ninh, trên mặt trận bảo vệ chủ quyền, xử lý thỏa đáng các vấn đề phức tạp nảy sinh, kiên trì xử lý đúng đắn vấn đề biên giới, lãnh thổ, trong đó có vấn đề Biển Đông, góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ cũng như các lợi ích an ninh, phát triển của đất nước.
Hòa bình, độc lập và tự do là khát khao cháy bỏng và là giá trị trường tồn của nhân loại. Là quốc gia đã trải qua nhiều cuộc chiến tranh, hơn ai hết, chúng ta trân trọng giá trị của hòa bình và độc lập, tự do. Nhân dịp kỷ niệm 40 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, với đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, chúng ta cùng nhau ôn lại những trang sử hào hùng và đầy bi tráng của đất nước, của dân tộc, tri ân sự hy sinh anh dũng của biết bao cán bộ, chiến sĩ và đồng bào và cũng để thấu hiểu hơn giá trị của hòa bình ngày hôm nay. Chúng ta cần ghi nhớ những bài học lịch sử, đặc biệt khi nói về những cuộc đấu tranh hào hùng của dân tộc ta. Chúng ta cũng không thể thay đổi được lịch sử, nhưng có thể áp dụng những bài học của lịch sử cho hiện tại và tương lai.
Trong thời gian tới, ngành ngoại giao sẽ tiếp tục nỗ lực triển khai mạnh mẽ và toàn diện các hoạt động đối ngoại song phương và đa phương, đóng vai trò đi đầu trong việc đảm bảo môi trường hòa bình, thuận lợi cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc với lộ trình và bước đi cụ thể. Đội ngũ cán bộ ngoại giao Việt Nam sẽ viết tiếp những trang sử vẻ vang của nền ngoại giao Việt Nam hiện đại – nền ngoại giao thời đại Hồ Chí Minh./.
