Tiếng Arab: Từ ngôn ngữ của kinh sách tới văn học nghệ thuật

Thu Hà
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Trải qua 14 thế kỷ thăng trầm, chữ viết và ngữ pháp Arab, ngôn ngữ được gần hơn 460 triệu người sử dụng thường xuyên, dường như vẫn vẹn nguyên với thời gian.

Bắt nguồn từ Trung Đông, tiếng Arab thuộc nhóm ngôn ngữ Semit là một trong những ngôn ngữ phổ biến nhất thế giới hiện nay. Nó hiện là ngôn ngữ phổ biến thứ 5 trên thế giới, với 467 triệu người sử dụng thường xuyên tại Trung Đông và Bắc Phi. Đồng thời, tiếng Arab cũng là là ngôn ngữ cầu nguyện và phục vụ các mục đích tôn giáo chính thức của 1,8 tỷ tín đồ Hồi giáo khắp thế giới.

Tuy nhiên, ít người biết rằng tiếng Arab tiêu chuẩn bắt nguồn từ kinh Qur'an, là một trong những ngôn ngữ hiếm hoi mà hình thái và cú pháp về cơ bản không thay đổi trong 1.400 năm qua, trong khi nhiều ngôn ngữ khác hoặc đã bị đồng hóa, biến đổi, hoặc đã hoàn toàn biến mất.

Vậy đâu là lời giải cho sức sống mãnh liệt của thứ ngôn ngữ này?

Một ví dụ về sự chi tiết hóa ngôn ngữ Ả-rập từ thế kỷ thứ IX đến thế kỷ thứ XI. (Nguồn: Wikipedia)
Một ví dụ về sự chi tiết hóa ngôn ngữ Arab từ thế kỷ thứ IX đến thế kỷ thứ XI. (Nguồn: Wikipedia)

Chìa khóa từ Kinh Qur’an

Theo các văn bản Arab và Hồi giáo, tiếng Arab chỉ được phổ biến rộng rãi và lưu truyền bài bản cùng với sự ra đời và phát triển của Hồi giáo vào thế kỷ thứ 7 sau Công nguyên. Khi đó, tiếng Arab được xem là ngôn ngữ truyền tải mặc khải của Đấng tối cao – Allah xuống trần gian qua thiên sứ Mohamed và được thể hiện bằng văn bản là Kinh Qur’an.

Từ chỗ chỉ tồn tại qua ghi nhớ của nhà tiên tri Mohammad và những người đồng hành, Kinh Qur’an đã được tập hợp và ghi chép lại hệ thống bằng chữ viết Arab.

Quá trình hoàn chỉnh chữ viết, ký tự và cách đánh dấu để tạo thuận lợi cho việc sao chép, phát âm đúng Kinh Qur’an được thực hiện cho đến khoảng thế kỷ XI. Điển hình là người Arab đã đưa dấu chấm và dấu nguyên âm vào chữ viết ở thời kỳ đế chế Hồi giáo Ummayyad.

Sau thế kỷ 14, khi đế chế Hồi giáo bị suy yếu và phân chia thành các vương quốc nhỏ hơn, tiếng Arab không còn giữ được địa vị như trước mà bị lấn át bởi ngôn ngữ của thế lực cai trị từ bên ngoài như Mông Cổ, Tatars, Ba Tư và Thổ Nhĩ Kỳ.

Nhưng vượt lên trên tất cả, nhờ sự tôn trọng cao nhất dành cho Kinh Qur’an, tiếng Arab vẫn tồn tại một cách kỳ diệu với nền tảng ngôn ngữ không bị lay chuyển. Tiếng Arab cổ điển luôn được chú trọng trong giới học giả Quran, các nhà thờ Hồi giáo và trường học, trong đó, cách phát âm được dạy chính xác như vào thời của Nhà tiên tri.

Song song với những nỗ lực ấy, người Hồi giáo và Arab còn nâng cao giá trị nội hàm và thẩm mỹ của tiếng Arab bằng những sáng tạo đỉnh cao về văn học nghệ thuật và phổ quát nó vượt ra khỏi biên giới địa l‎ý và tôn giáo.

Hơi thở của thời đại

Những người quan tâm đến văn học Arab hiện đại có lẽ không mấy xa lạ với những cái tên như Naguib Mahfouz, Elias Khoury, Alaa Al Aswany, Saud Alsanousi, hay Shukri Mabkhout…

“Giải thưởng Nobel đã cho tôi, lần đầu tiên trong đời, cảm giác rằng nền văn học của tôi có thể được đánh giá cao trên bình diện quốc tế. Lần này, thế giới Arab cùng đoạt giải Nobel với tôi. Tôi tin rằng cánh cửa quốc tế đã mở ra và từ nay trở đi, những người biết chữ cũng sẽ quan tâm đến văn học Arab. Chúng tôi xứng đáng nhận được sự công nhận đó” - Nhà văn Naguib Mahfouz.

Các tác gia nói trên, dù là người Ai Cập, Tunisia hay Saudi Arabia, đều có đam mê chung là gửi gắm tình yêu ngôn ngữ qua trang sách.

Họ khai thác nhiều chủ đề, đa phần xoay quanh cuộc sống và con người Arab đương đại với những mối quan tâm rất đỗi bình dị và thường trực như tình yêu và đức tin; sự đấu tranh trong xã hội Arab, Hồi giáo giữa truyền thống và hiện đại, giữa các chuẩn mực sẵn có với những tư tưởng và giá trị du nhập từ phương Tây, để định vị bản sắc của mình.

Một trong những nhà văn góp phần đưa văn học Arab đến với thế giới, “xây dựng nền tiểu thuyết Arab để cho toàn nhân loại học tập và tiếp thu”(nhận xét của Hội đồng giải thưởng Nobel Văn học) là Naguib Mahfouz.

Ông là một cây đại thụ của văn học Ai Cập và Arab đương đại, người Arab đầu tiên và duy nhất cho đến nay có vinh dự được trao giải Nobel Văn học năm 1988 với tác phẩm Cairo Trilogy.

Điểm độc đáo trong các tác phẩm của ông là sự hòa trộn giữa các nét địa phương đặc sắc của Cairo và những giá trị văn hoá chung, nổi trội của toàn nhân loại. Đó là lý do tại sao các tác phẩm của ông nhận được sự yêu mến của nhiều thế hệ độc giả ở Ai Cập, cũng như khắp các nước Arab và trên thế giới.

Nhà văn Ai Cập Naguib Mahfouz. (Nguồn: AFP)
Nhà văn Ai Cập Naguib Mahfouz. (Nguồn: AFP)

Cuốn hút theo từng nét bút

Môi trường Hồi Giáo giáo đã thúc đẩy sự xuất hiện của một loại hình nghệ thuật đặc sắc là thư pháp. Đạo Hồi không cho phép sử dụng tranh ảnh, hình tượng để trang trí.

Vì thế, các nghệ sĩ Arab đã sử dụng chính những chữ cái Arab theo hướng cách điệu để tạo đường nét và hình ảnh, vừa thể hiện tính thẩm mỹ sáng tạo mà không vi phạm quy định của đạo Hồi.

Tiếng Arab: Từ ngôn ngữ của kinh sách tới văn học nghệ thuật
Một chiếc đĩa lưu niệm có hàng chữ Nhân danh Allah bằng thư pháp Arab. (Nguồn: Alarmy)

Ban đầu, thư pháp Arab chủ yếu phục vụ mục đích tôn giáo, dùng những câu trích trong kinh Qu’ran để trang trí Nhà thờ Hồi giáo, thánh đường, vòm cầu nguyện…Sau đó, thư pháp còn xuất hiện trong sách văn học nghệ thuật và vật trang trí trong đời sống thế tục như thư pháp trên tường, gạch men, đèn và các loại gốm.Người Arab còn làm đẹp thêm cho mỗi tác phẩm nghệ thuật ấy bằng màu sắc và chất liệu quý hiếm như vàng, bạc…

Cùng với thời gian, thư pháp Arab ngày càng phát triển và trở nên phổ biến. Nó hiện diện trong nhiều khía cạnh cuộc sống của người Arab và Hồi giáo, từ tôn giáo đến văn học nghệ thuật, kiến trúc, điêu khắc, giáo dục…

Vì thế, lần tới, nếu có cơ hội đến thăm một đất nước Arab, bạn đừng quên mua cho gia đình và bạn bè những món quà nho nhỏ được trang trí bằng thư pháp Arab. Nó sẽ mang lại may mắn và hạnh phúc, như người Arab vẫn tin như thế!

Đoàn công tác Đại sứ quán Việt Nam tại Saudi Arabia thăm, làm việc tỉnh Tabuk và Al Jouf

Đoàn công tác Đại sứ quán Việt Nam tại Saudi Arabia thăm, làm việc tỉnh Tabuk và Al Jouf

Từ ngày 25/6-2/7, đoàn công tác của Đại sứ quán Việt Nam tại Saudi Arabia do Đại sứ Vũ Viết Dũng dẫn đầu đã đến ...

Bộ Ngoại giao Việt Nam-Saudi Arabia ký Bản ghi nhớ về tham vấn chính trị

Bộ Ngoại giao Việt Nam-Saudi Arabia ký Bản ghi nhớ về tham vấn chính trị

Ngày 5/7, Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn và Bộ trưởng Ngoại giao Saudi Arabia Hoàng tử Faisal bin Farhan Al Saud đã ký ...

Đọc thêm

Hội trại Thanh niên Trung Quốc-ASEAN lần thứ 13 khai mạc tại Nam Ninh, Trung Quốc

Hội trại Thanh niên Trung Quốc-ASEAN lần thứ 13 khai mạc tại Nam Ninh, Trung Quốc

Baoquocte.vn. Hội trại Thanh niên Trung Quốc-ASEAN là dự án thương hiệu giao lưu thanh niên trong khuôn khổ cơ chế hợp tác Trung Quốc-ASEAN.
Xuất khẩu ngày 12-14/8: Ngành thủy sản có nguy cơ mất 500 triệu USD/năm vì thẻ vàng IUU; xuất khẩu cá tra sang Mexico khởi sắc

Xuất khẩu ngày 12-14/8: Ngành thủy sản có nguy cơ mất 500 triệu USD/năm vì thẻ vàng IUU; xuất khẩu cá tra sang Mexico khởi sắc

Baoquocte.vn. Báo TG&VN điểm lại những tin nổi bật về hoạt động xuất nhập khẩu trong bản tin xuất khẩu ngày 12-14/8.
Kỷ niệm Ngày Quốc tế Thanh niên 2022 tại Việt Nam

Kỷ niệm Ngày Quốc tế Thanh niên 2022 tại Việt Nam

Baoquocte.vn. Liên hợp quốc tại Việt Nam phối hợp với Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội tổ chức Lễ kỷ niệm ...
Điện thăm hỏi về vụ hỏa hoạn tại nhà thờ Abu Sefin, Ai Cập

Điện thăm hỏi về vụ hỏa hoạn tại nhà thờ Abu Sefin, Ai Cập

Baoquocte.vn. Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đã gửi điện thăm hỏi khi được tin vụ hoả hoạn ngày 14/8, tại nhà thờ Abu Sefin ở thành phố Giza, Ai Cập.
Kinh tế Trung Quốc tiếp tục phục hồi, bất chấp Covid-19 và nắng nóng kỷ lục

Kinh tế Trung Quốc tiếp tục phục hồi, bất chấp Covid-19 và nắng nóng kỷ lục

Baoquocte.vn. Phát ngôn viên Fu Linghui của NBS cho hay, đà phục hồi kinh tế của Trung Quốc trong tháng 7 đạt được không dễ dàng.
Tin thế giới 15/8: Kinh tế Ukraine lao đao; Trung Quốc lại tập trận; lý do Hàn Quốc nổi giận với Nhật Bản

Tin thế giới 15/8: Kinh tế Ukraine lao đao; Trung Quốc lại tập trận; lý do Hàn Quốc nổi giận với Nhật Bản

Baoquocte.vn. Xung đột Nga-Ukraine, Trung Quốc tiếp tục tập trận, Nga chê bai Mỹ, kinh tế Ukraine sắp lao đao... là những sự kiện thế giới nổi bật 24 giờ qua.
Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Kazakhstan sẽ thăm chính thức Việt Nam

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Kazakhstan sẽ thăm chính thức Việt Nam

Baoquocte.vn. Nhận lời mời của Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Cộng hoà Kazakhstan thăm chính thức Việt Nam từ ngày 17-18/8.
Bé gái 2 tuổi cắn chết con rắn 50 cm sau khi bị cắn vào môi

Bé gái 2 tuổi cắn chết con rắn 50 cm sau khi bị cắn vào môi

Baoquocte.vn. Bé gái hai tuổi ở Thổ Nhĩ Kỳ tức giận cắn chết con rắn sau khi bị cắn vào môi lúc đang chơi đùa với nó.
Đức sẽ cấp thị thực cho hộ chiếu mẫu mới của Việt Nam được bổ sung thông tin nơi sinh tại phần bị chú

Đức sẽ cấp thị thực cho hộ chiếu mẫu mới của Việt Nam được bổ sung thông tin nơi sinh tại phần bị chú

Baoquocte.vn. Bộ Ngoại giao Đức thông báo về việc sẽ cấp thị thực cho hộ chiếu mẫu mới của Việt Nam đã được bổ sung thông tin nơi sinh tại phần ...
XSMB 16/8, trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 16/8/2022. dự đoán XSMB thứ 3

XSMB 16/8, trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 16/8/2022. dự đoán XSMB thứ 3

Baoquocte.vn. XSMB 16/8. trực tiếp xổ số miền Bắc 16/8/2022. kết quả xổ số miền Bắc hôm nay. xổ số miền Bắc thứ 3. xổ số hôm nay 16/8/2021. SXMB 16/8/2022
Báo du lịch Canada: Vịnh Hạ Long - top 5 điểm đến đẹp nhất thế giới 2022

Báo du lịch Canada: Vịnh Hạ Long - top 5 điểm đến đẹp nhất thế giới 2022

Baoquocte.vn. Trang du lịch The Travel của Canada đưa Vịnh Hạ Long vào danh sách những điểm đến đẹp nhất năm 2022, đứng thứ 5.
Chiêm ngưỡng 3 bảo vật quốc gia quý hiếm ở Quảng Ngãi

Chiêm ngưỡng 3 bảo vật quốc gia quý hiếm ở Quảng Ngãi

Baoquocte.vn. Bảo vật quốc gia gồm: Tượng Tu sĩ Chămpa Phú Hưng, bộ sưu tập bình gốm đất nung Long Thạnh, bộ sưu tập trang sức vàng Trà Veo 3 và Lâm Thượng
Lễ Quốc khánh 2/9: Ngành đường sắt tăng nhiều chuyến tàu khách đến các điểm du lịch

Lễ Quốc khánh 2/9: Ngành đường sắt tăng nhiều chuyến tàu khách đến các điểm du lịch

Baoquocte.vn. Đường sắt Việt Nam sẽ tổ chức chạy nhiều chuyến tàu trên các tuyến đường sắt phục vụ nhu cầu đi lại của hành khách dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9.
Gần 50.000 du khách Nga 'vượt khó' tới Croatia

Gần 50.000 du khách Nga 'vượt khó' tới Croatia

Baoquocte.vn. Kể từ khi Nga tiến hành chiến dịch đặc biệt tại Ukraine, gần 50.000 du khách Nga đã tới nước này.
Huyền thoại Philippe Starck: 'Mỗi khách sạn tôi tạo ra giống như một bộ phim mà tôi là đạo diễn'

Huyền thoại Philippe Starck: 'Mỗi khách sạn tôi tạo ra giống như một bộ phim mà tôi là đạo diễn'

Baoquocte.vn. Huyền thoại thiết kế Philippe Starck nhiều lần thay đổi ngành khách sạn thế giới, tạo ra những không gian sống tinh tế, ngập tràn trải nghiệm.
Bạc Liêu 'tăng tốc' biến tiềm năng du lịch thành lợi thế phát triển

Bạc Liêu 'tăng tốc' biến tiềm năng du lịch thành lợi thế phát triển

Baoquocte.vn. Sau thời gian dài chịu ảnh hưởng bởi dịch Covid-19, hoạt động du lịch tỉnh Bạc Liêu khởi sắc trở lại.
Nhà văn Nguyên Ngọc ra mắt tác phẩm mới

Nhà văn Nguyên Ngọc ra mắt tác phẩm mới

Baoquocte.vn. Tập bút ký Dọc đường của nhà văn Nguyên Ngọc viết về văn chương, giáo dục, con đường phát triển đất nước trên hành trình sống đầy ắp trải nghiệm.
Ra mắt phiên bản mới của cuốn sách 'Việt Nam văn hóa sử cương'

Ra mắt phiên bản mới của cuốn sách 'Việt Nam văn hóa sử cương'

Baoquocte.vn. 'Việt Nam văn hóa sử cương' của học giả Đào Duy Anh được coi là kim chỉ nam cho nhiều công trình nghiên cứu văn hóa nước ta trong suốt gần một thế kỷ.
'Cỗ máy tri thức': Cuốn sách giải thích nền tảng và những quyền năng của khoa học

'Cỗ máy tri thức': Cuốn sách giải thích nền tảng và những quyền năng của khoa học

Baoquocte.vn. Trong cuốn sách 'Cỗ máy tri thức', nhà triết học Michael Strevens trả lời câu hỏi vì sao nhân loại sử dụng khoa học để nghiên cứu những bí mật vũ trụ.
Không bao giờ là thất bại, tất cả là thử thách - cuốn tự truyện đầy xúc động của nhà sáng lập Huyndai

Không bao giờ là thất bại, tất cả là thử thách - cuốn tự truyện đầy xúc động của nhà sáng lập Huyndai

Baoquocte.vn. Không bao giờ là thất bại, tất cả là thử thách - cuốn tự truyện đầy xúc động không chỉ thuật lại cuộc đời và sự nghiệp của Chung Ju Yung.
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Tuyết Minh ra mắt bút ký - tiểu luận 'Những chặng đường'

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Tuyết Minh ra mắt bút ký - tiểu luận 'Những chặng đường'

Baoquocte.vn. Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Thị Tuyết Minh vừa ra mắt bút ký - tiểu luận 'Những chặng đường' được sáng tác trong thời gian hơn 20 năm.
Bác sĩ Mỹ: 'Dinh dưỡng lành mạnh, ngại gì bệnh tim'

Bác sĩ Mỹ: 'Dinh dưỡng lành mạnh, ngại gì bệnh tim'

Baoquocte.vn. Với 25 năm kinh nghiệm lâm sàng về đẩy lùi bệnh tim bằng dinh dưỡng, bác sĩ Joel Fuhrman tại Mỹ đã viết cuốn sách 'Dinh dưỡng lành mạnh ngại gì bệnh tim'.
Phiên bản di động