Tình yêu Chile từ thơ và nhạc của một người Việt

10/08/2019 13:00
TS. Chu Huy Sơn 
10/08/2019 13:00

TGVN. Từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, tôi đã mê các tác phẩm văn học, âm nhạc của Chile và yêu đất nước này từ lúc nào chẳng hay!

TIN LIÊN QUAN
tinh yeu chile tu tho va nhac Chile trong tôi là những điều lạ diệu kỳ
tinh yeu chile tu tho va nhac Đi sứ ở Mỹ Latin
tinh yeu chile tu tho va nhac
Nhạc sĩ tài hoa Víctor Jara. (Nguồn: The New York Times)

Khi còn ngồi trên ghế nhà trường và cả sau này nữa, tôi thường đọc tác phẩm của các nhà thơ, nhà văn Chile như Gabriela Mistral (1889-1957, nhận giải thưởng Nobel văn học năm 1945, người có chân dung được nhà nước Chile chọn in trên đồng tiền 5.000 pesoz), Pablo Neruda (1904-1973, nhận giải thưởng Nobel văn học năm 1979), nữ văn sĩ Isabel Allende (cháu gọi cố Tổng thống Salvador Allende bằng bác), có những tác phẩm nổi tiếng như La casa de los espíritus (Ngôi nhà của những hồn ma), Cuentos de Eva Luna (Những câu chuyện về Eva Luna)…

Qúa trình làm công tác giáo dục, văn hóa - báo chí cho tôi có cơ hội tìm hiểu, giới thiệu về nền văn hóa Chile nhiều hương sắc. Từ tình yêu mến đất nước này, tôi đã tận dụng mọi cơ hội có thể để giới thiệu nền văn hóa Chile ở Việt Nam. Với cuốn sách giáo khoa Văn học lớp 12 của Bộ Giáo dục và đào tạo (Nhà xuất bản Giáo dục, năm 2000), lần đầu tiên Văn học Mỹ Latinh được đưa vào sách giáo khoa trường phổ thông, tôi được phân công biên soạn phần này và đã đề cập tới nền văn học Chile.

Tôi đặc biệt có cảm tình với nhạc sĩ tài ba Víctor Jara. Ở Mỹ Latinh, vào những năm 60 - 70 của thế kỷ trước, tên tuổi Víctor Jara rất nổi tiếng. Ông là nhà sáng tác nhạc kiêm ca sỹ tài năng, nhà giáo, đạo diễn sân khấu, nhà hoạt động chính trị trong Liên minh Đoàn kết nhân dân do Tổng thống Salvador Allende đứng đầu.

Víctor Jara đặc biệt ngưỡng mộ Cách mạng Cuba, có cảm tình với Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nhạc phẩm “Quyền được sống trong hòa bình” (El drecho de vivir en paz) trong album cùng tên của Víctor Jara đã ca ngợi Bác Hồ có đoạn: “Nhà thơ Hồ Chí Minh - đưa quyền sống hòa bình - từ Việt Nam ra toàn nhân loại…”

Năm 1972, Víctor Jara sang thăm Cuba và có buổi biểu diễn ở nhà hát Rondan giữa trung tâm La Habana. Hôm ấy, lần đầu tiên tôi được tận mắt thấy một nghệ sỹ đeo trên hai vai có tới gần chục cây đàn khác nhau (có cả nhạc cụ dân tộc với hình dáng rất lạ mắt). Khi chuyển bài hát, ông lại lấy ra cây đàn mới. Từ cảm tình đến cảm phục tài nghệ của nhạc sỹ, khi đêm biểu diễn kết thúc, tôi đã cùng các bạn Cuba lên sân khấu tặng hoa và bắt tay ông.

Tháng 9/1973, ở Chile diễn ra đảo chính do giới quân sự tiến hành, viên tướng Pinochê lên nắm quyền, thi hành chính sách đàn áp những người dân chủ. Nhạc sỹ Víctor Jara cùng nhiều nhà yêu nước Chile bị giết hại.

tinh yeu chile tu tho va nhac
Đảo Phục sinh huyền bí ở Chile. (Nguồn: Rough Guide)

Những ngày diễn ra đảo chính ở Chile, chúng tôi cùng sinh viên Cuba và Mỹ Latinh đi mít tinh, tuần hành thâu đêm suốt sáng. Ở thư viện trường Đại học Tổng hợp La Habana, tôi đọc được bài thơ “Cây đàn ghi ta” của Víctor Jara – một sáng tác mới của Feliz Pita Rodrigez đăng trên báo Cá Sấu (người ta ví Đảo quốc Cuba giống hình con cá sấu xanh). Ở Cuba, nhà thơ này rất nổi tiếng bởi một phần, ông có nhiều sáng tác ủng hộ Việt Nam.

Trong số những tác phẩm ấy, bài thơ “Hồ Chí Minh – tên Người là cả một niềm thơ” được dư luận đánh giá cao ở cả Cuba lẫn Việt Nam. Nguyên bản tác phẩm được viết bằng tiếng Tây Ban Nha như sau: Ho Chi Minh, su nombre puede escribir en puema”(dịch nghĩa: Hồ Chí Minh, tên của Người có thể viết thành thơ). Nhạc sỹ Hoàng Hiệp đã dịch bài thơ sang tiếng Việt có tựa đề: Hồ Chí Minh, tên Người là cả một niềm thơ. Tôi cho rằng, dịch như thế là sáng tạo, toát được thần thái của thi phẩm.

Trong tình cảm yêu mến Chile, kính phục Tổng tống Salvador Allende, tiếc thương nhạc sỹ Víctor Jara, tôi quyết định dịch bài thơ vừa đọc được ra tiếng Việt rồi gửi nhanh về Hà Nội cho nhà thơ Chế Lan Viên. Lời bài thơ có đoạn: Cây đàn guitar của Víctor Jara/Từng phím từng dây thuộc về Tổ Quốc/Có trái tim Chile trong hộp cây đàn... Mấy ngày sau, bài thơ được đăng trên báo Văn nghệ của Hội Nhà văn Việt Nam với nhan đề Cây đàn ghi-ta của Víctor Jara. Nhạc sỹ Phan Nhân đã phổ nhạc bài thơ thành bài hát cùng tên mà một thời khá quen thuộc với giới trẻ yêu ca hát ở Việt Nam.

---------------- 

* TS. Chu Huy Sơn hiện là Ủy viên BCH Hội hữu nghị & hợp tác Việt Nam – Chile và Hội hữu nghị Việt Nam – Venezuela.

tinh yeu chile tu tho va nhac

 

Chile đón sự kiện nhật thực toàn phần duy nhất trong năm

Tiếng reo hò vang lên khi nhật thực ở Chile đạt toàn phần và không gian ở đài thiên văn La Silla của thành phố Coquimbo ...

tinh yeu chile tu tho va nhac

 

Chile: Sông băng tan chảy, đe dọa đa dạng sinh học biển

Ngày 22/6, các nhà khoa học Chile cảnh báo những dòng sông băng tại vùng Patagonia ở Chile tan chảy do biến đổi khí hậu ...

tinh yeu chile tu tho va nhac

 

Chile muốn chuyển tượng đá Moai từ Bảo tàng Anh về đảo Phục Sinh

Giới chức Chile sẽ thảo luận với Anh về việc đưa tượng đá Moai từ Bảo tàng Anh về nơi nguyên bản ở đảo Phục ...