Trả tiền để người dân đọc sách: Đảo quốc sư tử với nỗ lực phát triển văn hóa đọc

Trong bối cảnh thói quen đọc suy giảm và con người ngày càng dành nhiều thời gian cho các nội dung ngắn trên mạng, Singapore đang thử một cách tiếp cận đặc biệt: trả những khoản tiền nhỏ để khuyến khích người dân duy trì việc đọc mỗi ngày.

Singapore ‘hút’ các thương hiệu xa xỉ Hé lộ số tiền tỷ mà một quốc gia Đông Nam Á chi để sở hữu hàng chục tiêm kích tàng hình Mỹ Dấu mốc mới cho chặng đường hợp tác Việt Nam - Singapore

Người dân Singapore có thể ghi nhận thời gian đọc sách hằng ngày trên trang CrowdTask SG trong khuôn khổ chiến dịch quốc gia kéo dài nhiều năm nhằm khuyến khích văn hóa đọc. (Nguồn: CNN)

Trong tháng 9, Singapore triển khai chiến dịch quốc gia kéo dài 5 năm nhằm khuyến khích người dân hình thành và duy trì thói quen đọc. Điểm đáng chú ý là chương trình thưởng tiền cho người ghi nhận thời gian đọc sách trên trang web của chính phủ.

Đây là hình thức “trò chơi hóa” việc đọc, trong đó người tham gia tích điểm dựa trên thời gian đọc và nhận phần thưởng nhỏ khi đạt đủ điểm. Mỗi phiên đọc ít nhất 15 phút được tính 20 đồng xu ảo. Sau 1.000 đồng xu, tương đương 50 ngày đọc, người tham gia nhận 1 SGD (0,8 USD). Mỗi ngày chỉ được ghi nhận một phiên đọc.

Giới chức Singapore kỳ vọng cách làm này có thể giúp đưa việc đọc trở lại thành thói quen thường ngày, trong bối cảnh người dân ngày càng dành nhiều thời gian cho các nội dung ngắn và liên tục lướt mạng.

Bà Melissa Tam, lãnh đạo Hội đồng Thư viện Quốc gia Singapore, cho rằng nội dung ngắn giúp mọi người cập nhật thông tin, nhưng đọc những nội dung dài hơn có vai trò quan trọng trong việc rèn luyện khả năng tập trung, tư duy phản biện và trí tưởng tượng.

“Cuối cùng, chúng tôi muốn xây dựng một quốc gia có những người đọc tò mò, sâu sắc, biết phân định và có khả năng thích ứng với một thế giới ngày càng phức tạp”, bà Melissa nhấn mạnh.

Chương trình đọc sách có thưởng hiện được triển khai thí điểm đến cuối năm. Hội đồng Thư viện Quốc gia Singapore cho biết sẽ tiếp tục cải thiện chương trình dựa trên phản hồi của người tham gia.

Bên cạnh đó, cơ quan này đặt mục tiêu thu hút 7,5 triệu phút đọc trong năm nay để gây quỹ tối đa 118.300 USD (150.000 SGD) cho hoạt động từ thiện.

Thực trạng thói quen đọc suy giảm

Một người đàn ông đọc sách tại thư viện công cộng ở Singapore. (Nguồn: Getty Images)

Sáng kiến được triển khai trong bối cảnh thời gian tập trung ngày càng ngắn và thói quen đọc sách suy giảm ở nhiều nơi trên thế giới. Các nhà giáo dục cũng ngày càng quan tâm đến “brain rot” - thuật ngữ chỉ tình trạng suy giảm khả năng nhận thức được cho là liên quan đến việc tiêu thụ quá nhiều nội dung trực tuyến hời hợt, cùng “doomscrolling”, thói quen liên tục lướt và tiếp nhận nội dung trên mạng.

Ông Loh Chin Ee, chuyên gia nghiên cứu thói quen đọc tại Viện Giáo dục Quốc gia Singapore, cho rằng việc biến đọc sách thành hoạt động có tính tương tác và có phần thưởng là trọng tâm của sáng kiến. Theo ông, 15 phút là khoảng thời gian phù hợp để những người ít đọc bắt đầu hình thành thói quen.

“Nhiều người vẫn đọc, nếu tính cả việc đọc chữ trên màn hình. Nhưng việc đọc sâu, dành thời gian cho một nội dung và duy trì việc đọc có thể đang diễn ra ít thường xuyên hơn”, ông Loh chia sẻ với CNN.

Kết quả Chương trình Đánh giá Học sinh Quốc tế (PISA) 2025 do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) công bố mới đây cho thấy điểm đọc hiểu của học sinh 15 tuổi tại Mỹ giảm mạnh, trong khi Singapore và Trung Quốc nằm trong nhóm có thành tích cao. Báo cáo cũng chỉ ra tình trạng xao nhãng do các thiết bị kỹ thuật số trong lớp học đang gia tăng.

Tuy đạt thành tích nổi bật trong đánh giá đọc hiểu, quốc đảo sư tử vẫn đối mặt với một vấn đề khác: thói quen đọc sách vì sở thích, đặc biệt ở giới trẻ, có nguy cơ suy giảm. Khi bước vào các cấp học cao hơn, học sinh phải dành nhiều thời gian cho việc học và các kỳ thi quan trọng, khiến đọc sách để giải trí dễ bị gạt sang một bên.

Ông Isaac Neo, 32 tuổi, chuyên viên phân tích rủi ro tại Singapore, cho rằng áp lực học tập và thi cử khiến nhiều học sinh dần chỉ đọc những nội dung phục vụ việc học, thay vì đọc vì sở thích. Bản thân ông cũng từng rơi vào tình trạng này. Sau nhiều năm không đọc sách kể từ khi đi làm, ông đồng sáng lập Câu lạc bộ Sách dành cho nam giới hiện đại vào năm 2025. Theo ông Neo, nhiều thành viên tham gia câu lạc bộ cũng muốn tìm lại thói quen đọc sau thời gian dài bỏ quên. Một số người thậm chí bắt đầu thử những thể loại trước đây chưa từng quan tâm.

Tiền có tạo được thói quen?

Sáng kiến trả tiền để đọc sách của Singapore làm dấy lên tranh luận về động lực thực sự của việc đọc. (Nguồn: Getty Images)

Việc dùng tiền để khuyến khích đọc sách làm dấy lên tranh luận tại Singapore. Một số ý kiến đặt câu hỏi liệu phần thưởng vật chất có thể tạo ra tình yêu lâu dài đối với sách hay không, trong khi những người ủng hộ cho rằng bất kỳ biện pháp nào giúp mọi người dành thêm thời gian cho việc đọc đều đáng thử trong thời đại con người liên tục bị thu hút bởi nội dung trực tuyến.

Bà Charmaine Lim, 28 tuổi, nhà sáng tạo nội dung về sách và phong cách sống, cho rằng đọc sách vẫn đáng khuyến khích, ngay cả khi người đọc mải đọc đến mức bỏ lỡ điểm xuống tàu hoặc xe buýt.

Bà Ashley Chia, người điều hành một câu lạc bộ sách, cho rằng hiệu quả của chương trình không nên chỉ được đo bằng số phút đọc mỗi ngày. Theo bà, quan trọng hơn là tạo động lực ban đầu để mọi người hình thành thói quen và trở thành những độc giả tò mò hơn.

Tuy nhiên, một số nghiên cứu cho thấy phần thưởng bằng tiền có thể làm giảm động lực duy trì một hành vi khi phần thưởng không còn. Bà Charissa Ng, chuyên gia tâm lý lâm sàng chính tại Putra Star Care, một cơ sở tư vấn và chăm sóc sức khỏe tâm lý ở Singapore, cho rằng tiền có thể khuyến khích những người vốn đã có hứng thú nhất định với việc đọc, nhưng khó tạo động lực lâu dài cho những người hoàn toàn không thích sách.

Liệu những khoản tiền nhỏ có đủ sức cạnh tranh với sức hút từ các nội dung được thuật toán liên tục đề xuất hay không vẫn cần thời gian để kiểm chứng. Với chương trình này, Singapore đang thử tạo một động lực nhỏ để người dân bắt đầu đọc, đồng thời hy vọng thói quen đó sẽ được duy trì về lâu dài.