Trí thức Việt hiện thực hoá đổi mới sáng tạo - Kỳ cuối: Chung tay xây những nhịp cầu

Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra những cơ hội phát triển chưa từng có cho Việt Nam. Bên cạnh việc thu hút và trọng dụng nhân tài, một yêu cầu cấp thiết là xây dựng những nhịp cầu kết nối hiệu quả để nguồn lực tri thức người Việt trên toàn cầu có thể đồng hành cùng đất nước.

Lớp học tiếng Việt đầu tiên dành cho người lớn tại thành phố Nice Hội nghị thường niên lần thứ 5 Liên hiệp Hội Người Việt Nam tại Czech: Kết nối cộng đồng, hướng về Tổ quốc và vững bước trong kỷ nguyên số Người Việt tại Nagasaki tri ân Công nữ Ngọc Hoa, vun đắp nhịp cầu hữu nghị

Từ những góc nhìn khác nhau, các chuyên gia, nhà khoa học và trí thức kiều bào đã cùng chia sẻ những đề xuất nhằm tháo gỡ rào cản, tăng cường liên kết và mở rộng không gian kết nối, góp phần đưa khát vọng đổi mới sáng tạo của Việt Nam thành hiện thực.

7.25+26: Trí thức Việt hiện thực hoá đổi mới sáng tạo – Kỳ cuối: Chung tay xây những nhịp cầu

Đại biểu tham dự Diễn đàn Trí thức trẻ Việt Nam toàn cầu năm 2025. (Ảnh NVCC)

Nhìn rõ được “điểm rơi” để hiến kế

Là thủ lĩnh của Tổ chức Khoa học và Chuyên gia Việt Nam toàn cầu (AVSE Global) với mạng lưới thành viên có mặt trên 20 quốc gia, GS. Nguyễn Đức Khương cho rằng việc Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia phát triển đội ngũ trí thức đến năm 2030, tầm nhìn 2045, với mục tiêu đưa trí thức Việt Nam vào nhóm hàng đầu khu vực, đã khẳng định rõ ràng vai trò quan trọng của nguồn lực trí thức trong nước và ở nước ngoài.

Bên cạnh đó là định hướng hình thành cơ chế ưu đãi về thu nhập, môi trường làm việc và bổ nhiệm cán bộ cấp cao để thu hút, trọng dụng các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nhân công nghệ và nhân tài Việt ở nước ngoài.

GS. Nguyễn Đức Khương chia sẻ: “Tôi muốn nhấn mạnh đến tinh thần, tư duy đột phá, và đổi mới của các chính sách, nhất là Nghị quyết 57 về đột phá trong phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Tổng thể các Nghị quyết, chiến lược và bộ luật mới đang tạo ra một khung chính sách nhất quán để thu hút và phát huy trí thức người Việt trong và ngoài nước. Theo đó, việc giảm thiểu các rào cản vô hình, tăng tính minh bạch, mở rộng không gian thử nghiệm, chấp nhận rủi ro, mang lại sự an toàn pháp lý cho trí thức kiều bào muốn tham gia đóng góp”.

GS. Nguyễn Đức Khương, Chủ tịch AVSE Global. (Ảnh NVCC)

Cũng theo ông, ưu tiên chiến lược trên trùng khớp với thế mạnh của nhiều trí thức Việt Nam ở nước ngoài trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược như năng lượng tái tạo, công nghệ môi trường, trí tuệ nhân tạo, y sinh, đô thị bền vững. Điều này giúp họ nhìn rõ được “điểm rơi” để tham gia đóng góp. Quan trọng hơn, các cam kết chính trị hiện nay đang được thể chế hóa đồng bộ, thể hiện quyết tâm làm thực chất, có tiêu chí đánh giá cụ thể, chứ không dừng lại ở lời kêu gọi chung dành cho cộng đồng kiều bào.

Đầu tư cho con người là đầu tư cho tương lai

Với TS. Nguyễn Duy Lân, chuyên gia an ninh mạng tại Mỹ, yếu tố quyết định thành công của quá trình đổi mới sáng tạo không chỉ nằm ở công nghệ hay nguồn vốn mà trước hết là con người. Nhiều lần về nước và chứng kiến sự phát triển vượt bậc về công nghệ số ở quê nhà, anh luôn khát vọng Việt Nam có thể trở thành cường quốc về an ninh mạng.

Tuy nhiên, để làm được điều này, Chính phủ phải định hướng đầu tư phát triển từng bước để nền công nghiệp an ninh mạng trở nên mạnh mẽ, cũng như liên tục nghiên cứu, đề ra và điều chỉnh những chính sách luật lệ vừa trực tiếp bảo vệ không gian mạng, vừa tạo nền tảng phát triển cho công nghiệp an ninh mạng.

TS. Nguyễn Duy Lân (ở giữa) cùng các tri thức kiều bào tham dự chương trình Xuân quê hương tại Việt Nam. (Ảnh NVCC)

“Tôi tin là người Việt Nam có tư chất rất tốt làm khoa học công nghệ. Đối với cộng đồng trí thức kiều bào, điều quan trọng không chỉ là cơ hội hợp tác mà còn là cảm nhận được sự ghi nhận, tôn trọng và niềm tin từ các cơ quan, tổ chức trong nước.

Khi con người được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển, Việt Nam sẽ có cơ sở để hình thành đội ngũ chuyên gia đủ năng lực làm chủ các công nghệ chiến lược và tạo ra những đột phá mới trong tương lai”, TS. Nguyễn Duy Lân bày tỏ lạc quan.

Đổi mới giáo dục và phát triển nhân lực

Theo TS. Nguyễn Hồng Sơn, Chủ tịch Liên hiệp Hội người Việt Nam tại Nhật Bản, giáo dục là một trong những lĩnh vực có tiềm năng hợp tác rất lớn giữa Việt Nam và Nhật Bản, đồng thời là nền tảng quan trọng để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ đổi mới sáng tạo.

More from WVR
Trí thức Việt hiện thực hóa đổi mới sáng tạo - Kỳ II: Mở đường cho chất xám hồi hương

Thời gian qua, Liên hiệp Hội đã tích cực kết nối các hội đoàn, trường đại học, cơ sở đào tạo và cộng đồng trí thức người Việt tại Nhật Bản nhằm thúc đẩy hợp tác giáo dục, trao đổi học thuật và phát triển nhân lực.

TS. Nguyễn Hồng Sơn cũng đánh giá cao vai trò của Hội Trí thức Việt Nam tại Nhật Bản (AVIJ) trong việc tập hợp các nhà khoa học, chuyên gia và nghiên cứu sinh người Việt, tạo nên những diễn đàn kết nối học thuật và chia sẻ tri thức giữa hai nước.

Theo ông, để huy động hiệu quả nguồn chất xám của cộng đồng chuyên gia Việt Nam tại Nhật Bản, cần có cơ chế kết nối bài bản, minh bạch và lâu dài. Nhà nước cần tạo điều kiện để trí thức kiều bào tham gia sâu hơn vào các chương trình phát triển quốc gia trong các lĩnh vực thế mạnh như công nghệ cao, chuyển đổi số, y tế, giáo dục và phát triển xanh.

TS. Nguyễn Hồng Sơn nhấn mạnh: “Khi được lắng nghe, tin tưởng và trao cơ hội cống hiến, đội ngũ trí thức kiều bào sẽ trở thành những “sứ giả tri thức”, góp phần thúc đẩy đổi mới giáo dục, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong kỷ nguyên số”.

TS. Nguyễn Hồng Sơn (ngoài cùng, bên phải) cùng đoàn kiều bào Nhật Bản thăm Trường Sa. (Ảnh NVCC)

Tháo gỡ những “điểm nghẽn” then chốt

Dưới góc nhìn thực tiễn của một chuyên gia trí thức kiều bào trực tiếp tham gia kết nối, triển khai các hoạt động hợp tác khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa Việt Nam với đối tác quốc tế, TS. Trần Hải Linh, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch sáng lập Hội chuyên gia, trí thức Việt Nam - Hàn Quốc (VKEIA) cho rằng để các chính sách về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo thực sự đi vào cuộc sống, cần tập trung tháo gỡ một số “điểm nghẽn” then chốt.

Hiện nay, việc huy động trí thức kiều bào vẫn thiếu một đầu mối đủ thẩm quyền để điều phối thống nhất. Vì vậy, cần sớm xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành minh bạch, xác định rõ trách nhiệm và bảo đảm việc tiếp nhận, đánh giá các đóng góp một cách hiệu quả.

Mặt khác, nhiều trí thức, chuyên gia ở nước ngoài sẵn sàng tham gia các dự án trong nước nhưng còn gặp khó khăn về thủ tục công nhận chuyên môn, ký kết hợp đồng khoa học, thanh toán kinh phí, hay tiếp cận các chương trình nghiên cứu công lập. Vì vậy, cần tiếp tục cải cách theo hướng đơn giản hóa, số hóa quy trình, tiệm cận chuẩn mực quốc tế, tạo thuận lợi để trí thức kiều bào có thể tham gia linh hoạt, ngắn hạn hoặc dài hạn, tùy theo điều kiện thực tế.

“Muốn thu hút và giữ chân chất xám, cần xây dựng môi trường làm việc cởi mở, tôn trọng sáng tạo, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu và thử nghiệm công nghệ mới. Đồng thời, cần có cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, phân chia lợi ích công bằng và gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu – ứng dụng – thị trường.

Theo tôi, “điểm nghẽn” lớn nhất chính là tư duy triển khai. Nếu các nghị quyết chỉ dừng ở quyết tâm chính trị mà thiếu những mô hình thí điểm cụ thể, thiếu người chịu trách nhiệm đến cùng, thì rất khó tạo đột phá. Khi tư duy “mở”, “tin cậy” và “đồng hành” được quán triệt từ trung ương đến địa phương, các nghị quyết và luật sửa đổi sẽ thực sự trở thành động lực để trí thức kiều bào đóng góp hiệu quả cho sự phát triển của đất nước”, TS. Trần Hải Linh gửi gắm nguyện vọng.

TS. Trần Hải Linh (ngoài cùng, bên phải) cùng các đại biểu kiều bào tham dự Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ X. (Ảnh NVCC)

Nhìn từ những chia sẻ của các trí thức, chuyên gia người Việt Nam ở nhiều quốc gia, có thể thấy nguồn lực kiều bào không chỉ nằm ở những thành tựu khoa học hay kinh nghiệm quản lý tích lũy ở nước ngoài, mà còn ở khả năng kết nối Việt Nam với các xu hướng công nghệ, tri thức và đổi mới sáng tạo của thế giới.

Những đề xuất về ứng dụng trí tuệ nhân tạo và drone trong quản lý đô thị, y tế, nông nghiệp của GS.TS. Nguyễn Quang Phước (Hàn Quốc), chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn dựa trên thiết kế, nghiên cứu và sở hữu trí tuệ của đại diện Mạng lưới Đổi mới sáng tạo Việt Nam tại Australia hay sáng kiến xây dựng nền tảng kết nối trí thức toàn cầu V-NEXUS của Ban Liên lạc người Việt Nam tại Singapore cho thấy tri thức kiều bào đang mang đến những kinh nghiệm quốc tế quý báu cho quá trình phát triển của Việt Nam.

More from WVR
Trí thức Việt hiện thực hoá đổi mới sáng tạo – Kỳ I: Tín hiệu từ làn sóng toàn cầu

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số đang làm mờ đi những giới hạn về không gian địa lý, việc Chính phủ đã ban hành Chương trình thu hút chuyên gia, nhà khoa học là người Việt Nam ở nước ngoài với mục tiêu đến năm 2035 thu hút 1.500 chuyên gia, nhà khoa học tham gia giảng dạy, nghiên cứu và hợp tác với các cơ sở giáo dục, nghiên cứu trong nước cho thấy quyết tâm mạnh mẽ trong việc biến nguồn lực trí thức thành động lực phát triển.

Khi những nhịp cầu kết nối được xây dựng đủ rộng, đủ bền vững và đủ tin cậy, nguồn chất xám Việt Nam trên toàn cầu sẽ hội tụ thành sức mạnh chung, góp phần hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam vươn lên trong kỷ nguyên phát triển mới.

“Với hàng trăm nghìn chuyên gia, trí thức đang sinh sống tại các quốc gia phát triển, làm việc cho các tập đoàn công nghệ hàng đầu, viện nghiên cứu danh tiếng trên thế giới, kiều bào có điều kiện nắm bắt, đưa công nghệ tiên tiến về Việt Nam, tham gia tư vấn chính sách, xây dựng khung pháp lý, mô hình quản trị số và các chiến lược đổi mới sáng tạo phù hợp với sự phát triển của đất nước trong xu thế toàn cầu”.

Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng