 |
| Một khu đất trống tại Khu phát triển công nghiệp công nghệ cao đất hiếm Bảo Đầu, Trung Quốc. (Nguồn: Getty Images) |
Theo các nhà phân tích, chiến lược do Nhà nước dẫn dắt này có thể giúp nền kinh tế lớn thứ hai thế giới gia tăng ảnh hưởng đối với nguồn cung khoáng sản quan trọng trên toàn cầu, đồng thời tạo lợi thế trong việc quyết định những đối tượng được tiếp cận các nguồn tài nguyên này.
Củng cố vị thế
Bà Dan Wang, Giám đốc phụ trách Trung Quốc tại Eurasia nhận định, Bắc Kinh đang triển khai một chiến lược khai thác khoáng sản toàn cầu dưới sự điều phối của Nhà nước, thay thế phương thức ra quyết định riêng lẻ của từng doanh nghiệp. Theo ông, mô hình này sẽ giúp các khoản đầu tư khai thác ở nước ngoài có quy mô lớn hơn và được triển khai đồng bộ hơn.
Tháng 4 vừa qua, Trung Quốc thành lập một văn phòng chuyên trách ở nước ngoài nhằm giám sát hoạt động đầu tư ra nước ngoài của các doanh nghiệp nhà nước.
| More from WVR |
 Trung Quốc đạt bước đột phá trong lưu trữ năng lượng bằng không khí hóa lỏng |
Cùng với đó, nhiều cơ quan chính phủ, bộ, ngành và ngân hàng chính sách được huy động tham gia định hướng các thương vụ khai thác khoáng sản ở nước ngoài.
Đến cuối tháng 7 vừa qua, một tổ chức đầu tư chuyên về khai thác mỏ được thành lập nhằm điều phối các thương vụ ở nước ngoài, đồng thời tư vấn cho doanh nghiệp Trung Quốc về tuân thủ pháp luật, quản trị rủi ro và điều kiện thị trường trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng, các rào cản pháp lý tại nước sở tại ngày càng chặt chẽ.
Theo bà Wang, việc tập trung hóa hoạt động đầu tư có thể hạn chế tình trạng cạnh tranh thiếu kiểm soát giữa các doanh nghiệp Trung Quốc, đồng thời củng cố vị thế của nước này trước các đối thủ phương Tây, đặc biệt là những đối thủ mới nổi như Saudi Arabia và Ấn Độ.
Tuy nhiên, quy trình thẩm định, xem xét và phê duyệt kéo dài hơn cũng có thể làm gia tăng nguy cơ tham nhũng, ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư.
Đẩy mạnh đầu tư vào lĩnh vực khai thác mỏ ở nước ngoài
Trong hai thập kỷ qua, các doanh nghiệp Trung Quốc đã đẩy mạnh đầu tư vào lĩnh vực khai thác mỏ ở nước ngoài, tập trung vào những thị trường mà các công ty khai khoáng phương Tây ít quan tâm, từ Tajikistan đến Cộng hòa Dân chủ Congo.
Nỗ lực này ngày càng trở nên cấp thiết khi nhiều chính phủ coi khoáng sản chiến lược là công cụ tạo ảnh hưởng địa chính trị.
Theo báo cáo do Tập đoàn Rhodium công bố hôm 4/11, giá trị các thương vụ mua lại tài sản khoáng sản ở nước ngoài của Trung Quốc đạt 8,8 tỷ USD trong ba quý đầu năm nay. Đây đã là mức cao nhất tính theo năm kể từ ít nhất năm 2018.
Ông Armand Meyer, nhà phân tích nghiên cứu cấp cao tại Rhodium cho biết, các thương vụ mua lại chủ yếu tập trung vào những loại khoáng sản mà Trung Quốc còn thiếu nguồn cung trong nước.
Trong đó, lithium, niken và coban là những mục tiêu đáng chú ý trong làn sóng phát triển xe điện từ giữa những năm 2010, trong khi vàng trở thành mặt hàng được quan tâm nhiều hơn trong những năm gần đây.
Theo Eurasia, đầu tư ra nước ngoài vào lĩnh vực khai thác khoáng sản chiến lược ở thượng nguồn có thể tăng gần gấp đôi so với giai đoạn 2021-2025, khi Trung Quốc đẩy mạnh hoạt động đầu tư quốc tế nhằm bảo đảm quyền tiếp cận và bổ sung trữ lượng những loại khoáng sản mà nước này còn thiếu.
Bà Wang cho biết, đất nước tỷ dân ngầm coi mức độ phụ thuộc 70% vào nhập khẩu là ngưỡng cảnh báo, khiến các loại khoáng sản như đồng, lithium, coban, niken, bauxite và quặng sắt được đặt dưới sự kiểm soát an ninh quốc gia nghiêm ngặt hơn, đồng thời thúc đẩy mở rộng nguồn cung từ nước ngoài.
Ngay cả với những khoáng sản có mức độ phụ thuộc nhập khẩu thấp hơn, Trung Quốc vẫn muốn mở rộng khả năng tiếp cận nguồn cung.
Chẳng hạn, đối với vàng, dù tỷ lệ phụ thuộc nhập khẩu nằm trong ngưỡng được coi là an toàn, khoảng 50%, chính phủ nước này vẫn tìm cách tiếp cận thêm các nguồn tài nguyên có chất lượng cao.
Theo bà Wang, mục tiêu mở rộng quy mô và gia tăng sức mạnh địa chính trị trong dài hạn có thể được ưu tiên hơn các cân nhắc về rủi ro và lợi nhuận đầu tư.
Tuy nhiên, chiến lược này đang vấp phải sự phản đối ngày càng lớn từ các quốc gia sở hữu tài nguyên. Nhiều chính phủ yêu cầu tăng cường chế biến khoáng sản ngay tại nước sở tại, trong khi đây lại là lĩnh vực mà Trung Quốc đang chiếm ưu thế và trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Một số quốc gia giàu tài nguyên đã hạn chế xuất khẩu khoáng sản thô, đồng thời yêu cầu các đối tác nước ngoài đầu tư xây dựng cơ sở tinh luyện trong nước.
Trong nhiều năm, các quốc gia đã xuất khẩu đất hiếm sang Trung Quốc để chế biến do hoạt động tinh luyện gây ra những chi phí môi trường lớn. Điều này tạo điều kiện để Bắc Kinh phát triển năng lực chế biến quy mô lớn trên cả nước. Mỹ sở hữu nguồn tài nguyên đất hiếm dồi dào nhưng vẫn phụ thuộc vào Trung Quốc trong khâu tinh luyện.
 |
| Máy xúc chuyển đất chứa khoáng sản đất hiếm tại một cảng ở Liên Vân Cảng, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, trước khi được xuất khẩu sang Nhật Bản. (Nguồn: Getty Images) |
Tăng cường rót vốn vào các dự án khai thác mới
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Trung Quốc hiện chiếm khoảng 92% sản lượng đất hiếm tinh chế toàn cầu.
Ông Brad Handler, Giám đốc Phòng thí nghiệm Tài chính Năng lượng thuộc Viện Payne cho rằng, vị thế này cho phép Bắc Kinh kiểm soát nguồn cung hoặc gia tăng sản lượng để tạo sức ép lên thị trường, qua đó tác động đến giá cả và khả năng triển khai các dự án của đối thủ.
Ông phân tích, nếu một quốc gia đối thủ xây dựng nhà máy tinh luyện mới, Bắc Kinh có thể tăng sản lượng, đẩy nguồn cung dư thừa ra thị trường và kéo giá xuống dưới ngưỡng có thể bảo đảm hiệu quả kinh tế.
Từ năm ngoái, Trung Quốc đã áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu đối với 7 nguyên tố đất hiếm trung bình và nặng, theo đó yêu cầu doanh nghiệp xuất khẩu phải xin giấy phép.
Nhật Bản là một trong những quốc gia chịu tác động đáng kể từ các biện pháp này. Nước này được cho là có nguy cơ cạn kiệt yttrium trong vòng vài tháng. Đây là nguyên tố được sử dụng trong sản xuất màn hình hiển thị và chất bán dẫn, đồng thời là sản phẩm phụ thu được trong quá trình khai thác các kim loại đất hiếm khác.
Theo số liệu hải quan Trung Quốc, lượng oxit yttrium xuất khẩu từ nước này sang Nhật Bản trong tháng 9 chỉ đạt 4.000 kg, giảm mạnh so với mức 51.000 kg cùng kỳ năm trước.
Trong khi đó, giá oxit yttrium được báo cáo đã tăng lên khoảng 1.150 USD/kg tại các thị trường bên ngoài Trung Quốc, cao gấp khoảng 179 lần so với hai năm trước. Tại thị trường nội địa Trung Quốc, mặt hàng này có giá khoảng 9 USD/kg.
Sau khi Trung Quốc áp dụng các biện pháp hạn chế vào năm 2010, Nhật Bản đã dành 16 năm xây dựng kho dự trữ khoáng sản. Tuy nhiên, theo ông Bedford, nước này gần như chưa có năng lực tách yttrium hoặc lutetium bên ngoài Trung Quốc.
Dù vậy, trong những năm gần đây, các doanh nghiệp Trung Quốc cũng điều chỉnh chiến lược đầu tư, tăng cường rót vốn vào các dự án khai thác mới và xây dựng năng lực chế biến gần khu vực mỏ, thay vì chỉ tập trung vào việc mua lại toàn bộ tài sản khai thác.
Ông Meyer nhận thấy, xu hướng này thể hiện rõ nhất khi các chính phủ nước sở tại yêu cầu chế biến khoáng sản trong nước. Ông dẫn chứng lệnh cấm xuất khẩu quặng niken của Indonesia đã thúc đẩy các doanh nghiệp Trung Quốc xây dựng cơ sở luyện kim và tinh chế ngay tại quốc gia Đông Nam Á này, thay vì khai thác rồi vận chuyển nguyên liệu trở lại Trung Quốc.
Động thái của Trung Quốc cũng cho thấy, cuộc đua kiểm soát khoáng sản chiến lược vì thế ngày càng quyết liệt, phản ánh vai trò then chốt của tài nguyên trong cạnh tranh địa kinh tế toàn cầu.
| Kinh tế Trung Quốc: Thặng dư thương mại cao kỷ lục, thị trường bất động sản chưa có dấu hiệu 'chạm đáy' Tăng trưởng kinh tế Trung Quốc đạt 4,5% trong quý III/2026 so với cùng kỳ năm trước, nhờ nhu cầu mạnh mẽ từ nước ngoài ... |
| Nga và Trung Quốc đang đàm phán về đường ống dẫn khí đốt mới, công suất lên tới 50 tỷ m3 mỗi năm Ngày 21/10, Phó Thủ tướng Nga Aleksandr Novak cho biết, Tập đoàn Gazprom của Nga và Tập đoàn dầu khí quốc gia Trung Quốc (CNPC) ... |
| Tuyến vận tải ở Bắc Cực: Nga và Trung Quốc hợp sức 'mở đường', châu Âu đứng trước bài toán chiến lược Nga và Trung Quốc đang tăng cường hợp tác phát triển các tuyến vận tải ở Bắc Cực, trong bối cảnh Liên minh châu Âu ... |
| Trung Quốc đang dẫn trước trong cuộc đua kinh tế với Mỹ? Trong cuộc cạnh tranh kinh tế với Trung Quốc, Mỹ vẫn có ưu thế riêng về công nghệ cao, khả năng kiểm soát các đầu ... |
|
| Trung Quốc đạt bước đột phá trong lưu trữ năng lượng bằng không khí hóa lỏng Theo truyền thông Trung Quốc, dự án lưu trữ năng lượng bằng không khí hóa lỏng (LAES) với công suất 60 megawatt (MW) tại Tây ... |
