Từ nền tảng văn hóa đến khát vọng phát triển

Cuốn sách Con người Việt Nam vào kỷ nguyên mới của PGS.TS. Nguyễn Hồng Vinh chạm trúng một vấn đề cốt lõi, có tính thời sự: Con người Việt Nam sẽ bước vào kỷ nguyên phát triển mới bằng nền tảng nào, với hệ giá trị nào và bằng bản lĩnh văn hóa ra sao?

Hát Then theo bước chân người trẻ Khám phá 'Kinh đô Thăng Long' bằng công nghệ trình diễn hiện đại Khi kiều bào kể chuyện Việt Nam ra thế giới

PGS.TS. Nguyễn Hồng Vinh là gương mặt quen thuộc của đời sống báo chí và lý luận Việt Nam, ông nguyên là Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương. Trọn vẹn một hành trình nghề nghiệp gắn với Báo Nhân dân, với công tác tư tưởng - văn hóa của Đảng, ông đồng thời là một nhà nghiên cứu bền bỉ về văn hóa, con người và báo chí cách mạng.

Từ nền tảng văn hóa đến khát vọng phát triển

Bìa cuốn sách "Con người Việt Nam vào kỷ nguyên mới". (Nguồn: NXB Chính trị Quốc gia Sự thật)

Điều đáng nói là ở ông, tư duy lý luận không tách rời thực tiễn, các luận điểm học thuật luôn được soi chiếu qua trải nghiệm sống, trải nghiệm nghề nghiệp của người “đi cùng thời cuộc”.

Con người Việt Nam vào kỷ nguyên mới là tập hợp các bài viết, bài phỏng vấn được tác giả chắt lọc trong nhiều thập kỷ, song không hề rời rạc.

Ngược lại, cuốn sách cho thấy mạch tư tưởng xuyên suốt, nhất quán: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội; con người là trung tâm của mọi chiến lược phát triển; báo chí cách mạng là lực lượng đồng hành, dẫn dắt và phản biện có trách nhiệm trong tiến trình ấy.

Phần thứ nhất của cuốn sách, với nhan đề gợi mở “Tôn nền hiện tại, mở ra tương lai”, đặt vấn đề xây dựng con người Việt Nam trong bối cảnh đổi mới, hội nhập và chuyển đổi mạnh mẽ của xã hội.

Ở đây, tác giả tiếp cận văn hóa như nguồn lực nội sinh, là “động cơ mềm” quyết định chất lượng và tính bền vững của tăng trưởng.

Từ việc giữ gìn đạo đức xã hội, lối sống, nhân cách cá nhân, đến xây dựng hệ giá trị gia đình, cộng đồng và quốc gia, tác giả cho thấy cách nhìn xuyên suốt: Chỉ khi “tôn nền hiện tại”, tức là trân trọng và bảo vệ những giá trị cốt lõi đã làm nên bản sắc Việt Nam, chúng ta mới có thể “mở ra tương lai” bằng chính nội lực của mình.

Phần thứ hai, “Báo chí cách mạng Việt Nam đồng hành cùng lịch sử dân tộc”, là mạch viết mang đậm dấu ấn nghề nghiệp và cũng là phần tạo nên chiều sâu đặc biệt của cuốn sách. Với trải nghiệm nhiều năm đứng đầu cơ quan báo chí chủ lực của Đảng, PGS.TS. Nguyễn Hồng Vinh nhìn báo chí không chỉ từ góc độ kỹ thuật, công nghệ hay mô hình truyền thông mà từ vai trò xã hội và trách nhiệm văn hóa.

Báo chí, trong cách nhìn của ông, là “lương tri của thời đại”, là không gian để sự thật được tôn trọng, để các giá trị tốt đẹp được lan tỏa, và để xã hội có khả năng tự điều chỉnh thông qua phản biện mang tính xây dựng.

Trong bối cảnh báo chí đang đối mặt với nhiều thách thức của thời đại số, từ áp lực thông tin nhanh, cạnh tranh mạng xã hội, đến nguy cơ thương mại hóa nội dung, những phân tích của tác giả mang tính cảnh tỉnh nhưng không bi quan. Ông nhấn mạnh rằng báo chí chỉ có thể phát triển bền vững khi không đánh mất bản chất phục vụ con người, phục vụ xã hội và phục vụ sự thật. Đây cũng là thông điệp có ý nghĩa đặc biệt đối với đội ngũ những người làm báo hôm nay.

Phần thứ ba, “Tình người và lẽ sống Việt Nam”, khép lại cuốn sách bằng giọng điệu lắng sâu, giàu cảm xúc. Ở phần này, tác giả không đi vào những khái niệm lớn, mà trở về với những câu chuyện đời thường, những chiêm nghiệm về nhân cách, nghĩa tình, lòng nhân ái đã giúp con người Việt Nam vượt qua chiến tranh, khó khăn và biến động lịch sử. Chính những trang viết này tạo nên “độ ấm” cho một cuốn sách chính luận, giúp lý luận không khô cứng mà thấm vào người đọc bằng sự đồng cảm.

Điểm đáng chú ý của cuốn sách là tác giả luôn đặt mình trong cuộc đối thoại với hiện tại. Ông viết về văn hóa bằng chính tinh thần văn hóa; viết về con người bằng sự trân trọng con người. Người đọc thấy rõ quan niệm xuyên suốt: Phát triển không chỉ là tăng trưởng kinh tế hay hiện đại hóa công nghệ, mà trước hết là sự trưởng thành về nhân cách, ý thức và trách nhiệm xã hội.

Cuốn sách ra đời trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, khi Đảng ta khẳng định phát triển văn hóa và con người là nhiệm vụ trung tâm của chiến lược phát triển bền vững.

Bởi vậy, Con người Việt Nam vào kỷ nguyên mới không chỉ là một công trình nghiên cứu, mà còn gửi gắm thông điệp: Việt Nam chỉ có thể đi xa, đi nhanh và đi vững khi kiên định với nền tảng văn hóa và hệ giá trị con người đã làm nên sức sống của dân tộc.

Với người làm báo và hoạt động văn hóa, cuốn sách là nguồn tham chiếu giàu giá trị suy ngẫm; với đông đảo công chúng, đó là lời mời trở về cội nguồn, từ đó vững vàng bước ra thế giới bằng sự tự tin và bản lĩnh của con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.