Từ phụ phẩm cacao đến hướng đi cho nông nghiệp xanh và phát triển bền vững

Thông qua sự hỗ trợ của Liên minh châu Âu (EU), mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất cacao đang được thúc đẩy tại Đắk Lắk, góp phần nâng cao giá trị chuỗi sản xuất, cải thiện sinh kế và hướng tới phát triển bền vững.

Thúc đẩy nguồn lực kinh tế, hoàn thiện kinh tế thị trường Việt Nam-Phần Lan tăng cường hợp tác trong lĩnh vực phát triển bền vững, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn Kinh tế tuần hoàn - con đường phát triển bền vững

Từ phụ phẩm cacao đến hướng đi cho nông nghiệp xanh và phát triển bền vững

Cacao đã và đang là nguồn thu nhập quan trọng, gắn liền với đời sống và sinh kế của nhiều hộ dân tại Tây Nguyên, Đắk Lắk. (Nguồn: EEAS)

Khi giá trị của cây cacao không chỉ nằm ở hạt

Từ lâu, cây cacao đã trở thành nguồn thu nhập quan trọng của nhiều hộ dân tại Tây Nguyên. Tuy nhiên, trong mô hình sản xuất truyền thống, giá trị kinh tế chủ yếu lại chỉ tập trung vào phần hạt. Sau mỗi vụ thu hoạch, phần lớn vỏ quả, nước cacao và các phụ phẩm khác thường bị thải bỏ sau quá trình sơ chế.

Không chỉ làm thất thoát một nguồn tài nguyên có thể tiếp tục khai thác, lượng phụ phẩm này nếu không được xử lý phù hợp còn có nguy cơ ảnh hưởng tới môi trường sản xuất và làm gia tăng mầm bệnh trên cây trồng.

Đối với nhiều nông hộ, đây từng được xem là điều tất yếu trong quá trình canh tác. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, khi các tiêu chuẩn về phát thải, truy xuất nguồn gốc và sản xuất bền vững ngày càng trở thành yêu cầu quan rọng của thị trường quốc tế, bài toán đặt ra không còn chỉ là làm thế nào để nâng cao giá trị từ hạt cacao, mà còn là cách khai thác hiệu quả toàn bộ giá trị của cây trồng, qua đó giảm lãng phí tài nguyên và hướng tới một mô hình sản xuất bền vững hơn.

Kết nối nguồn lực để gia tăng giá trị cho ngành cacao

Chính từ những yêu cầu đó, mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất cacao đang từng bước được triển khai tại Đắk Lắk, hướng tới việc kết nối các nguồn lực trong sản xuất và tạo ra những giá trị mới từ các phụ phẩm từng bị bỏ đi.

Thông qua dự án, nhiều nông hộ tại Đắk Lắk đã bắt đầu tiếp cận với những giải pháp sản xuất bền vững hơn. (Nguồn: EEAS)

Thông qua dự án “Kinh tế tuần hoàn trong sản xuất cacao: Từ hạt cacao đến thanh chocolate” do EU tài trợ, được triển khai bởi HELVETAS Việt Nam và Trung tâm Phát triển cộng đồng (CDC), nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp và nông hộ tại Đắk Lắk đã bắt đầu tiếp cận với những giải pháp sản xuất bền vững hơn.

Tại Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Nhất Tâm, sau quá trình áp dụng phương thức mới, mô hình sản xuất đã có nhiều thay đổi đáng kể.

Theo bà Nguyễn Hồng Thương, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc Hợp tác xã: “Như trước đây thì bà con chỉ tập trung lấy hạt cacao để lên men và làm chocolate cũng như bột cacao, nhiều phụ phẩm trong quá trình sản xuất hầu như bị bỏ đi.

Tuy nhiên, thông qua các chương trình hỗ trợ và tập huấn từ dự án, bây giờ ngoài phần hạt, hợp tác xã đã được tư vấn để phát triển sản phẩm rượu vang cacao. Đối với vỏ cacao, chúng tôi được hỗ trợ kỹ thuật để chế biến thành thức ăn gia súc, cám viên cho chăn nuôi hoặc làm than hoạt tính phục vụ cải tạo đất”.

Phần nước cacao vốn từng bị loại bỏ trong quá trình sơ chế hiện đang được nghiên cứu để phát triển thành các sản phẩm mới, góp phần gia tăng giá trị cho chuỗi sản xuất. Trong khi đó, vỏ cacao sau tách hạt được tận dụng làm thức ăn chăn nuôi hoặc ủ thành phân hữu cơ quay trở lại phục vụ sản xuất nông nghiệp. Thông qua các giải pháp công nghệ, một phần vỏ cacao còn có thể được chuyển hóa thành than sinh học - vật liệu giúp cải tạo đất, tăng độ tơi xốp và hỗ trợ cây trồng phát triển ổn định hơn.

Hành trình từ những chiếc vỏ cacao “dư thừa” được tái tạo thành thành phẩm hữu cơ, tiếp tục quay trở lại phục vụ quá trình sản xuất. (Nguồn: EEAS)

Bên cạnh việc tận dụng phụ phẩm, dự án cũng chú trọng nâng cao năng lực cho người sản xuất thông qua các chương trình đào tạo và chuyển giao kỹ thuật. Người nông dân được tiếp cận với các phương pháp chăm sóc mới như tỉa cành, tạo tán, quản lý dinh dưỡng và ứng dụng hệ thống tưới tự động.

Tại nhiều vườn cacao, những thay đổi này đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Nếu như trước đây với một hecta cacao, năng suất trung bình đạt khoảng 5 tấn hạt ướt mỗi năm thì giờ đây, sau khi áp dụng các kỹ thuật chăm sóc mới, năng suất được cải thiện đáng kể và dự kiến có thể tăng thêm khoảng 20% qua từng vụ, đồng thời tiết kiệm chi phí nhân công và phân bón, giúp người dân chủ động hơn trong quá trình chăm sóc cây trồng.

Không chỉ mang lại lợi ích về năng suất và thu nhập, những thay đổi trong phương thức sản xuất còn tạo nền tảng để người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp từng bước học hỏi và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về phát triển bền vững. Đây cũng là một trong những mục tiêu quan trọng mà dự án hướng tới trong quá trình hỗ trợ ngành cacao chuyển đổi theo mô hình kinh tế tuần hoàn.

Các giải pháp kỹ thuật được triển khai thông qua dự án giúp người dân tối ưu hóa sản xuất và cải thiện năng suất vườn cacao. (Nguồn: EEAS)

Theo TS. Phạm Văn Lương, Giám đốc Quốc gia HELVETAS Việt Nam: “Dự án không chỉ cung cấp các hỗ trợ kỹ thuật theo tiêu chuẩn quốc tế mà còn giúp doanh nghiệp và hợp tác xã tiếp cận các tiêu chuẩn và cam kết xanh đang được áp dụng tại nhiều thị trường lớn, trong đó có EU. Tính đến nay, khoảng 3.600 nông dân đã được tập huấn về các giải pháp kinh tế tuần hoàn và hơn một nửa trong số đó đã áp dụng vào thực tế sản xuất. Không chỉ chất lượng sản phẩm cacao được cải thiện, nhiều phụ phẩm cũng đang được khai thác hiệu quả hơn”.

Thay vì giải quyết từng vấn đề riêng lẻ, các giải pháp được triển khai theo hướng kết nối với nhau, từ tận dụng phụ phẩm, ứng dụng công nghệ trong sản xuất, nâng cao năng lực cho người nông dân đến tối ưu hóa các nguồn lực đầu vào. Cách tiếp cận này không chỉ giúp sử dụng hiệu quả hơn tài nguyên sẵn có, góp phần giảm phát thải, mà còn đồng thời nâng cao giá trị của toàn bộ chuỗi sản xuất cacao.

Dự án kỳ vọng khi kết thúc sẽ giúp khoảng 3.500 nông dân tăng thu nhập nhờ áp dụng các công nghệ sản xuất tái tạo, 500 người có việc làm tốt hơn, 6 doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn và khoảng 4.000 tấn cacao được sản xuất theo quy trình bền vững hơn.

Các tài liệu hướng dẫn được xây dựng nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận các phương pháp canh tác bền vững và giải pháp kinh tế tuần hoàn trong sản xuất cacao. (Nguồn: EEAS)

Thông qua sự hỗ trợ của Liên minh châu Âu cùng các đơn vị triển khai và tư vấn kỹ thuật, mô hình kinh tế tuần hoàn tại Đắk Lắk đang cho thấy tiềm năng trở thành một hướng đi phù hợp cho quá trình chuyển đổi xanh của ngành nông nghiệp.

Khi được triển khai gắn với điều kiện thực tiễn của người sản xuất, những mô hình như vậy không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần xây dựng nền tảng phát triển bền vững hơn cho cộng đồng địa phương và môi trường trong dài hạn.

Liên minh châu Âu là đối tác quan trọng đồng hành cùng Việt Nam trong hành trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững, thông qua việc thúc đẩy năng lượng sạch và nâng cao năng lực cộng đồng thích ứng với biến đổi khí hậu.