Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi)

Chiều 18/3, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 55 tại Nhà Quốc hội, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi).

Quang cảnh Phiên họp thứ 55. (Nguồn: Quốc hội)

Đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện công tác đăng ký, quản lý hộ tịch

Trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc khẳng định, việc xây dựng dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) là cần thiết nhằm đẩy mạnh việc hiện đại hóa, chuyển đổi số toàn diện công tác đăng ký, quản lý hộ tịch; tăng cường đơn giản hóa, cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí thực hiện thủ tục hành chính, thực hiện thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính, đăng ký hộ tịch trực tuyến toàn trình. Bảo đảm phối hợp chặt chẽ, thông suốt giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan trong việc chia sẻ, kết nối liên thông dữ liệu để đăng ký, quản lý hộ tịch.

Đồng thời, đảm bảo sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; khắc phục những hạn chế, bất cập của Luật Hộ tịch năm 2014 và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành; phù hợp với việc tổ chức, sắp xếp bộ máy hành chính nhà nước, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp.

Dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) gồm 4 Chương, 31 Điều (giảm 3 chương, 46 điều so với Luật Hộ tịch năm 2014). Liên quan đến những nội dung sửa đổi, bổ sung, về thẩm quyền đăng ký hộ tịch, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc nêu rõ, dự thảo Luật quy định UBND cấp xã thực hiện đăng ký tất cả các sự kiện, thông tin hộ tịch.

Người dân có quyền yêu cầu đăng ký hộ tịch tại bất kỳ UBND cấp xã nào, không phụ thuộc vào nơi cư trú, địa giới hành chính. Bổ sung thẩm quyền đăng ký giám sát việc giám hộ, chấm dứt giám sát việc giám hộ liên quan đến tài sản của người được giám hộ không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân để thực hiện các yêu cầu về đổi mới toàn diện việc giải quyết TTHC, cung cấp dịch vụ công không phụ thuộc địa giới hành chính.

Về thẩm quyền nghĩa vụ đăng ký hộ tịch, dự thảo Luật bổ sung quy định về quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch của người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch cư trú tại Việt Nam; quy định bảo đảm quyền đăng ký khai sinh cho trẻ em được sinh ra tại Việt Nam hoặc sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam.

Về giải quyết yêu cầu đăng ký hộ tịch, dự thảo Luật quy định thẩm quyền, đối tượng, phạm vi của từng thủ tục đăng ký hộ tịch, giao Chính phủ quy định cụ thể về hồ sơ, trình tự, thủ tục, thời hạn đăng ký hộ tịch do đây là những nội dung dễ biến động và thay đổi theo thực tế thời gian.

Dự thảo Luật cũng bổ sung quy định cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác, tra cứu thông tin trên cơ sở dữ liệu liên quan phù hợp với mức độ đáp ứng của cơ sở dữ liệu; chỉ yêu cầu người dân phải nộp, xuất trình giấy tờ nếu không khai thác được thông tin hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ và không chính xác.

Dự thảo Luật quy định giá trị pháp lý của giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch, dữ liệu hộ tịch điện tử, xác định dữ liệu hộ tịch điện tử có giá trị như giấy tờ hộ tịch bản giấy khi thực hiện thủ tục hành chính và các giao dịch khác. Bên cạnh đó, dự thảo quy định người dân có quyền lựa chọn nộp hồ sơ, nhận kết quả đăng ký hộ tịch theo phương thức trực tuyến hoặc trực tiếp hoặc gửi qua dịch vụ bưu chính đối với tất cả các thủ tục đăng ký hộ tịch nhằm bảo đảm quyền lựa chọn tối đa cho người dân, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao cho công tác chuyển đổi số và phương thức đăng ký hộ tịch đối với cơ quan Nhà nước.

Dự thảo Luật quy định sử dụng dữ liệu điện tử, sổ hộ tịch điện tử đăng ký trực tuyến toàn trình đối với tất cả các thủ tục, trừ thủ tục đăng ký kết hôn sử dụng đồng thời điện tử và lập sổ giấy để phù hợp với đặc thù truyền thống và yêu cầu hai bên nam nữ phải có mặt để thể hiện nguyện vọng, ký vào sổ đăng ký kết hôn, giấy chứng nhận đăng ký kết hôn. Quy định rõ các loại giấy tờ hộ tịch bao gồm: giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn, giấy chứng tử và các văn bản xác nhận hộ tịch.

Về cơ sở dữ liệu hộ tịch, dự thảo Luật quy định cơ sở dữ liệu hộ tịch là cơ sở dữ liệu quốc gia được xây dựng quản lý tập trung tại Bộ Tư pháp được bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, có khả năng mở rộng, nâng cấp, kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu khác, bảo đảm quyền khai thác thông tin của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật, bảo đảm lưu trữ đầy đủ thông tin cá nhân được thu thập, cập nhật và điều chỉnh.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc trình bày Tờ trình dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi). (Nguồn: Quốc hội)

Rà soát việc kết nối liên thông Cơ sở dữ liệu hộ tịch

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UBPLTP) và các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Hộ tịch năm 2014 với những lý do nêu tại Tờ trình của Chính phủ; đồng thời nhận thấy, nội dung của dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, bám sát yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác đăng ký, quản lý hộ tịch.

Hồ sơ dự án Luật đã được chuẩn bị đầy đủ, đúng trình tự, thủ tục theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và đủ điều kiện trình UBTVQH xem xét, cho ý kiến. Tuy nhiên, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo báo cáo, đánh giá kỹ lưỡng hơn về điều kiện bảo đảm triển khai thi hành Luật.

Bên cạnh đó, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc bỏ quy định về đối tượng áp dụng (Điều 2 của dự thảo Luật) do không có nội dung đặc thù cần quy định riêng; đồng thời, tiếp tục rà soát kỹ lưỡng quy định của dự thảo Luật như quy định về giá trị pháp lý của giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch, dữ liệu hộ tịch điện tử tại khoản 2 Điều 10; về miễn lệ phí đăng ký hộ tịch tại điểm a khoản 2 Điều 13... với các luật có liên quan (Bộ luật Dân sự, Luật Căn cước, Luật Quốc tịch Việt Nam, Luật Giao dịch điện tử…) để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ.

Về đăng ký hộ tịch phi địa giới (khoản 1 Điều 8), Thường trực UBPLTP và các cơ quan của Quốc hội cơ bản tán thành về sự cần thiết, tính hợp lý của thủ tục hành chính quy định tại dự thảo Luật, đặc biệt là chủ trương thực hiện thủ tục hành chính phi địa giới. Tuy nhiên, đề nghị đánh giá, rà soát kỹ lưỡng điều kiện bảo đảm thực hiện, nhất là hạ tầng công nghệ và việc cập nhật thông tin hộ tịch theo thời gian thực, việc kết nối liên thông Cơ sở dữ liệu hộ tịch để bảo đảm tính khả thi, nhất là ở các địa phương vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

Liên quan đến đăng ký khai sinh chủ động, đăng ký khai tử chủ động (khoản 3 Điều 16, khoản 3 Điều 21), Thường trực UBPLTP và các cơ quan của Quốc hội nhận thấy việc quy định Ủy ban nhân dân cấp xã đăng ký khai sinh chủ động, đăng ký khai tử chủ động trực tuyến dựa trên dữ liệu kết nối từ cơ sở khám bệnh, chữa bệnh là một bước tiến trong cải cách thủ tục hành chính theo hướng tạo thuận lợi, phục vụ người dân tốt hơn.

Tuy nhiên, đề nghị nghiên cứu, bổ sung một số nguyên tắc xác định, lựa chọn UBND cấp xã có thẩm quyền giải quyết thủ tục đăng ký hộ tịch; đồng thời, quy định cụ thể các trường hợp “không thể đăng ký khai sinh, khai tử chủ động” để tránh mâu thuẫn với trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc chủ động đăng ký khai sinh, khai tử cho cá nhân.

Bên cạnh đó, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo thuyết minh cụ thể về lộ trình xây dựng, đáp ứng cơ sở vật chất cũng như các điều kiện kỹ thuật, đặc biệt là điều kiện kết nối, chia sẽ dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị có liên quan (các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh) với Cơ sở dữ liệu hộ tịch, nhằm bảo đảm tính khả thi của chính sách chậm nhất đến ngày 1/1/2029 phải thực hiện đăng ký khai sinh, khai tử chủ động thống nhất trên cả nước; bổ sung, điều chỉnh phù hợp ngày có hiệu lực của Luật đối với việc đăng ký khai sinh, khai tử chủ động để bảo đảm tính thống nhất nội tại.

Liên quan việc thay đổi thông tin hộ tịch, Thường trực UBPLTP tán thành với chủ trương thực hiện đăng ký phi địa giới hành chính đối với việc thay đổi thông tin hộ tịch. Tuy nhiên, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo báo cáo, làm rõ hơn về trách nhiệm, phương thức xử lý của cơ quan có thẩm quyền đăng ký hộ tịch khi tiếp nhận các yêu cầu đăng ký thay đổi thông tin hộ tịch.

Về Cơ sở dữ liệu hộ tịch, Thường trực UBPLTP nhận thấy việc xây dựng Cơ sở dữ liệu hộ tịch là cơ sở dữ liệu quốc gia là cần thiết, nhằm thực hiện yêu cầu của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Tuy nhiên, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo báo cáo, làm rõ hơn tính khả thi của việc xây dựng Cơ sở dữ liệu hộ tịch là cơ sở dữ liệu quốc gia; làm rõ mối quan hệ, việc kết nối, chia sẻ giữa Cơ sở dữ liệu hộ tịch với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư…