Vì sao 'sạn' trong sách giáo khoa có thể vượt qua 'cửa ải' thẩm định?

Cơ quan giám sát đã chỉ ra một số vấn đề trong khâu thẩm định và phê duyệt sách giáo khoa. (Nguồn: VNE)

Báo cáo của Uỷ ban Văn hoá, Giáo dục Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội chỉ ra một số vấn đề: chưa có yêu cầu cụ thể về chất lượng sách trình thẩm định; quy định thực nghiệm chưa rõ thời lượng, quy mô; chưa lấy ý kiến phản hồi rộng rãi.

Báo cáo giám sát về đổi mới chương trình sách giáo khoa phổ thông giai đoạn 2015-2020 của Uỷ ban Văn hoá, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng gửi đến các đại biểu Quốc hội đề cập nhiều nội dung về việc biên soạn sách giáo khoa.

Cơ quan giám sát đánh giá, các tác giả biên soạn sách giáo khoa đều là các nhà khoa học có uy tín, trong đó nhiều tác giả là thành viên Ban Xây dựng Chương trình Giáo dục phổ thông của Bộ GD&ĐT. Cả ba nhà xuất bản tham gia biên soạn sách giáo khoa đều thuộc ngành giáo dục, trong đó Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam là đơn vị trực thuộc Bộ GD&ĐT. Tuy nhiên, việc biên soạn sách giáo khoa theo chương trình mới vẫn còn một số tồn tại, hạn chế.

Sách giáo khoa tiếng Anh phải đổi tên tác giả

Khâu thẩm định và phê duyệt sách giáo khoa, cơ quan giám sát đã chỉ ra một số vấn đề.

Thứ nhất, quy định của Bộ GD&ĐT chưa cụ thể trong yêu cầu về chất lượng và quy trình hoàn chỉnh bản mẫu sách giáo khoa trước khi nhà xuất bản trình Hội đồng quốc gia thẩm định.

Sự “chưa cụ thể” thể hiện ở việc yêu cầu tác giả sách giáo khoa “phải là công dân Việt Nam” chưa rõ ràng, đã làm nảy sinh một số bất cập trong quá trình thẩm định sách giáo khoa tiếng Anh, dẫn đến việc thay đổi tên tác giả nhiều bộ sách giáo khoa (từ tác giả nước ngoài phải điều chỉnh thành tác giả Việt Nam).

Thứ hai, quy định về tổ chức thực nghiệm sách giáo khoa chưa rõ thời lượng và quy mô thực nghiệm, chưa được lấy ý kiến phản hồi rộng rãi. Do vậy, sách giáo khoa lớp 1 (năm học 2020 - 2021) có những nội dung chưa phù hợp, gây khó khăn cho giáo viên, học sinh trong quá trình thực hiện, gây băn khoăn, phản ứng trong dư luận xã hội.

Cơ quan giám sát chỉ ra thực tế, sau 2 tháng triển khai chương trình, sách giáo khoa lớp 1 (năm học 2020 - 2021), có nhiều ý kiến của phụ huynh, cử tri, dư luận về sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 1, chủ yếu tập trung vào bộ sách Cánh Diều.

Bộ Tài chính đã thẩm định giá sách giáo khoa

Việc lựa chọn sách giáo khoa, cơ quan giám sát cho rằng, đã được thực hiện đúng theo các yêu cầu của Nghị quyết 88, của luật hiện hành, nhưng theo báo cáo của các địa phương, việc ban hành văn bản hướng dẫn lựa chọn sách giáo khoa lớp 1 năm học 2020 - 2021 còn chậm khi lần đầu các cơ sở giáo dục chọn sách giáo khoa, với số bộ sách nhiều (5 bộ sách).

Bên cạnh đó, một số địa phương do hiểu chưa đầy đủ về quy định của luật Giáo dục 2019, còn băn khoăn về tính ổn định, lãng phí nếu không sử dụng lại bộ sách giáo khoa lớp 1 đã lựa chọn, vì thay đổi phương thức chọn sách giáo khoa (từ thẩm quyền của cơ sở giáo dục sang thẩm quyền của UBND tỉnh).

Về phát hành và giá sách giáo khoa phổ thông, mặc dù nhận định việc phát hành sách giáo khoa lớp 1 theo phương thức xã hội hoá cho thấy thành công bước đầu của chủ trương xã hội hoá biên soạn sách giáo khoa; và các nhà xuất bản đã thực hiện nghiêm túc việc kê khai giá với Bộ Tài chính và Bộ GD&ĐT theo đúng quy định của pháp luật, song theo cơ quan giám sát, giá sách giáo khoa lớp 1 mới cao hơn sách hiện hành khoảng 2 - 3 lần.

Uỷ ban Văn hoá, Giáo dục dẫn kết quả khảo sát cho thấy, tuy đơn giá tính trên mỗi trang in biến động không nhiều, nhưng giá của cả bộ sách giáo khoa mới cao hơn giá của cả bộ sách giáo khoa lớp 1 hiện hành từ 3,3 lần đến 3,7 lần (sách giáo khoa mới có giá từ 179.000 đồng/bộ đến 199.000 đồng/bộ, bao gồm cả sách giáo khoa điện tử, trung bình khoảng 19.000 đồng/cuốn), trong khi sách giáo khoa hiện hành có giá là 54.000 đồng/bộ, trung bình khoảng 9.000 đồng/cuốn).

Nguyên nhân sự chênh lệch giá được lý giải là do bộ sách giáo khoa lớp 1 mới có số lượng quyển nhiều hơn từ 1,5 đến 1,7 lần (bộ sách giáo khoa mới gồm từ 9 - 10 quyển, bộ sách giáo khoa hiện hành chỉ có 6 quyển); mỗi cuốn có số trang nhiều hơn, khổ sách rộng hơn; được in 4 màu (trong khi sách cũ chỉ in 2 màu) nên đòi hỏi giấy in sách giáo khoa phải tốt hơn. Sách mới lại được thực hiện theo phương thức xã hội hóa, không được trợ cấp một phần chi phí như sách cũ.

Bộ Tài chính đã thẩm định giá, nhưng các cấu thành giá sách giáo khoa (nguyên vật liệu, nhân công) vẫn phải bảo đảm đủ các chi phí.

Ngoài ra, theo Uỷ ban Văn hoá, Giáo dục, năm học 2020 - 2021, việc cung ứng sách giáo khoa cho đa số cơ sở giáo dục chậm (đến cuối tháng 8 sách mới về đến các cơ sở), gây khó khăn trong việc triển khai các khâu lựa chọn sách giáo khoa, tập huấn giáo viên, trao đổi chuyên môn giữa các giáo viên, giữa các đơn vị trường, cụm trường.