Vì sao xu hướng sử dụng 'lá bài' trừng phạt kinh tế lại gia tăng?

Khắc Hiếu
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Bài viết của tác giả Robert Skydelsky* đăng trên Tạp chí Project Syndcate nhận định, việc sử dụng hoặc đe dọa trừng phạt kinh tế đang ngày càng gia tăng trong chính trị quốc tế.

Đầu tháng 10, Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ Jake Sullivan đã lên tiếng cáo buộc Nga sử dụng năng lượng như một vũ khí chính trị. Đáp lại, Điện Kremlin tuyên bố rằng các lệnh trừng phạt của Mỹ đe dọa làm trầm trọng thêm tình trạng mất cân bằng trên thị trường năng lượng châu Âu.

Là một công cụ gây sức ép nhà nước, các biện pháp trừng phạt kinh tế không giống như một cuộc chiến tranh mà có lẽ gần hơn với một hình thức ngoại giao.

Vì sao xu hướng sử dụng 'lá bài' trừng phạt kinh tế lại gia tăng?
Việc sử dụng hoặc đe dọa trừng phạt kinh tế đang ngày càng gia tăng trong chính trị quốc tế. (Nguồn: Foreign Policy)

Công cụ địa chính trị

Các quốc gia luôn sử dụng lá bài kinh tế như một công cụ địa chính trị. Vào thế kỷ XIX, kinh tế quốc tế hầu như tách rời khỏi chính trị quốc tế. Nhưng vào những năm 1920, Hội quốc liên (tổ chức liên chính phủ tiền thân của Liên hợp quốc) chính thức hồi sinh việc sử dụng vũ khí kinh tế chống lại các quốc gia vi phạm.

Chương 7 của Hiến chương Liên hợp quốc cho phép Hội đồng Bảo an áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với các quốc gia đe dọa hoặc vi phạm hòa bình thế giới.

Tin liên quan
Khủng hoảng năng lượng châu Âu: Tổng thống Nga Putin ra lời đảm bảo với Ukraine, Mỹ nói về những Khủng hoảng năng lượng châu Âu: Tổng thống Nga Putin ra lời đảm bảo với Ukraine, Mỹ nói về những 'ổ gà'

Cơ chế trừng phạt quốc tế đã trải qua nhiều giai đoạn chồng chéo trong suốt thế kỉ qua. Ban đầu, các biện pháp trừng phạt nhằm mục đích phản ứng lại ý định hoặc hành động quá khích của một quốc gia, chẳng hạn như việc tăng cường sức mạnh quân sự hoặc thực sự xâm lược một quốc gia khác.

Do vậy, Hội quốc liên khi đó đã áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với Italy khi các lực lượng của Mussolini xâm lược Abyssinia vào năm 1935.

Trong giai đoạn tiếp theo, những quan ngại về nhân đạo đã được chấp nhận như một “lý do” để thực hiện các biện pháp trừng phạt. Ví dụ, sự đàn áp của chính phủ đối với các nhóm tại một quốc gia có thể đe dọa kích hoạt các hiệu ứng “bên thứ ba” như là một cuộc khủng hoảng người tị nạn. Đây là cơ sở pháp lý cho các lệnh trừng phạt kinh tế của Liên hợp quốc đối với Rhodesia trong những năm 1970 và Nam Phi trong những năm 1980.

Sau đó, một số người coi việc “thay đổi chế độ” là mục đích chính đáng để thực hiện các biện pháp trừng phạt. Như Thủ tướng Anh lúc bấy giờ là Tony Blair đã lập luận trong một bài phát biểu tại Chicago vào năm 1999, “sự lan tỏa các giá trị của chúng ta giúp chúng ta an toàn hơn”.

Sự phát triển quan trọng nhất gần đây trong cơ chế trừng phạt quốc tế là việc xử phạt các cá nhân và thực thể “được chỉ định đặc biệt”. Những người ủng hộ lập luận rằng, các biện pháp trừng phạt được nhắm đến các mục tiêu cẩn thận như vậy sẽ giới hạn hình phạt đối với các thủ phạm của việc rửa tiền và các hành vi đáng ngờ khác, do vậy, tránh gây hại cho phần dân còn lại của một quốc gia.

Tuy nhiên, các biện pháp trừng phạt này thường nằm ngoài phạm vi hoạt động của Liên hợp quốc, và do đó, thường chỉ được áp đặt một cách đơn phương bởi các quốc gia hoặc các nhóm quốc gia hùng mạnh về kinh tế.

Gây tranh cãi

Không có gì ngạc nhiên khi nước Mỹ, bá chủ đồng USD trên thế giới, đã đi tiên phong trong hình thức xử phạt này. Liên minh châu Âu (EU) đã đi theo sự dẫn dắt của Mỹ.

Nổi tiếng nhất trong số các hình phạt cá nhân này là Đạo luật Magnitsky, được đặt theo tên của luật sư người Nga Sergei Magnitsky, người đã cáo buộc các quan chức thuế và thực thi pháp luật Nga lừa đảo 230 triệu USD đối với Hermitage Capital Management - một công ty đầu tư mà ông đang tư vấn.

Mỹ đã thông qua Đạo luật Magnitsky vào năm 2012 với ý định trừng phạt những cá nhân chịu trách nhiệm. Đạo luật chịu trách nhiệm về nhân quyền toàn cầu Magnitsky 2016 rộng hơn “cho phép tổng thống áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế và từ chối nhập cảnh vào Mỹ đối với bất kỳ người nước ngoài nào được xác định là tham gia hoặc lạm dụng nhân quyền”.

Các cường quốc phương Tây khác - bao gồm Vương quốc Anh (2017-18), Canada (2017) và EU (2020) - sau đó cũng đã thông qua luật Magnitsky và hàng trăm cá nhân và công ty trên khắp thế giới hiện đang bị trừng phạt theo các luật này.

Tuy vậy, liệu lệnh trừng phạt này có chính xác, hợp lý và hiệu quả?

Đối với tư pháp, việc gia tăng các biện pháp trừng phạt có mục tiêu gần đây chủ yếu dựa trên luật pháp trong nước, không phải luật pháp quốc tế, và chỉ phản ánh các chuẩn mực đã được thống nhất của một bộ phận cộng đồng quốc tế.

Hơn nữa, những hình phạt như vậy thường được áp dụng đối với những cá nhân và tổ chức có ít lời giải thích nhất, và họ không bị xét xử hoặc bị kết án về bất kỳ hành vi phạm tội nào. Do đó, đối với nhiều người, những lệnh trừng phạt này chỉ đơn giản giống như một biểu hiện của quyền lực.

Ngoại trưởng Lavrov: Mọi chuyện đã là lịch sử, Nga không chấp nhận dựa vào EU

Ngoại trưởng Lavrov: Mọi chuyện đã là lịch sử, Nga không chấp nhận dựa vào EU

Nga không thể dựa vào Liên minh châu Âu (EU) trong các vấn đề kinh tế vì EU có thể áp đặt các biện pháp ...

Hiệu quả của các biện pháp trừng phạt cũng bị nghi ngờ. Các biện pháp trừng phạt cũ có thể sẽ làm phát sinh các cuộc chiến tranh trừng phạt trừ khi các biện pháp này chỉ giới hạn ở các quốc gia không thể trả đũa.

Câu hỏi về tính hiệu quả của các biện pháp trừng phạt kinh tế có lẽ là câu hỏi khó trả lời nhất vì không có một biện pháp thành công nào được nhất trí.

Nhiều người cho rằng đây là một cách tương đối ít tốn kém để mang lại sự thay đổi chế độ có lợi về mặt đạo đức hoặc những thay đổi về hành vi của một chế độ. Điều này có thể đúng trong một số trường hợp.

Nhưng rất nhiều bằng chứng cho thấy các biện pháp trừng phạt kinh tế chỉ có tác dụng như vậy khi can thiệp quân sự - có nghĩa là chúng thường là một biện pháp đi kèm với chiến tranh hơn là một biện pháp thay thế cho nó. Vì vậy, các nước cũng cần lưu ý với việc áp đặt các biện pháp trừng phạt vì lý do đạo đức.


*Robert Skidelsky hiện đang là Giáo sư Danh dự về Kinh tế Chính trị tại Đại học Warwick (Anh). Ông còn là tác giả của cuốn tiểu sử 3 tập về John Maynard Keynes - nhà kinh tế học người Anh, nổi tiếng với hệ thống lý luận kinh tế vĩ mô có ảnh hưởng lớn tới kinh tế học hiện đại và chính trị cũng như các chính sách tài chính của nhiều chính phủ.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron sẽ sử dụng thành tích kinh tế làm 'lá bài' tái tranh cử?

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron sẽ sử dụng thành tích kinh tế làm 'lá bài' tái tranh cử?

Để chuẩn bị cho chiến dịch tái tranh cử trong cuộc bầu cử Tổng thống Pháp 2022, Tổng thống Emmanuel Macron đang muốn sử dụng ...

Quan hệ kinh tế EU-Belarus xấu đi, Nga vừa là bạn tốt vừa đắc lợi bất ngờ?

Quan hệ kinh tế EU-Belarus xấu đi, Nga vừa là bạn tốt vừa đắc lợi bất ngờ?

Mỗi năm, Nga cung cấp cho Belarus khoảng 2-3 tỷ USD, nhưng đổi lại, liệu mục đích của họ có chỉ đơn giản là tiếp ...

(theo Project Syndicate)

Bài viết cùng chủ đề

Quan hệ Nga-Mỹ

Đọc thêm

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Bảy ngày 28/5/2022: Cự Giải may mắn trong sự nghiệp

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Bảy ngày 28/5/2022: Cự Giải may mắn trong sự nghiệp

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 28/5/2022 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
Tin thế giới ngày 27/5: Ukraine nói ‘cần thảo luận’ với Nga, tàu NATO tập trận ở Phần Lan, Trung Quốc chỉ trích Ngoại trưởng Mỹ

Tin thế giới ngày 27/5: Ukraine nói ‘cần thảo luận’ với Nga, tàu NATO tập trận ở Phần Lan, Trung Quốc chỉ trích Ngoại trưởng Mỹ

Baoquocte.vn. Tổng thống Ukraine nêu bật tầm quan trọng của đối thoại với Nga, tàu chiến NATO tập trận ở Phần Lan…là một số tin thế giới nổi bật 24 giờ ...
Cuốn sách trang bị kiến thức sơ cấp cứu cho nhiều người

Cuốn sách trang bị kiến thức sơ cấp cứu cho nhiều người

Baoquocte.vn. Thương hiệu sách và xuất bản tri thức y học MedInsights vừa phát hành cuốn sách 'Cẩm nang sơ cấp cứu thường thức' do nhà xuất bản hàng đầu thế ...
Doanh nhân kiều bào thúc đẩy hợp tác đào tạo lĩnh vực luật và kinh tế, thương mại quốc tế với Hàn Quốc

Doanh nhân kiều bào thúc đẩy hợp tác đào tạo lĩnh vực luật và kinh tế, thương mại quốc tế với Hàn Quốc

Baoquocte.vn. Hiệp hội Doanh nhân và Đầu tư Việt Nam-Hàn Quốc (VKBIA) và Trường Đại học Luật và Kinh doanh Quốc tế Hàn Quốc (TLBU) đã đã ký kết hợp tác ...
Mỹ 'bắt bài' Trung Quốc, nêu bật phương châm 3 'từ khóa'

Mỹ 'bắt bài' Trung Quốc, nêu bật phương châm 3 'từ khóa'

Baoquocte.vn. Bài phát biểu dài 45 phút của Ngoại trưởng Mỹ đã cho thấy đầy đủ cách tiếp cận mới của chính quyền Tổng thống Biden với Trung Quốc.
XSMN 28/5, trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay thứ 7 ngày 28/5/2022. xổ số hôm nay

XSMN 28/5, trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay thứ 7 ngày 28/5/2022. xổ số hôm nay

Baoquocte.vn. XSMN 28/5. xổ số hôm nay 28/5. trực tiếp xổ số miền Nam 28/5/2022. kết quả xổ số ngày 28 tháng 5. xổ số miền Nam thứ 7. xo so ...
XSMT 28/5, trực tiếp kết quả xổ số miền Trung hôm nay 28/5/2022. SXMT 28/5

XSMT 28/5, trực tiếp kết quả xổ số miền Trung hôm nay 28/5/2022. SXMT 28/5

Baoquocte.vn. XSMT 28/5. kết quả xổ số ngày 28 tháng 5. trực tiếp xổ số miền Trung 28/5/2022. xổ số hôm nay 28/5. xổ số miền Trung thứ 7. SXMT 28/5
XSMB 28/5, kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 7 ngày 28/5/2022. dự đoán XSMB

XSMB 28/5, kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 7 ngày 28/5/2022. dự đoán XSMB

Baoquocte.vn. XSMB 28/5. trực tiếp xổ số miền Bắc 28/5/2022. xổ số hôm nay 28/5. xổ số miền Bắc hôm n. XSMB thứ 7. kết quả xổ số ngày 28 tháng ...
Dầu Nga đang 'chảy' vào Trung Quốc, Ấn Độ

Dầu Nga đang 'chảy' vào Trung Quốc, Ấn Độ

Baoquocte.vn. Công ty nghiên cứu thị trường Kpler (Anh) nhận định, châu Á lần đầu tiên vào tháng 4/2022 đã trở thành nhà nhập khẩu dầu lớn nhất của Nga.
Covid-19 ngày 27/5: 9.356 F0 khỏi bệnh nhiều gấp 7 số mắc mới (1.239 ca); 7 ngày qua không có ca tử vong

Covid-19 ngày 27/5: 9.356 F0 khỏi bệnh nhiều gấp 7 số mắc mới (1.239 ca); 7 ngày qua không có ca tử vong

Baoquocte.vn. Bản tin phòng chống dịch Covid-19 ngày 27/5 của Bộ Y tế cho biết có 1.239 ca mắc mới ở 46 tỉnh, thành; 9.356 F0 khỏi, gấp hơn 7 lần ...
Xuất khẩu ngày 23-27/5: Nhập siêu lên tới 2,7 tỷ USD; nông sản Mỹ 'được lòng' người tiêu dùng Việt

Xuất khẩu ngày 23-27/5: Nhập siêu lên tới 2,7 tỷ USD; nông sản Mỹ 'được lòng' người tiêu dùng Việt

Baoquocte.vn. Báo TG&VN điểm lại những tin nổi bật về hoạt động xuất nhập khẩu trong bản tin xuất khẩu ngày 23-27/5.
Nền kinh tế trên đà phục hồi vững chắc, S&P nâng hạng tín nhiệm dài hạn của Việt Nam

Nền kinh tế trên đà phục hồi vững chắc, S&P nâng hạng tín nhiệm dài hạn của Việt Nam

Baoquocte.vn. Tổ chức xếp hạng tín nhiệm S&P Global Ratings nâng xếp hạng tín nhiệm quốc gia dài hạn của Việt Nam lên mức BB+, triển vọng Ổn định.
Giá cà phê hôm nay 27/5: Robusta giữ đà tăng tốt, thị trường thực sự đang thiếu hay thừa cung?

Giá cà phê hôm nay 27/5: Robusta giữ đà tăng tốt, thị trường thực sự đang thiếu hay thừa cung?

Baoquocte.vn. Giá cà phê đã có những phiên khởi sắc tăng vọt. Thị trường thực sự đang thiếu hay thừa cung?
Giá tiêu hôm nay 27/5, rất ít giao dịch, thị trường ảm đạm, tại sao doanh nghiệp dừng mua tích trữ?

Giá tiêu hôm nay 27/5, rất ít giao dịch, thị trường ảm đạm, tại sao doanh nghiệp dừng mua tích trữ?

Baoquocte.vn. Giá tiêu hôm nay tại thị trường trong nước tiếp tục giảm sâu ở một số địa phương, giao dịch từ 69.000 – 72.000 đ/kg.
Triển khai Bộ tiêu chí văn hóa kinh doanh Việt Nam tại 10 tỉnh, thành phố đồng bằng sông Hồng

Triển khai Bộ tiêu chí văn hóa kinh doanh Việt Nam tại 10 tỉnh, thành phố đồng bằng sông Hồng

Baoquocte.vn. Chiều 26/5, tại TP. Hải Phòng đã diễn ra Hội nghị triển khai Bộ tiêu chí văn hóa kinh doanh Việt Nam khu vực Đồng bằng sông Hồng.
Tìm hướng đi cho thủy sản Việt Nam sang thị trường RCEP

Tìm hướng đi cho thủy sản Việt Nam sang thị trường RCEP

Baoquocte.vn. Hiện nay, Việt Nam xuất khẩu thủy sản sang hơn 160 thị trường trên thế giới, trong đó xuất khẩu sang các nước thành viên Hiệp định RCEP.
Bất động sản mới nhất: ‘Choáng’ với giá đất nền Hòa Bình, miền Bắc hưởng lợi kép, địa ốc Hà Nội thiết lập mặt bằng giá mới

Bất động sản mới nhất: ‘Choáng’ với giá đất nền Hòa Bình, miền Bắc hưởng lợi kép, địa ốc Hà Nội thiết lập mặt bằng giá mới

Baoquocte.vn. Giá đất nền các tỉnh miền Bắc tăng mạnh, nhà đầu tư chuyển hướng dòng tiền trước động thái siết tín dụng… là những tin bất động sản (BĐS) mới nhất.
Bất động sản mới nhất: Áp lực lạm phát, cảnh báo tình trạng ‘no hàng’, chỉ xuống tiền với dự án ‘sáng đèn’, Hà Nội sẽ có thêm sân bay quốc tế

Bất động sản mới nhất: Áp lực lạm phát, cảnh báo tình trạng ‘no hàng’, chỉ xuống tiền với dự án ‘sáng đèn’, Hà Nội sẽ có thêm sân bay quốc tế

Baoquocte.vn. Chuyên gia cảnh báo thanh khoản địa ốc kém trong khi giá cao ngất ngưởng, chỉ ra 3 sai lầm của nhà đầu tư… là tin bất động sản (BĐS) mới nhất.
Bất động sản mới nhất: Đất nền bất ngờ giảm giá, siết kê khai thuế chuyển nhượng, 80% sàn giao dịch hoạt động trở lại

Bất động sản mới nhất: Đất nền bất ngờ giảm giá, siết kê khai thuế chuyển nhượng, 80% sàn giao dịch hoạt động trở lại

Baoquocte.vn. Mức độ quan tâm tới đất nền bất ngờ giảm, sàn giao dịch địa ốc nhộn nhịp hoạt động trở lại… là những tin bất động sản (BĐS) mới nhất.
Bất động sản mới nhất: Cảnh báo bị ‘chôn vốn’ bởi sốt đất ảo, Vinhomes phát triển nhà ở xã hội full tiện ích, sự trỗi dậy của địa ốc Thanh Hóa

Bất động sản mới nhất: Cảnh báo bị ‘chôn vốn’ bởi sốt đất ảo, Vinhomes phát triển nhà ở xã hội full tiện ích, sự trỗi dậy của địa ốc Thanh Hóa

Baoquocte.vn. Nhiều địa phương cảnh báo hiện tượng sốt đất ảo, Vinhomes phát triển nhà ở xã hội, địa ốc Thanh Hóa cất cánh... là tin bất động sản (BĐS) mới nhất.
Hà Nội mạnh tay lập ‘barie’ chặn sốt đất ven đô, giao dịch giảm mạnh, xuất hiện bán cắt lỗ

Hà Nội mạnh tay lập ‘barie’ chặn sốt đất ven đô, giao dịch giảm mạnh, xuất hiện bán cắt lỗ

Baoquocte.vn. 'Lệnh' tạm dừng phân lô, tách thửa và ngân hàng thắt chặt cho vay kinh doanh bất động sản đã khiến thị trường địa ốc ven Hà Nội rơi vào trầm lắng.
Bất động sản mới nhất: Thị trường xuất hiện yếu tố khó, địa ốc khu Đông ‘ăn theo’ cầu Thủ Thiêm 2, thủ tục công chứng hợp đồng mua bán chung cư

Bất động sản mới nhất: Thị trường xuất hiện yếu tố khó, địa ốc khu Đông ‘ăn theo’ cầu Thủ Thiêm 2, thủ tục công chứng hợp đồng mua bán chung cư

Baoquocte.vn. Nhà thầu lo lắng trước quyết định siết tín dụng, cầu Thủ Thiêm 2 tạo sức bật cho địa ốc khu Đông TP.HCM... là những tin bất động sản (BĐS) mới nhất.
Thị trường tài chính Việt Nam năm 2021 và triển vọng năm 2022

Thị trường tài chính Việt Nam năm 2021 và triển vọng năm 2022

Baoquocte.vn. Ngày 25/5, Hội thảo công bố Báo cáo 'Thị trường tài chính Việt Nam năm 2021 và triển vọng năm 2022' đã diễn ra tại Hà Nội.
Cổ phiếu rớt thảm, nhà đầu tư 'đứng ngồi không yên', Ủy ban Chứng khoán Nhà nước gửi thông điệp nóng

Cổ phiếu rớt thảm, nhà đầu tư 'đứng ngồi không yên', Ủy ban Chứng khoán Nhà nước gửi thông điệp nóng

Baoquocte.vn. Thị trường chứng khoán đang gây tâm lý chán nản cho nhà đầu tư khi hầu hết các nhóm ngành cổ phiếu đồng loạt lao dốc.
Gucci chấp nhận cho khách hàng thanh toán bằng Bitcoin và tiền mã hóa

Gucci chấp nhận cho khách hàng thanh toán bằng Bitcoin và tiền mã hóa

Baoquocte.vn. Thương hiệu thời trang Gucci vừa công bố sẽ chấp nhận cho khách hàng thanh toán bằng tiền mã hóa tại một số cửa hàng của hãng.
Go Finance 2022: Cuộc thi tài chính, chứng khoán hàng đầu cho sinh viên chính thức mở đơn đăng ký

Go Finance 2022: Cuộc thi tài chính, chứng khoán hàng đầu cho sinh viên chính thức mở đơn đăng ký

Baoquocte.vn. Sáng 22/4, tại Đại học Kinh tế Quốc dân đã diễn ra buổi họp báo khai mạc cuộc thi về tài chính chứng khoán dành cho sinh viên Go Finance 2022.
Lãi suất tiền gửi tăng, các ngân hàng thương mại huy động nguồn vốn ‘khủng’

Lãi suất tiền gửi tăng, các ngân hàng thương mại huy động nguồn vốn ‘khủng’

Baoquocte.vn. Lãi suất tiền gửi các kỳ hạn 6 tháng trở lên tăng 0,3%-0,7% nên nguồn tiền nhàn rỗi của người dân đã quay trở lại hệ thống ngân hàng thương mại.
Công ty chứng khoán BIDV (BSC) phát hành  hơn 65,73 triệu cổ phần cho Hana Financial Investment Co., Lpt

Công ty chứng khoán BIDV (BSC) phát hành hơn 65,73 triệu cổ phần cho Hana Financial Investment Co., Lpt

Baoquocte.vn. HFI đầu tư vào BSC với tư cách là nhà đầu tư chiến lược, cam kết đồng hành lâu dài cùng hỗ trợ, hợp tác về phát triển kinh doanh và quản trị điều hành.