Theo Argus Media – đơn vị cung cấp thông tin về năng lượng và hàng hóa, giá vonfram toàn cầu đã tăng hơn 200% kể từ tháng 5/2025, tạo thêm tính cấp bách cho các nỗ lực phát triển nguồn cung thay thế.
Sự leo thang về giá diễn ra sau khi Bắc Kinh áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với một số sản phẩm vonfram vào tháng 2/2025, trong bối cảnh thị trường vốn đã khan hiếm nguồn cung từ các mỏ khai thác và chịu áp lực từ nhu cầu gia tăng của ngành công nghiệp quốc phòng.
Tình trạng khan hiếm nguồn cung đã ảnh hưởng đáng kể đến các nhà sản xuất thiết bị mỏ dầu tại Mỹ, khi chi phí sản xuất mũi khoan tăng cao vì thiếu hụt vật tư buộc các công ty phải thiết kế lại một trong những công cụ quan trọng nhất trong quá trình thăm dò dầu khí.
Theo Ulterra Drilling Technologies, chi phí sản xuất mũi khoan đã tăng tới 50% trong năm qua. Để ứng phó, công ty đang chuyển hướng sản xuất sang các mẫu mũi khoan có thân bằng thép, mặc dù các loại mũi khoan chứa nhiều vonfram thường có độ bền cao hơn khi khoan qua các lớp đá cứng và có tính mài mòn mạnh.
“Nếu giá vonfram không ổn định, các nhà sản xuất sẽ buộc phải chuyển sang sử dụng các giải pháp thay thế bằng thép”, Giám đốc Thương mại của Varel Energy Solutions cũng đưa ra nhận định tương tự
Theo dữ liệu từ Cục Khảo sát địa chất Hoa Kỳ, Trung Quốc hiện chiếm gần 80% sản lượng khai thác vonfram toàn cầu, với sản lượng gấp khoảng 3,7 lần tổng sản lượng của phần còn lại thế giới.
Vị thế thống trị của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới không chỉ giới hạn ở khâu khai thác mà còn mở rộng sang cả lĩnh vực chế biến và sản xuất. Bằng cách tung thêm nguồn cung kim loại này ra thị trường, Bắc Kinh sẽ khiến các quốc gia đối thủ phải “điêu đứng”.
Được đánh giá cao nhờ độ cứng và khả năng chịu nhiệt, vonfram thường được sử dụng trong ngành công nghiệp để chế tạo công cụ và một số thiết bị quân sự như đạn xuyên giáp hay tên lửa. Ngoài ra, kim loại này còn được sử dụng trong lĩnh vực bán dẫn và linh kiện điện tử phục vụ phần cứng trí tuệ nhân tạo (AI) và các trung tâm dữ liệu.
Mặc dù là quốc gia tiêu thụ một lượng lớn vonfram, Mỹ đã không còn duy trì hoạt động khai thác vonfram thương mại kể từ năm 2015. Sự phụ thuộc đã khiến các dự án ở nước ngoài ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với những nỗ lực của Washington nhằm đảm bảo nguồn cung kim loại này.
 |
| Cuộc đua nhằm phá vỡ thế độc quyền của Trung Quốc nhằm kiểm soát nguồn cung vonfram đang chuyển hướng sang Kazakhstan, nơi các dự án khai thác mỏ được Mỹ hậu thuẫn đang nỗ lực cạnh tranh. (Nguồn: SCMP) |
Mặt trận mới của hai cường quốc
Vào tháng 4, Công ty đầu tư khai khoáng Cove Capital của Mỹ đã mua lại 70% cổ phần tại hai mỏ khoáng sản thuộc vùng Karaganda của Kazakhstan là Northern Katpar và Upper Kairakty. Tổng chi phí phát triển ước tính cho hai dự án này là 1,1 tỷ USD. Hiện cả hai dự án đều vẫn đang trong giai đoạn thiết kế kỹ thuật và nghiên cứu khả thi, với mục tiêu bắt đầu đưa vào sản xuất vào năm 2028.
Lộ trình thời gian này có sự khác biệt so với các khoản đầu tư do Trung Quốc đang rót vào quốc gia Trung Á. Công ty Jiaxin International Resources hiện đang vận hành mỏ Boguty ở vùng Almaty của Kazakhstan. Mỏ này đã bắt đầu sản xuất thử nghiệm từ tháng 11/2024 và đi vào hoạt động thương mại từ tháng 4/2025.
Một dự án đầu tư khai thác vonfram khác – với sự tham gia của Kunxin International Investment và công ty SP Saryarka Tungsten của Kazakhstan – cũng nằm trong số hơn 60 thỏa thuận được ký kết tại Hội nghị thượng đỉnh “Vành đai và Con đường” ở Đặc khu hành chính Hong Kong hồi vào tháng 9/2026, mặc dù rất ít thông tin chi tiết về dự án này được công bố.
Giáo sư Kinh tế học Liang Yan tại Đại học Willamette (Mỹ) nhận định, sự khác biệt về tiến độ phát triển này đã mang lại cho Trung Quốc lợi thế tức thì trong chuỗi cung ứng. Theo bà, phía Trung Quốc đã đi vào sản xuất, trong khi các dự án do Mỹ hậu thuẫn vẫn cần hoàn tất các nghiên cứu, thu xếp nguồn vốn và xây dựng cơ sở hạ tầng.
Sở hữu trữ lượng hơn hai triệu tấn, Kazakhstan được dự báo sẽ trở thành “nhà sản xuất vonfram trọng yếu” với tiềm năng cung cấp khoảng 15% sản lượng khai thác toàn cầu hàng năm. “Tôi không cho rằng nguồn vốn từ Mỹ có thể san bằng lợi thế dẫn đầu của Trung Quốc về năng lực chế biến và quy mô thương mại”, chuyên gia Liang Yan cho hay.
 |
| Kazakhstan được dự báo sẽ trở thành “nhà sản xuất vonfram trọng yếu” với tiềm năng cung cấp khoảng 15% sản lượng khai thác toàn cầu hàng năm. (Nguồn: Times of Central Asia) |
Thách thức với Mỹ không chỉ dừng ở việc đưa các mỏ mới vào khai thác. Theo bà Liang Yan, Kazakhstan cũng cần phát triển thêm năng lực tinh luyện tại chỗ nếu muốn xây dựng một chuỗi cung ứng ít phụ thuộc hơn vào Trung Quốc. Nếu thiếu năng lực này, các mỏ mới vẫn có thể phải gửi tinh quặng đến các cơ sở chế biến của Bắc Kinh trong trường hợp các cơ sở thay thế gặp sự cố chậm trễ hoặc đội chi phí.
Bà Liu Wenjing – thành viên Hội đồng điều hành về lĩnh vực khai khoáng thuộc Trung tâm Tài chính Quốc tế Astana, đồng thời là nhà sáng lập kiêm cố vấn chính của Elistra Advisory – thừa nhận rằng nguồn vốn từ Mỹ có thể giúp giảm đáng kể các rào cản trong việc xây dựng một chuỗi cung ứng vonfram thay thế.
“Nguồn vốn không thể tự động sao chép lại hệ thống công nghiệp mà Trung Quốc đã dày công xây dựng trong suốt nhiều thập kỷ qua”, bà nói.
Chuyên gia này cho rằng, lợi thế của Trung Quốc trải rộng trên hầu hết các khâu của chuỗi cung ứng vonfram. Lợi thế này bao gồm từ khâu chế biến quặng thô thành tinh quặng, sản xuất amoni paratungstat (APT) – một loại nguyên liệu trung gian quan trọng để chế tạo các sản phẩm vonfram – cho đến khâu sản xuất các thành phẩm như hợp kim cứng (cemented carbide)...
Yếu tố địa lý cũng đóng vai trò quan trọng. Kazakhstan có biên giới giáp Trung Quốc, trong khi các lô hàng xuất sang châu Âu và Bắc Mỹ phải đi theo những tuyến đường dài hơn, bao gồm cả lộ trình băng qua Biển Caspi. Ông Liu – cựu Thư ký Hội đồng quản trị của công ty Jiaxin nhận định: “Mỹ thực tế đã nhận ra rằng chỉ đầu tư vào các mỏ khai thác ở nước ngoài thôi thì chưa đủ để giải quyết vấn đề”.
Chiến lược này được thể hiện rõ qua việc Washington đầu tư vào năng lực chế biến trong nước, bao gồm các kế hoạch chuyển đổi vonfram thành APT. Vào giữa tháng 9, Washington đã công bố khoản đầu tư trị giá 450 triệu USD vào Tập đoàn Elmet thông qua hình thức mua cổ phiếu ưu đãi có quyền mua lại.
“Điều này cho thấy chiến lược của Mỹ đang chuyển dịch từ việc chỉ đảm bảo nguồn cung quặng sang việc lấp đầy khoảng trống trong khâu chế biến trung gian”, ông Liu phân tích.
Tư duy tương tự cũng được áp dụng đối với khâu vận chuyển. Cụ thể, dự án Northern Katpar đang được thiết kế để tiếp cận thị trường quốc tế thông qua tuyến đường xuyên Caspi. Theo ông Liu, các kế hoạch này cho thấy những dự án do phương Tây hậu thuẫn đang chú trọng giải quyết bài toán đưa kim loại đến tay người mua, chứ không chỉ đơn thuần là vấn đề khai thác.
Cái giá của sự phụ thuộc
Nỗ lực phát triển các tuyến cung ứng thay thế càng trở nên mạnh mẽ hơn kể từ khi Trung Quốc áp dụng các quy định về giấy phép xuất khẩu vào tháng 2/2025 – cũng chính là thời điểm các mức thuế quan mới của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc bắt đầu có hiệu lực.
Đồng thời, Trung Quốc chỉ cấp phép cho 15 công ty xuất khẩu vonfram trong khuôn khổ hệ thống thương mại do nhà nước quản lý cho giai đoạn 2026 và 2027. Các sản phẩm thuộc diện kiểm soát từ năm 2025 vẫn phải tuân thủ quy định riêng về giấy phép xuất khẩu và quy trình kiểm tra người dùng cuối.
Mặc dù Bắc Kinh từng tuyên bố, các biện pháp kiểm soát này nhằm bảo vệ an ninh quốc gia và thực hiện nghĩa vụ chống phổ biến vũ khí, nhưng dư luận lại nhìn nhận những nỗ lực này như một phần của cuộc cạnh tranh thương mại và công nghệ giữa hai siêu cường số một thế giới.
| More from WVR |
 Quan hệ Mỹ-Kazakhstan: Nhiều cơ hội hợp tác với một cường quốc tầm trung |
Dữ liệu Hải quan Trung Quốc cho thấy, xuất khẩu các sản phẩm vonfram (tính theo trọng lượng) đã giảm 25% so với cùng kỳ năm trước trong 8 tháng đầu năm 2026. Xuất khẩu natri tungstat giảm mạnh 94,9%, trong khi lượng xuất khẩu amoni paratungstat – một loại vật liệu trung gian quan trọng – giảm 89,3%.
Xuất khẩu các sản phẩm liên quan đến vonfram từ Trung Quốc sang Mỹ cũng giảm 21% về khối lượng so với cùng kỳ năm trước. Hoạt động xuất khẩu vonfram chưa gia công và vonfram carbide đã ngừng hẳn, trong khi xuất khẩu thanh vonfram giảm 42%.
Các biện pháp hạn chế, cùng với nguồn cung từ mỏ khan hiếm và nhu cầu gia tăng, đã tạo thêm áp lực đẩy giá lên cao.
Chi phí gia tăng cũng đang thúc đẩy Washington tìm kiếm các nguồn cung bổ sung bên cạnh việc khai thác tại các mỏ mới, bao gồm cả hoạt động tái chế. Vào ngày 27/8, Mỹ đã áp đặt lệnh cấm xuất khẩu phế liệu vonfram trong thời hạn một năm nhằm giữ lại nguồn nguyên liệu này cho các doanh nghiệp chế biến trong nước.
Theo nền tảng nghiên cứu vật liệu Material Insights, vonfram tái chế đóng góp khoảng 25 đến 30% nguồn cung toàn cầu và đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với Mỹ do nước này thiếu hoạt động khai thác mỏ trong nước.
Cuộc đua lan rộng toàn cầu
Đối với Kazakhstan, vấn đề then chốt là tốc độ triển khai các dự án khai thác và chế biến đã được đề xuất. Hiện tại, Kazakhstanchỉ đóng góp chưa đầy 3% sản lượng khai thác vonfram toàn cầu, mặc dù các dự án mới có thể giúp gia tăng đáng kể thị phần của quốc gia Trung Á.
Theo ước tính của EarthRarest – một nền tảng nghiên cứu và đầu tư vào các kim loại chiến lược, tỷ trọng 2,8% trong sản lượng khai thác toàn cầu của Kazakhstan tương đương với khoảng một phần tám tổng sản lượng bên ngoài Trung Quốc.
“Việc có thêm một nguồn cung đáng tin cậy có ý nghĩa quan trọng đối với các bên mua đang muốn đa dạng hóa nguồn hàng, dù điều này chưa làm thay đổi vị thế dẫn đầu của Trung Quốc”, EarthRarest dự báo
EarthRarest cho hay, vonfram của Kazakhstan có tiềm năng tiếp cận người mua ở phương Tây mà không cần đi qua Trung Quốc, miễn là các khâu khai thác, chế biến, vận chuyển và thỏa thuận với khách hàng đều khả thi.
 |
| Một khu khai thác mỏ vonfram ở vùng Nội Mông của Trung Quốc vào tháng 10/2025. (Nguồn: Tân Hoa xã) |
Không riêng gì Kazakhstan, nhiều quốc gia cũng đang nỗ lực đảm bảo nguồn cung vonfram và gia tăng giá trị thu được từ nguồn tài nguyên khoáng sản.
Vào cuối tháng 8/2026, Quỹ Tài sản Quốc gia của Anh (National Wealth Fund) đã công bố khoản đầu tư lên tới 71 triệu Bảng Anh vào công ty Tungsten West nhằm hỗ trợ kế hoạch tái khởi động mỏ vonfram và thiếc Hemerdon ở Devon. Dự án này đặt mục tiêu đạt công suất sản xuất tối đa vào quý đầu tiên của năm 2027.
Việt Nam đã đề xuất đưa vonfram ra khỏi danh mục khoáng sản được phép xuất khẩu. Zimbabwe thậm chí còn có động thái mạnh mẽ hơn vào tháng 9 khi tạm dừng xuất khẩu antimon và vonfram dưới mọi hình thức, bao gồm cả quặng và tinh quặng, cho đến khi có thông báo mới.
Chính phủ nước này cho biết biện pháp trên nhằm khuyến khích các công ty khai khoáng thực hiện tinh luyện và chế biến khoáng sản ngay trong nước, qua đó giúp quốc gia châu Phi này giữ lại nhiều giá trị hơn trước khi xuất khẩu.
| Toàn cầu hóa vẫn duy trì ở mức kỷ lục giữa làn sóng phân tách Mỹ - Trung Quốc Toàn cầu hóa vẫn duy trì ở mức cao kỷ lục – bất chấp sự gia tăng căng thẳng địa chính trị, mức thuế quan ... |
| Vì sao Mỹ và Trung Quốc lựa chọn hai hướng tách biệt trong cuộc đua AI? Mỹ và Trung Quốc đang theo đuổi những con đường hoàn toàn khác biệt trong phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) – những con ... |
| Chính quyền Tổng thống Trump không muốn Apple sử dụng chip nhớ của Trung Quốc Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick cho biết trong một cuộc phỏng vấn rằng chính quyền Tổng thống Donald Trump không muốn Apple mua ... |
| Thứ các quốc gia châu Á cần, Trung Quốc có, Bắc Kinh khẳng định ưu thế trong cuộc đua AI toàn cầu Phần lớn các quốc gia châu Á đều lựa chọn theo đuổi con đường tự chủ chiến lược, tự mình kiểm soát năng lực AI ... |
| Trí tuệ nhân tạo tự cải tiến: Mỹ - Trung chạy đua Mỹ và Trung Quốc đang chạy đua để xây dựng “trí tuệ nhân tạo tự cải tiến” bởi cả hai đều coi đây có thể ... |
