Hãy xem ai đón chúng ta
Ngày 20/5/1978, Brzezinski dùng chuyên cơ của Phó Tổng thống Mỹ tới Bắc Kinh. Khi máy bay hạ xuống sân bay, một trợ thủ nói với Brzenzinski: “Hãy nhìn kỹ xem ai ra đón chúng ta, nếu là Bộ trưởng Ngoại giao thì điều này cho thấy người Trung Quốc đã nâng chuyến thăm này lên cấp quan trọng.”
Qua cửa sổ máy bay, Brzezinski thấy Hoàng Hoa, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Trung Quốc lúc đó, đang đứng chờ dưới sân bay. Không ngăn nổi niềm vui, ông dự đoán ngay, chuyến thăm Trung Quốc lần này của mình sẽ không phải trở về tay không như Ngoại trưởng Vance năm trước. Ngay tối hôm đó, Brzezinski được mời tới một phòng ăn tại Công viên Bắc Hải dùng cơm tối với Đặng Tiểu Bình. Đây cũng là một bất ngờ lớn đối với ông ta.
Trong bữa ăn, hai bên thảo luận thêm một bước về vấn đề bình thường hóa quan hệ Mỹ - Trung. Đặng Tiểu Bình nói với Brzezinski, ông ta “chỉ còn 3 năm”. Brzezinski không rõ điều này chỉ sức khỏe hay nhiệm kỳ của Đặng Tiểu Bình, nhưng đoán là nếu phía Mỹ có ý thì Đặng hy vọng trong 3 năm có thể nhanh chóng thúc đẩy thực hiện bình thường quan hệ Trung - Mỹ.
Brzezinski nói với Đặng Tiểu Bình: “Nếu không đến 3 năm mà ngài tới được nước Mỹ, tôi sẽ xin chiêu đãi ngài tại nhà riêng, ngài sẽ cùng gia đình tôi ăn một bữa ăn chính hiệu Mỹ”. Đặng Tiểu Bình trả lời nhất định sẽ tới. Quả nhiên 7 tháng sau, tháng 1/1979, ngay tối hôm đầu tiên tới Washington, Đặng Tiểu Bình và phu nhân Trác Lâm đã đến nhà Brzezinski cùng gia đình ăn cơm tối.
Về sinh nhật của Jim Carter
Sau khi trúng cử Tổng thống Mỹ, Carter ý thức được rằng “cần phải thay đổi ngay” tình trạng chưa có quan hệ ngoại giao giữa Mỹ và Trung Quốc. Carter bắt đầu liên hệ với các nhà lãnh đạo Trung Quốc, đặc biệt là với Đặng Tiểu Bình. Tháng 1/1977, Jim Carter nhậm chức Tổng thống Mỹ, tháng 8 năm đó và tháng 5 năm sau ông ta đã lần lượt cử Bộ trưởng Ngoại giao Vance và Cố vấn an ninh Brzezinski tới thăm Trung Quốc, để thảo luận về việc bình thường hóa quan hệ Mỹ - Trung.
Sinh nhật của Jim Carter là ngày 1/10, trùng với ngày thành lập nước CHND Trung Hoa, nhưng trong nhiệm kỳ Tổng thống 4 năm, ông ta chưa hề thăm Trung Quốc lần nào, dù là người thực hiện bình thường hóa quan hệ Mỹ - Trung, tuy vậy sau khi thôi chức, chí ít ông ta đã đến thăm Trung Quốc 8 lần. Nói đến sự trùng hợp này, Carter cho biết: Đặng Tiểu Bình và các nhà lãnh đạo khác của Trung Quốc đều nói, sở dĩ ông ta trở thành người bạn của Trung Quốc là do số phận sắp xếp.
Không phải là 5.000, mà là 100.000 người
Ngày 15/12/1978, giờ miền Đông nước Mỹ (giờ Bắc Kinh là ngày 16), Washington và Bắc Kinh đồng thời công bố thông cáo thiết lập quan hệ ngoại giao và lấy ngày 1/1/1979 làm ngày chính thức). Ngày 28/1/1979 (ngày mùng Một Tết âm lịch Trung Quốc), Đặng Tiểu Bình thăm Mỹ. Sau đó ít lâu, vào lúc 3 giờ sáng ở Mỹ, Pleys - cố vấn khoa học của Tổng thống gọi điện từ Bắc Kinh về Nhà Trắng, nói : “Thưa Tổng thống, tôi thực rất không muốn quấy rầy Tổng thống vào lúc ngài đang ngủ. Tôi đang ngồi cùng với Phó Thủ tướng Đặng Tiểu Bình, ông muốn biết liệu có thể gửi lưu học sinh Trung Quốc tới học tại Mỹ không”. Carter trả lời: “Tất nhiên là được”. Pleys nói: “Ông ta hỏi liệu có thể gửi 5.000 người không?” Carter nói: “Hãy nói với Đặng Tiểu Bình, ông ta có thể gửi 100.000 người.” (Hiện tại Mỹ có hơn 80.000 lưu học sinh Trung Quốc, nhưng trước đó, có lúc đã vượt con số 100.000 người).
Dương Quốc Anh (gt)
