ASEAN có cần một cơ chế an ninh như kiểu NATO?

Là hai khu vực địa lý khác nhau nhưng cả khu vực biển Baltic và ASEAN đang phải đối mặt với những thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống. Baltic có Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) nhưng ASEAN hiện chưa có một tổ chức an ninh nào như vậy. Nhưng với ASEAN một NATO có thực sự cần thiết hay không?    
TIN LIÊN QUAN
asean co can mot co che an ninh nhu kieu nato Đại sứ Việt Nam tại Myanmar chủ trì cuộc họp ASEAN HOM
asean co can mot co che an ninh nhu kieu nato Hợp tác ASEAN - Trung Quốc phát triển sâu rộng trên nhiều lĩnh vực

Giáo sư, Tiến sỹ Phạm Quang Minh, chuyên gia quan hệ quốc tế, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội đã trả lời câu hỏi đó bằng những lập luận đa chiều khi trả lời phỏng vấn TG&VN bên lề Hội thảo khoa học quốc tế “Hợp tác và hội nhập ở khu vực Baltic và Đông Nam Á nhìn từ góc độ so sánh”.

asean co can mot co che an ninh nhu kieu nato
Giáo sư Phạm Quang Vinh trả lời phỏng vấn bên lề Hội thảo về những điểm tương đồng và khác biệt giữa ASEAN và vùng Baltic. (Ảnh: PH)

Thưa ông, NATO vừa đi qua một “sinh nhật buồn” và câu hỏi về sự tồn tại của NATO lại được đặt ra, ông suy nghĩ như thế nào về vấn đề này?

Thực ra câu hỏi về sự tồn tại của NATO đã được đặt ra kể từ khi chiến tranh Lạnh kết thúc. Hiện nay, NATO đang trải qua một giai đoạn khủng hoảng dù mang trong mình một sứ mệnh mới, khác với thời kỳ chiến tranh Lạnh. Vấn đề hiện tại chính là sự gắn kết trong NATO khi “thuyền trưởng” của NATO – Mỹ đang chỉ trích các thành viên khi cho rằng các nước này không thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình và nâng mức chi phí quốc phòng lên 2%. Chỉ có khoảng ¼ thành viên NATO làm tròn trách nhiệm này, do đó, tạo ra rạn nứt trong NATO. Các nước thành viên NATO, trong EU đang có xu hướng cùng nhau lập ra một lực lượng an ninh riêng, ít phụ thuộc hơn vào Mỹ và các quốc gia khác.

Như vậy, rõ ràng NATO cũng đang đem đến thách thức cho chính các quốc gia khu vực Baltic? Với ASEAN, khu vực cũng có phải đối mặt với thách thức tương tự từ những cơ chế an ninh mà chính ASEAN tạo ra hay không, thưa ông?

Thách thức thứ nhất mà cả hai khu vực Baltic và Đông Nam Á cùng phải đối mặt là sự gia tăng các nguy cơ an ninh truyền thống và phi truyền thống, tranh chấp chủ quyền, biên giới hải đảo, môi trường, kinh tế, di cư… những nội hàm mới của vấn đề an ninh. Thứ hai đó là câu hỏi lấy cơ chế nào để giải quyết các vấn đề an ninh này. Thực ra, khu vực Baltic có sự nổi trội hơn là có cơ chế hợp tác an ninh đa phương NATO. Hiện nay, trong ASEAN chưa có cơ chế hợp tác kiểu như vậy mà chỉ thể hiện ở trên Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF) hay Diễn đàn Bộ trưởng Quốc phòng (ADMM+). Khu vực biển Baltic có một cơ chế an ninh rất bền vững như NATO, tồn tại từ những năm 40 của thế kỷ trước và ASEAN thì chưa có một cơ chế an ninh chặt chẽ nào nhưng hai khu vực đều có điểm chung rằng các cơ chế đang tồn tại vẫn chưa giải quyết được vấn đề về mặt an ninh mà hai khu vực phải đối mặt. Tại khu vực biển Baltic, số lượng các cuộc xung đột, có tính chất căng thẳng còn nhiều hơn giai đoạn trước Chiến tranh Lạnh. Do vậy, bài học là các quốc gia vẫn phải tăng cường hợp tác đa phương cho dù chủ nghĩa đa phương hiện đang bị thách thức trên phạm vi toàn cầu. Chính các nước lớn, có tiềm năng kinh tế, quân sự lớn lại thách thức chủ nghĩa đa phương, mang lại những đe dọa cho an ninh khu vực thay vì đi đầu, có những sáng kiến và cơ chế hợp tác về mặt an ninh.

asean co can mot co che an ninh nhu kieu nato
Hội thảo khoa học quốc tế “Hợp tác và hội nhập ở khu vực Baltic và Đông Nam Á nhìn từ góc độ so sánh”. (Ảnh: PH)

Theo ông, các quốc gia vừa và nhỏ như Việt Nam đóng vai trò như thế nào trong việc kiến tạo các thể chế an ninh?

Đúng là nước lớn luôn đóng vai trò quan trọng, thời chiến tranh Lạnh là Mỹ và Liên Xô. Ngay nay vẫn như vậy thêm Trung Quốc, các quốc gia BRICS, chắc chắn họ sẽ đóng một vai trò quan trọng, dẫn dắt, tạo ra một môi trường hòa bình. Tuy nhiên, chúng ta không quên chính những nước vừa và nhỏ hiện nay lại đang đóng vai trò quan trọng không kém. Tôi muốn nhấn mạnh ở đây là vai trò của ASEAN. Với tư cách là một tổ chức khu vực với 10 quốc gia vừa và nhỏ nhưng ASEAN từ năm 1967 tới nay đã đưa ra rất nhiều sáng kiến, chuẩn mực, giá trị các nước lớn đã chấp nhận như Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (TAC), Diễn đàn an ninh khu vực, Hội nghị thượng đỉnh Đông Á (EAS),… cho thấy ASEAN luôn thể hiện tính năng động, khả năng thay đổi, điều chỉnh chính sách của mình so với tình hình thế giới. Như vậy, các nước vừa và nhỏ, trong đó có Việt Nam đã luôn thể hiện một tư thế, vị thế mới là quốc gia có tính trách nhiệm cao, tích cực và chủ động trong các hợp tác quốc tế, đóng góp vào hòa bình và an ninh khu vực. Chúng ta cần phát huy hơn nữa trong tương lai.

Như vậy, ASEAN có thực sự cần một mô hình như NATO?

Vấn đề này phụ thuộc vào lịch sử, kinh nghiệm quốc tế và sự đồng thuận của các quốc gia trong khu vực. Cho đến nay, nguyên tắc bất di bất dịch của ASEAN là nguyên tắc đồng thuận và không can thiệp vào nội bộ của nhau. Hai nguyên tắc này được đưa ra năm 1976 và đã phát huy tác dụng của nó. Giữa các nước ASEAN, cho đến nay thì không có chiến tranh xảy ra, xung đột rất nhỏ. Thành công lớn nhất của ASEAN cho đến nay là đã giải quyết hòa bình vấn đề Campuchia giai đoạn 1979-1991. Bây giờ, ASEAN vẫn cần tiếp tục cân nhắc về một cơ chế an ninh đa phương như NATO bởi vì lịch sử các nước ASEAN đều cho thấy vấn đề chủ quyền rất quan trọng khi đã phải trải qua muôn vàn gian khổ mới có được hòa bình, độc lập, quá trình xây dựng quốc gia dân tộc vẫn còn đang tiếp diễn. Vì vậy, cho đến nay, ASEAN chỉ đưa ra một mô hình đó là xây dựng Cộng đồng ASEAN dựa trên 3 trụ cột trong đó trụ cột quan trọng nhất là an ninh – chính trị, trụ cột này hoàn toàn phù hợp với điều kiện và bối cảnh của ASEAN. Một tổ chức quân sự như kiểu NATO có lẽ chưa phù hợp, chưa cần thiết. Nếu như thực hiện tốt trụ cột Cộng đồng an ninh – chính trị, đảm bảo một môi trường hòa bình, không có chiến tranh, người dân được sống trong thịnh vượng là đã đáp ứng được nhu cầu hiện tại của các nước ASEAN.

Ông đánh giá như thế nào về cách ứng xử với nước lớn của ASEAN?

Tôi nghĩ rằng câu chuyện tự cường luôn luôn quan trọng trong chính sách đối ngoại. Phần lớn thành viên NATO đều là những nền kinh tế có tiềm lực, khác với ASEAN đều là những nước có trình độ phát triển thấp hơn, do vậy, sự tự cường, độc lập khỏi ảnh hưởng cường quốc rất khó, chưa kể đến sự cạnh tranh quyền lực giữa các nước lớn như Mỹ - Trung Quốc. Các nước ASEAN đã đưa ra những chính sách rất khéo léo, tạo ra những chuẩn mực của chính mình để đưa các nước lớn vào, tạo ra một sân chơi để các nước lớn khó có thể thực hiện đường lối của mình một cách riêng rẽ mà buộc phải tính đến lợi ích của họ cũng như lợi ích của các nước lớn dẫn đến khó có xung đột ở khu vực.

Việt Nam cần phải làm gì khi đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN 2020 để có thể cùng các nước thành viên khác xây dựng một môi trường hòa bình, ổn định cho ASEAN phát triển?

Vấn đề quan trọng nhất hiện nay của ASEAN mà Việt Nam khi làm Chủ tịch ASEAN 2020 là vấn đề đồng thuận trong khu vực. Điểm yếu nhất của ASEAN là chưa đạt được những quan điểm, nhận thức chung về những vấn đề của khu vực. Ví dụ trường hợp Biển Đông, vấn đề chỉ có 4 quốc gia ASEAN liên quan (Việt Nam, Philippines, Malaysia, Brunei), 6 quốc gia còn lại vẫn có xu hướng coi đây là vấn đề song phương. Vì vậy, nhiều quốc gia ASEAN ít quan tâm tới Biển Đông. Trong bối cảnh đó, Việt Nam phải tạo ra được sự đồng thuận trên vấn đề này, coi đây là vấn đề của khu vực bởi nếu có xung đột ở Biển Đông sẽ ảnh hưởng tới tất cả các quốc gia ASEAN, phải định hướng để các quốc gia hiểu rằng cần đặt lợi ích của khu vực lên trên lợi ích quốc gia. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng cần tăng cường sự kết nối, thu hẹp khoảng cách phát triển trong nội khối. Các doanh nghiệp ASEAN phải tăng cường đầu tư vào nhau, thực hiện các hiệp định đa phương có ASEAN tham gia như Hiệp định đối tác toàn diện khu vực (RCEP).

Trân trọng cảm ơn Giáo sư!

asean co can mot co che an ninh nhu kieu nato

ASEAN thảo luận vấn đề tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại nội khối

Ngày 3-4/4, tại Vientiane, các quan chức thương mại từ 10 nước thành viên ASEAN đã tham gia Hội nghị Ủy ban Tư vấn chung ...

asean co can mot co che an ninh nhu kieu nato

Việt Nam làm Chủ tịch ASEAN 2020: Chuyên nghiệp, tận tâm và nhiều khát vọng

“Tôi tin rằng Việt Nam có rất nhiều kinh nghiệm để dẫn dắt ASEAN và trở thành tấm gương cho các nước khác”, Đại sứ ...

asean co can mot co che an ninh nhu kieu nato

Nga coi trọng vai trò trung tâm của ASEAN trong duy trì hòa bình, ổn định khu vực

Ngày 02/4 tại trụ sở Ban Thư ký ASEAN, Jakarta, Indonesia, đã diễn ra Cuộc họp lần thứ 17 Ủy ban hợp tác chung ASEAN-Nga ...

Hằng Phạm

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

Vì sao thế giới vẫn có nhu cầu cao về mua xe tăng Nga?

Vì sao thế giới vẫn có nhu cầu cao về mua xe tăng Nga?

Bởi xe tăng Nga đơn giản về thiết kế, đáng tin cậy, có khả năng chiến đấu trong mọi điều kiện khí hậu, khả năng cơ động trên mọi địa ...
Anh, Pháp, Đức trao công hàm lên LHQ, bác bỏ tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc tại Biển Đông

Anh, Pháp, Đức trao công hàm lên LHQ, bác bỏ tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc tại Biển Đông

Ba quốc gia châu Âu đã gửi công hàm chung nhấn mạnh, tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc ở Biển Đông không tuân thủ luật pháp quốc tế.
Bất động sản công nghiệp lên ngôi, nhiều tiềm năng 'bùng nổ'

Bất động sản công nghiệp lên ngôi, nhiều tiềm năng 'bùng nổ'

Bất động sản công nghiệp đang có nhiều cơ hội phát triển, nhất là khi làn sóng đầu tư nước ngoài đang dịch chuyển về khu vực châu Á.
Chính sách phong tỏa thời Covid-19: ‘Công thần’ hay ‘tội đồ’?

Chính sách phong tỏa thời Covid-19: ‘Công thần’ hay ‘tội đồ’?

Chính sách phong tỏa giúp ngăn chặn dịch Covid-19 vẫn tiếp tục gây tranh cãi trên thế giới khi vẫn có những tổn thất nghiêm trọng.
Lớp học báo chí dành cho kiều bào

Lớp học báo chí dành cho kiều bào

Mới đây, Ban Dự án Ngày Quốc tổ Việt Nam toàn cầu đã tổ chức lớp học đặc biệt với chủ đề 'Báo chí với kiều bào' bằng hình thức ...
Dự báo thời tiết: Tin áp thấp nhiệt đới trên đất liền (Suy yếu từ cơn bão số 5), miền Trung mưa rất to và có gió giật mạnh

Dự báo thời tiết: Tin áp thấp nhiệt đới trên đất liền (Suy yếu từ cơn bão số 5), miền Trung mưa rất to và có gió giật mạnh

Lúc 10 giờ ngày 18/9, bão số 5 đã đi vào đất liền các tỉnh Quảng Bình-Thừa Thiên Huế và suy yếu thành áp thấp nhiệt đới.
Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh đón, hội đàm với Bộ trưởng Ngoại giao Hàn Quốc Kang Kyung Wha

Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh đón, hội đàm với Bộ trưởng Ngoại giao Hàn Quốc Kang Kyung Wha

Bộ trưởng Ngoại giao Hàn Quốc Kang Kyung Wha đang có chuyến thăm chính thức Việt Nam từ ngày 17-18/9.
Harry và Meghan có được vinh danh trong '100 người có ảnh hưởng nhất thế giới'?

Harry và Meghan có được vinh danh trong '100 người có ảnh hưởng nhất thế giới'?

Cặp đôi Harry và Meghan sẽ xuất hiện trong lễ công bố danh sách 100 người có ảnh hưởng nhất thế giới năm 2020 của tạp chí Time.
Bão số 5 đổ bộ vào đất liền, một số địa phương đã ghi nhận thiệt hại

Bão số 5 đổ bộ vào đất liền, một số địa phương đã ghi nhận thiệt hại

Sáng 18/9, bão số 5 đã đổ bộ vào tỉnh Thừa Thiên-Huế gây mưa lớn, gió giật, sấm sét và quật đổ nhiều cây xanh, gây ách tắc giao thông ...
Căng thẳng Ladakh: Trung Quốc phản pháo vụ đụng độ đẫm máu, New Delhi cứng rắn - 'không ai ngăn cản được Ấn Độ'

Căng thẳng Ladakh: Trung Quốc phản pháo vụ đụng độ đẫm máu, New Delhi cứng rắn - 'không ai ngăn cản được Ấn Độ'

Bộ trưởng Quốc phòng Ấn Độ khẳng định, Trung Quốc âm mưu thay đổi nguyên trạng dọc theo biên giới.
Thử giải phẫu quan hệ EU-Trung Quốc

Thử giải phẫu quan hệ EU-Trung Quốc

Từ kỳ vọng tối đa ở Cấp cao trực tiếp EU-Trung Quốc đến hình thức tối giản của Cấp cao trực tuyến, quan hệ EU-Trung Quốc cho thấy thực trạng gì hiện nay?
Bầu cử Mỹ 2020: Mục đích thần thánh hoá công cụ

Bầu cử Mỹ 2020: Mục đích thần thánh hoá công cụ

Bầu cử Mỹ 2020 hiện đã rất 'nóng' với nhiều chiêu thức mới được cả ứng viên Donald Trump và Joe Biden tung ra trong vận động tranh cử. TG&VN phân tích.
Quan hệ EU-Nga qua chuyện Navalny: Giữa yêu và hận

Quan hệ EU-Nga qua chuyện Navalny: Giữa yêu và hận

Quan hệ EU-Nga lại gặp căng thẳng mới liên quan đến vụ Navalny. Lý giải thế nào về thái độ ứng xử của EU và nhất là Đức trong vụ việc này? PHÂN TÍCH.
Thủ tướng Nhật Shinzo Abe: Trở lại để lợi hại hơn

Thủ tướng Nhật Shinzo Abe: Trở lại để lợi hại hơn

Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe từ chức thể hiện tố chất thức thời và thực tế. Ông Shinzo Abe đã phá kỷ lục và để lại những dấu ấn gì? PHÂN TÍCH của TG&VN.
Chính sách phong tỏa thời Covid-19: ‘Công thần’ hay ‘tội đồ’?

Chính sách phong tỏa thời Covid-19: ‘Công thần’ hay ‘tội đồ’?

Chính sách phong tỏa giúp ngăn chặn dịch Covid-19 vẫn tiếp tục gây tranh cãi trên thế giới khi vẫn có những tổn thất nghiêm trọng.
Tân Thủ tướng Nhật Bản có thể xoa dịu căng thẳng Nhật-Hàn?

Tân Thủ tướng Nhật Bản có thể xoa dịu căng thẳng Nhật-Hàn?

Liệu tân Thủ tướng Nhật Bản có tạo động lực đáng kể cho việc cải thiện mối quan hệ song phương đang căng như dây đàn giữa Seoul và Tokyo.
Dư luận quốc tế nói gì về nội các mới ở Nhật Bản:  'Tâm tư' kỳ vọng, 'nỗi niềm' bất an

Dư luận quốc tế nói gì về nội các mới ở Nhật Bản: 'Tâm tư' kỳ vọng, 'nỗi niềm' bất an

Tân Thủ tướng Nhật Bản Suga Yoshihide công bố nội các mới. Dư luận quốc tế có những đánh giá với nhiều sắc thái về nội các chính quyền mời ở Nhật Bản.
Tạp chí đối ngoại Nga: Việt Nam là một ví dụ rất thú vị trước tác động của dịch Covid-19

Tạp chí đối ngoại Nga: Việt Nam là một ví dụ rất thú vị trước tác động của dịch Covid-19

Theo tác giả bài báo, Việt Nam lại là một ví dụ rất thú vị trước tác động không nhỏ và quy mô toàn cầu của đại dịch Covid-19.
Phiên bản di động