Bộ lạc Surma ở Ethiopia:Hành xác để làm đẹp

Người Surma sinh sống rải rác trên các ngọn núi phía Tây Nam Ethiopia có sự liên hệ mật thiết với bộ tộc Massai tới từ Kenya và Tanzania. Giống như Massai, tộc người Surma sống dựa vào chăn nuôi gia súc, trồng ngô, kê và bo bo. Dân chúng có nhiều nghi lễ đặc biệt, nhưng điều khiến du khách “sốc” hơn cả là những chiếc đĩa môi (đĩa xuyên vào môi) và hình trang trí trên cơ thể mà người dân trau chuốt để làm đẹp.

Đĩa càng to, môi càng xinh

Chỉ những phụ nữ mới có đĩa môi. Trong khi trò chuyện, và chỉ khi không có mặt nam giới, phụ nữ bộ tộc mới được tháo những chiếc đĩa này ra. Các bé gái luôn mong muốn có được những đĩa môi càng to càng tốt. Đĩa môi càng lớn, cha mẹ càng có thể thách cưới nhiều. Đồ thách cưới là gia súc chăn nuôi.

Nguồn gốc của tập tục này đã có từ thời cổ xưa. Chiếc đĩa môi lớn nhất có đường kính tới 15cm. Tương ứng với chiếc đĩa môi “hoành tráng” này, cha mẹ cô gái có thể thách tới hơn 50 con gia súc. Những cái đĩa được trang trí bằng bột màu đỏ - đen, sau đó phơi khô, nung trong 20 phút. Để đặt được chiếc đĩa gắn chặt vào môi dưới, người con gái phải trải qua một cuộc “hành xác” vô cùng đau đớn, có thể gây ra nhiễm trùng. Nghi thức này được tiến hành với các thiếu nữ ở độ tuổi 20 trước khi kết hôn. Sau khi xuyên thủng môi, người ta đặt chiếc đĩa nhỏ vào. Qua mỗi năm, những chiếc đĩa nhỏ sẽ được thay bằng những chiếc đĩa lớn  hơn. Trước đây, người ta dùng những chiếc đĩa gỗ để trang trí cho môi, nhưng nay, nó được làm từ đất sét và được ưa chuộng hơn.  

Các thiếu nữ chưa có gia đình thì theo tập tục khác. Họ thường xuyên phải khoác một áo choàng không tay bằng sắt nặng hơn 4,5 kg cho tới tận khi kết hôn. Nếu một cô gái có thai trước khi cưới, cô ta sẽ phải chịu hình phạt bị xem như một điều vô cùng hổ thẹn, nhục nhã. Đó là tước bỏ quyền được mang chiếc đĩa, thậm chí ngay cả khi đối tác buộc lòng chấp nhận cưới và sẵn sàng trả của hồi môn là đàn gia súc cho bố mẹ cô gái.

Người  Surma cũng có thói quen vẽ thật nhiều hình thù trên cơ thể. Họ phủ trên da một loại hỗn hợp gồm phấn trắng hoặc đất sét hòa với nước, cùng chất tạo màu. Có rất nhiều loại hình được thiết kế để người phụ nữ trở nên ấn tượng hơn hoặc để hăm dọa kẻ thù.

Phụ nữ trang trí khuôn mặt và bộ ngực để tạo sức hấp dẫn trước nam giới. Ngay cả với đôi tai, họ cũng đặt cả đĩa vào. Đối với người Surma (cả nam và nữ), vẻ đẹp được đánh giá ngay trên đầu, mặt. 

Những nơi hủ tục còn tồn tại

Một bộ tộc khác cũng tiến hành đặt đĩa môi bằng đất sét là người Mursi, láng giềng gần gũi với Surma. Dân số của họ có khoảng 3.900 người. Thiếu nữ Mursi cũng bị xuyên môi ở độ tuổi 15, 16. Người Mursi có mối liên hệ gần gũi với người Ethiopia, 15% trong số họ là người Thiên Chúa giáo. Còn lại cũng như người Surma, họ theo thuyết vật linh.

Không chỉ vậy, phụ nữ Sara, cộng hòa Trung Phi, hiện có khoảng 12 bộ lạc cũng có tập tục gắn đĩa môi, cả môi trên và môi dưới. Tuy nhiên, thủ tục này đang dần biến mất.

Một nhóm người dân Suya thuộc Brazil cũng nổi tiếng với hình thức xuyên đĩa môi. Tới nay, nhóm người này chỉ còn khoảng 200 thành viên. Ở Suya, chỉ đàn ông mới được đeo môi đĩa gỗ và cũng có thể đeo đĩa tai giống như phụ nữ Sara. Chiếc đĩa có độ dài trùng với chu vi của môi, khoảng 7-8cm. Nghi lễ này được tiến hành khi những chàng trai đến tuổi dậy thì nhằm tăng thêm sức hấp dẫn của mình.  

Hạnh Thảo