Bữa ăn học đường và niềm tin xã hội

Phi Khanh - Minh Trang
(thực hiện)
Thực phẩm bẩn trong trường học không chỉ đe dọa sức khỏe của trẻ mà còn xói mòn niềm tin xã hội...
Theo dõi Baoquocte.vn trên

Trước thực trạng thực phẩm không đảm bảo, đặc biệt là thịt lợn nhiễm bệnh, có thể len lỏi vào bữa ăn học đường, nhiều ý kiến cho rằng đây không còn là câu chuyện riêng của an toàn thực phẩm. Trao đổi với Báo Thế giới và Việt Nam, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga chia sẻ những góc nhìn thẳng thắn về mức độ nguy hiểm cũng như những lỗ hổng cần sớm được khắc phục.

15.12C. Thịt bẩn trong bữa ăn học đường: Thách thức niềm tin và an toàn xã hội
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga. (Nguồn: Quốc hội)

Nguy cơ sức khỏe của trẻ

Theo bà, việc thực phẩm bẩn, đặc biệt là thịt lợn bệnh xuất hiện trong bữa ăn của học sinh gây ra những hệ lụy như thế nào?

Cần nhìn nhận vấn đề này một cách toàn diện, không chỉ dừng lại ở nguy cơ trước mắt mà còn ở những tác động lâu dài. Về phương diện sức khỏe, trẻ em là nhóm dễ bị tổn thương nhất. Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện khiến các em dễ bị tổn thương trước các tác nhân gây hại từ thực phẩm. Dù đã qua chế biến nhưng thịt lợn nhiễm bệnh vẫn có thể chứa vi khuẩn, độc tố hoặc tồn dư kháng sinh. Những yếu tố này không chỉ dẫn đến ngộ độc cấp tính mà còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến thể chất, sức đề kháng...

Điều đáng quan ngại hơn nằm ở khía cạnh niềm tin. Khi ngay cả môi trường học đường - nơi đáng lẽ phải được kiểm soát chặt chẽ nhất cũng có thể xảy ra những sai sót như vậy, phụ huynh sẽ không khỏi hoài nghi: Đâu còn là nơi an toàn cho con em mình? Thực tế cho thấy, sau một số vụ việc, nhiều gia đình đã chủ động cho con dừng ăn bán trú để tự chuẩn bị bữa ăn. Dù đây là phản ứng dễ hiểu, nhưng nếu kéo dài sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động giáo dục và làm nảy sinh sự chênh lệch trong điều kiện chăm sóc giữa các học sinh.

Vì vậy, cần xác định rõ, đây không đơn thuần là vấn đề vệ sinh thực phẩm, mà đã trở thành vấn đề của an toàn xã hội. Khi niềm tin bị xói mòn, việc khôi phục sẽ đòi hỏi nhiều nỗ lực hơn rất nhiều so với việc xử lý một vi phạm cụ thể.

Vậy những nguyên nhân nào khiến thực phẩm bẩn vẫn có thể “lọt cửa” vào trường học, thậm chí với quy mô lớn?

Theo tôi, có thể nhận diện một số điểm yếu mang tính hệ thống. Trước hết là việc quản lý chưa theo chuỗi khép kín. An toàn thực phẩm chỉ có thể bảo đảm khi toàn bộ quá trình từ chăn nuôi, giết mổ, vận chuyển đến phân phối và chế biến được kiểm soát đồng bộ. Nhưng hiện nay, mỗi khâu lại thuộc trách nhiệm của các đơn vị khác nhau, thiếu sự liên kết chặt chẽ. Chỉ cần một mắt xích lỏng lẻo, toàn bộ quy trình có thể bị phá vỡ.

Thứ hai là tình trạng “đúng quy trình trên giấy tờ nhưng sai lệch trong thực tế”. Nhiều đơn vị có đầy đủ hồ sơ như kiểm dịch, hợp đồng, truy xuất nguồn gốc, nhưng việc kiểm tra lại mang tính hình thức. Khi giấy tờ trở thành lớp vỏ che chắn mà không được kiểm chứng thực chất, nguy cơ bị lợi dụng là rất lớn.

Bên cạnh đó, công tác hậu kiểm và xử lý vi phạm vẫn còn hạn chế. Phần lớn các vụ việc chỉ được phát hiện khi đã gây hậu quả hoặc thông qua phản ánh từ bên ngoài. Điều này cho thấy cơ chế giám sát chủ động chưa phát huy hiệu quả. Hơn nữa, mức xử phạt hiện nay chưa đủ sức răn đe đối với những hành vi vi phạm có tổ chức, thu lợi lớn.

Không thể không nhắc đến yếu tố con người. Nếu có sự buông lỏng trách nhiệm hoặc thậm chí là tiếp tay ở một số khâu, thì dù quy định có chặt chẽ đến đâu cũng khó phát huy hiệu lực. Vì vậy, cùng với hoàn thiện thể chế, cần đặc biệt chú trọng đến kỷ luật trong thực thi.

Ở góc độ xây dựng chính sách, theo bà cần bổ sung hoặc điều chỉnh những quy định nào để ngăn chặn tình trạng này?

Tôi cho rằng, cần có những thay đổi mang tính căn cơ. Trước hết, cần xây dựng một khung pháp lý riêng cho bếp ăn học đường. Đây là môi trường đặc thù, liên quan trực tiếp đến trẻ em nên cần được đặt trong nhóm quản lý có mức độ rủi ro cao, với yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt hơn so với thị trường chung.

Tiếp đó, phải nâng cao yêu cầu về truy xuất nguồn gốc. Không thể chỉ dừng ở giấy tờ hợp lệ, mà cần có hệ thống truy xuất điện tử minh bạch, cho phép kiểm tra ngược toàn bộ chuỗi cung ứng. Mỗi lô thực phẩm đưa vào trường học cần có đầy đủ dữ liệu có thể kiểm chứng bất cứ lúc nào.

Cùng với đó, cần tăng nặng chế tài đối với các hành vi vi phạm. Việc cung cấp thực phẩm bẩn cho trường học không chỉ là vi phạm kinh tế, mà còn là hành vi xâm hại sức khỏe trẻ em, vì vậy cần xem xét xử lý nghiêm khắc, kể cả ở mức hình sự đối với trường hợp nghiêm trọng.

Ngoài ra, cơ chế hậu kiểm cần được đổi mới theo hướng chủ động hơn, dựa trên đánh giá rủi ro, thay vì kiểm tra dàn trải. Việc ứng dụng công nghệ trong giám sát cũng là yếu tố không thể thiếu. Cuối cùng, cần làm rõ đầu mối chịu trách nhiệm chính trong quản lý. Khi còn tình trạng chồng chéo, việc phối hợp sẽ kém hiệu quả và dễ dẫn đến khoảng trống trách nhiệm.

15.12C. Thịt bẩn trong bữa ăn học đường: Thách thức niềm tin và an toàn xã hội
Theo Chi cục ATVSTP Hà Nội, toàn thành phố hiện có hơn 3.500 bếp ăn trường học. Để đảm bảo sức khỏe học sinh, các trường học đều áp dụng mô hình bếp ăn một chiều. (Nguồn: Sức khỏe và Đời sống)

Khôi phục niềm tin xã hội

Theo bà, trách nhiệm của các bên liên quan cần được xác định như thế nào để tránh tình trạng “không ai chịu trách nhiệm”?

Điều quan trọng nhất là phải cá thể hóa trách nhiệm. Chính quyền địa phương cần chịu trách nhiệm toàn diện về an toàn thực phẩm trên địa bàn, bao gồm cả bếp ăn học đường. Việc này phải được cụ thể hóa bằng các hoạt động kiểm tra định kỳ, đột xuất và công khai kết quả.

Các cơ quan chuyên môn, đặc biệt là lực lượng kiểm dịch, phải đảm bảo tính xác thực của quá trình kiểm soát nguồn thực phẩm. Nếu để xảy ra sai sót, cần truy rõ trách nhiệm cá nhân, không thể chỉ dừng ở mức xử lý chung chung.

Đối với doanh nghiệp cung cấp, trách nhiệm về chất lượng sản phẩm là không thể chuyển giao. Cần có cơ chế buộc bồi thường và loại bỏ khỏi thị trường đối với những đơn vị vi phạm nghiêm trọng.

Nhà trường không thể chỉ dừng ở vai trò tiếp nhận và ký kết hợp đồng. Cần chủ động kiểm soát đầu vào, tổ chức kiểm thực nghiêm túc và minh bạch thông tin với phụ huynh. Quan trọng hơn, cần thiết lập cơ chế trách nhiệm liên đới. Khi xảy ra vi phạm, phải xem xét toàn bộ chuỗi cung ứng để xác định rõ trách nhiệm của từng bên. Chỉ khi trách nhiệm gắn liền với chế tài cụ thể, mới tạo được sự răn đe và thay đổi thực chất.

Bà có đề xuất gì để tăng cường giám sát, đặc biệt là sự tham gia của phụ huynh và xã hội?

Muốn khôi phục niềm tin, cần xây dựng một cơ chế giám sát đa tầng. Trước hết, vai trò của phụ huynh cần được luật hóa rõ ràng, thay vì chỉ mang tính tự nguyện. Các ban giám sát bữa ăn học đường cần được trao quyền tiếp cận thông tin, kiểm tra thực tế và phản ánh trực tiếp.

Bên cạnh đó, cần ứng dụng công nghệ để minh bạch hóa thông tin. Nhà trường có thể công khai nguồn gốc thực phẩm theo từng ngày, từng lô trên các nền tảng số để phụ huynh dễ dàng theo dõi. Ngoài ra, nên có sự tham gia của các tổ chức kiểm định độc lập nhằm đảm bảo tính khách quan. Điều này giúp tránh tình trạng một đơn vị vừa kiểm tra vừa sử dụng.

Một yếu tố quan trọng khác là thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh và bảo vệ người tố giác. Nhiều vi phạm chỉ được phát hiện từ bên trong, vì vậy cần tạo điều kiện để những người phát hiện sai phạm có thể lên tiếng mà không lo bị ảnh hưởng. Cuối cùng, cần chuyển từ tư duy “quản lý” sang “đồng giám sát”. Khi phụ huynh, nhà trường và cơ quan quản lý cùng tham gia vào một hệ thống minh bạch, việc kiểm soát sẽ hiệu quả và bền vững hơn.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Quốc hội khóa XVI sẽ tiếp tục kế thừa, phát huy thành quả của các nhiệm kỳ trước

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, Quốc hội khóa XVI sẽ tiếp tục kế thừa, phát huy thành quả của các nhiệm ...

Tiểu sử tóm tắt của Chủ tịch Quốc hội khóa XVI Trần Thanh Mẫn

Quốc hội khóa XVI đã bầu đồng chí Trần Thanh Mẫn, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội khóa XV, giữ chức Chủ ...

Quốc hội khóa XVI chính thức bầu 6 Phó Chủ tịch Quốc hội

Quốc hội khóa XVI đã bầu 6 Phó Chủ tịch Quốc hội với sự đồng thuận cao từ các đại biểu.

Đọc thêm

Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Ngày 21/11, Tổng thống Donald Trump cho biết, Mỹ và Canada sẽ sớm đạt được một thỏa thuận thương mại.
Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Thông tin dự báo thời tiết các khu vực trong đêm hôm nay và ngày mai (23/11) từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia.
Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Chiều 22/11, Chương trình kết nối doanh nghiệp Việt Nam và Malaysia đã diễn ra với sự tham gia của 41 doanh nghiệp hai nước.
Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn

Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn

Trong khuôn khổ Festival Tôm Cà Mau lần thứ 2 năm 2026, ngày 22/11, đã diễn ra Diễn đàn tôm Việt Nam - Giải pháp phát triển bền vững.
Khủng hoảng năng lượng: Người dân Ukraine chuẩn bị cho một mùa Đông nhiều bất định

Khủng hoảng năng lượng: Người dân Ukraine chuẩn bị cho một mùa Đông nhiều bất định

Các cuộc tấn công của Nga vào hệ thống năng lượng Ukraine khiến hàng triệu người dân phải đối mặt với nguy cơ thiếu điện, sưởi ấm.
Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức sau bê bối gian lận thi bằng AI

Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức sau bê bối gian lận thi bằng AI

Quyết định của ông Choi Kyo-jin được đưa ra sau kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia, trong bối cảnh lo ngại về gian lận bằng công nghệ AI ...
Indonesia: Các vụ cháy đã thiêu rụi khoảng 2,88 triệu ha rừng và đất đai, thiệt hại kinh tế tương đương 2,69% GDP

Indonesia: Các vụ cháy đã thiêu rụi khoảng 2,88 triệu ha rừng và đất đai, thiệt hại kinh tế tương đương 2,69% GDP

Các vụ cháy rừng và cháy đất than bùn tại Indonesia trong năm 2026 có thể gây thiệt hại kinh tế hơn 30 tỷ USD.
Cẩn trọng với trầm cảm mùa lạnh

Cẩn trọng với trầm cảm mùa lạnh

Trầm cảm mùa lạnh, hay rối loạn cảm xúc theo mùa, là một vấn đề sức khỏe tinh thần nghiêm trọng cần được nhận biết và điều trị kịp thời.
Tuyên Quang: Chạy đua với thời gian đưa các liệt sĩ trở về từ chiến trường Vị Xuyên xưa

Tuyên Quang: Chạy đua với thời gian đưa các liệt sĩ trở về từ chiến trường Vị Xuyên xưa

Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ' tại Tuyên Quang đã đi qua nửa chặng đường.
WHO hoan nghênh những nỗ lực kiểm soát thuốc lá của Việt Nam

WHO hoan nghênh những nỗ lực kiểm soát thuốc lá của Việt Nam

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đánh giá cao bước tiến của Việt Nam trong kiểm soát thuốc lá.
Cơm độn khoai lang: Món ngon bổ dưỡng nhưng người bệnh thận cần thận trọng

Cơm độn khoai lang: Món ngon bổ dưỡng nhưng người bệnh thận cần thận trọng

Thêm khoai lang vào nấu cùng gạo giúp món cơm có vị ngọt tự nhiên, bổ sung chất xơ, kali và beta-carotene nhưng người mắc bệnh thận nên lưu tâm.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trồng cây lưu niệm cùng Bí thư Tỉnh ủy Vân Nam (Trung Quốc)

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trồng cây lưu niệm cùng Bí thư Tỉnh ủy Vân Nam (Trung Quốc)

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã trồng cây lưu niệm tại 'Khu rừng hữu nghị quốc tế' thuộc Công viên ngập nước Bảo Phong, tỉnh Vân Nam.
Chính sách phụ cấp đối với nhân viên y tế theo các nghị định mới

Chính sách phụ cấp đối với nhân viên y tế theo các nghị định mới

Nghị định số 192 và 350 quy định mức phụ cấp trực, phẫu thuật, chống dịch và ưu đãi nghề mới cho nhân viên y tế.
Các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến thuốc lá

Các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến thuốc lá

Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể từ người dưới 18 tuổi sau khi chết não

Không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể từ người dưới 18 tuổi sau khi chết não

Ngày 21/11, với 83,17% đại biểu tán thành, Quốc hội thông qua dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Thêm nhiều địa phương tại Nga cấm bán lẻ thuốc lá điện tử

Thêm nhiều địa phương tại Nga cấm bán lẻ thuốc lá điện tử

Thống đốc thành phố lớn thứ hai tại Nga Saint (St.) Petersburg Alexander Beglov mới ký luật cấm bán lẻ thuốc lá điện tử tại thành phố này.
Thúc đẩy hợp tác y tế Việt Nam - Anh theo hướng chuyên sâu, hiện đại

Thúc đẩy hợp tác y tế Việt Nam - Anh theo hướng chuyên sâu, hiện đại

Từ ngày 16-20/11, Phái đoàn Thương mại Y tế Vương quốc Anh có chuyến thăm và làm việc đến Hà Nội và Đà Nẵng.
Ăn sáng quá mặn làm tăng nguy cơ suy và sỏi thận

Ăn sáng quá mặn làm tăng nguy cơ suy và sỏi thận

Thói quen thường xuyên ăn sáng mặn với bánh mì kẹp đồ chế biến, bánh ngọt hay mì mặn, làm tăng huyết áp, khiến thận quá tải, có nguy cơ hình thành sỏi.
Phiên bản di động