Cách ăn uống này đang âm thầm "giữ trẻ" cho não

Chế độ ăn MIND (Mediterranean-DASH Diet Intervention for Neurodegenerative Delay) được xây dựng dựa trên những yếu tố có lợi nhất từ chế độ ăn Địa Trung Hải và chế độ DASH – vốn nổi tiếng với tác dụng tốt cho tim mạch.

Mặc dù cả ba chế độ ăn đều có nền tảng từ thực vật và khá tương đồng, phương pháp MIND đặc biệt nhấn mạnh việc tiêu thụ các thực phẩm được cho là giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ, bao gồm: quả mọng, các loại đậu, rau lá xanh, cá, thịt gia cầm, ngũ cốc nguyên hạt, dầu ô liu và các loại hạt. Trong khi đó, các thực phẩm giàu chất béo bão hòa như phô mai, bơ, thịt đỏ và đồ chiên rán được hạn chế tối đa.

Theo ông Changzheng Yuan, tác giả chính của nghiên cứu và là giáo sư nghiên cứu tại Trường Y, Đại học Chiết Giang (Trung Quốc), những người tuân thủ chặt chẽ chế độ ăn MIND có xu hướng lão hóa cấu trúc não chậm hơn trong khoảng 12 năm.

“Đáng chú ý, tốc độ suy giảm chất xám của những người này chậm hơn. Đây là phần não chứa nhiều tế bào thần kinh liên quan đến trí nhớ, tư duy và khả năng ra quyết định,” ông Yuan cho biết.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra cứ mỗi mức tăng ba điểm trong việc tuân thủ chế độ ăn MIND, mức độ teo chất xám giảm khoảng 20%, tương đương với việc làm chậm quá trình lão hóa não khoảng 2,5 năm.

Trước đó, nhiều nghiên cứu cũng đã cho thấy cả chế độ ăn Địa Trung Hải và MIND đều liên quan đến việc cải thiện suy giảm nhận thức và giảm nguy cơ mắc bệnh Alzheimer. Phát hiện mới lần này tiếp tục củng cố các bằng chứng trước đó, đồng thời ủng hộ việc duy trì một chế độ ăn theo kiểu Địa Trung Hải.

Nhận định về kết quả nghiên cứu, giáo sư Walter Willett – chuyên gia dinh dưỡng hàng đầu – cho rằng những phát hiện này cung cấp thêm cơ sở khoa học cho việc áp dụng các mô hình ăn uống lành mạnh nhằm bảo vệ sức khỏe não bộ.

Ông Willett hiện là giáo sư dịch tễ học và dinh dưỡng tại Trường Y tế Công cộng Harvard T.H. Chan, đồng thời là giáo sư y học tại Trường Y Harvard (Mỹ) và không tham gia vào nghiên cứu này.

Một khu vực quan trọng khác của não bộ cũng bị ảnh hưởng

Nghiên cứu, được công bố hôm thứ Ba trên tạp chí Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry, đã phân tích chế độ ăn của hơn 1.600 người trưởng thành tham gia một nhánh của nghiên cứu Framingham - dự án kéo dài nhiều thập kỷ nhằm xác định các yếu tố góp phần gây bệnh tim mạch.

Phần nghiên cứu này, bắt đầu từ năm 1999, tuyển chọn những người có độ tuổi trung bình khoảng 60 và chưa có dấu hiệu đột quỵ hay sa sút trí tuệ. Trong khoảng 12 năm theo dõi, người tham gia được khảo sát chế độ ăn định kỳ, kiểm tra sức khỏe thường xuyên và chụp cộng hưởng từ (MRI) não ít nhất hai lần.

Không chỉ làm chậm sự teo chất xám, những người tuân thủ chặt chẽ chế độ ăn MIND còn ghi nhận tốc độ giãn nở não thất chậm hơn. Não thất là các khoang chứa dịch trong não, thường giãn rộng khi mô não bị teo theo tuổi tác.

Theo tác giả nghiên cứu, cứ mỗi ba điểm tăng trong mức độ tuân thủ chế độ ăn, sự giãn nở của não thất giảm khoảng 8%, tương ứng với việc “trẻ hóa” não thêm khoảng một năm. Việc não thất giãn rộng nhanh - đặc biệt sau tuổi 60 - được xem là dấu hiệu của teo não, liên quan đến bệnh Alzheimer và suy giảm nhận thức.

Chế độ ăn MIND đặc biệt ưu tiên các loại quả mọng hơn những loại trái cây khác nhờ những lợi ích được cho là giúp tăng cường chức năng não bộ. (Ảnh: Alexander Spatari/Moment RF/Getty)

Các chuyên gia lưu ý rằng nghiên cứu trên chỉ mang tính quan sát, do đó chưa thể khẳng định mối quan hệ nhân quả trực tiếp. Theo bác sĩ David Katà, chuyên gia về y học dự phòng và lối sống, đồng thời là nhà sáng lập tổ chức phi lợi nhuận True Health Initiative, kết quả này cần được nhìn nhận một cách thận trọng.

Ông cho rằng nghiên cứu cũng chưa loại trừ khả năng “nguyên nhân ngược” , tức là kết quả lại chính là nguyên nhân ban đầu. Nói cách khác, những người có cấu trúc và chức năng não tốt hơn theo thời gian có thể chính là những người vốn đã lựa chọn chế độ ăn lành mạnh hơn.

“Tuy vậy, giả thuyết hợp lý hơn vẫn là ăn uống lành mạnh mang lại lợi ích cho cấu trúc và chức năng não,” ông Katz nhận định.

Vai trò nổi bật của từng nhóm thực phẩm

Khi phân tích sâu hơn, nghiên cứu chỉ ra rằng quả mọng và thịt gia cầm là hai nhóm thực phẩm đóng góp lớn nhất vào tác dụng chống lão hóa não.

Cụ thể, quả mọng giúp làm chậm tốc độ giãn nở não thất, trong khi thịt gia cầm vừa làm chậm sự suy giảm chất xám, vừa hạn chế sự giãn nở của não thất.

Theo bà Hui Chen, tác giả chính của nghiên cứu và là giáo sư tâm lý học và khoa học hành vi tại Đại học Chiết Giang, quả mọng rất giàu chất chống oxy hóa và các hợp chất sinh học có lợi, còn thịt gia cầm cung cấp nguồn protein chất lượng cao trong một chế độ ăn cân bằng.

Ngược lại, việc tiêu thụ nhiều đồ ngọt và thức ăn nhanh chiên rán có xu hướng làm tăng tốc độ lão hóa não. Nghiên cứu cho thấy các thực phẩm này liên quan đến sự giãn nở nhanh hơn của não thất. Đặc biệt, ăn nhiều đồ ngọt còn liên quan đến sự suy giảm ở hồi hải mã, là vùng não quan trọng nhất đối với trí nhớ.

Một số kết quả bất ngờ nhưng cần thận trọng

Nghiên cứu cũng ghi nhận một số phát hiện bất ngờ. Ví dụ, việc tiêu thụ phô mai dường như có liên quan đến tác dụng bảo vệ não, trong khi ăn nhiều ngũ cốc nguyên hạt lại liên quan đến sự suy giảm nhanh hơn của chất xám.

Tuy nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh không nên hiểu đơn giản rằng phô mai có lợi cho não. Trên thực tế, trong chế độ ăn MIND, phô mai bị hạn chế rất nhiều, nên kết quả này chưa đủ để kết luận về lợi ích của riêng thực phẩm này.

Đối với ngũ cốc nguyên hạt, các chuyên gia cho rằng tiêu chuẩn “nguyên hạt” trong những năm 1990 có thể không giống với tiêu chuẩn hiện nay, vì vậy không thể kết luận rằng nhóm thực phẩm này gây hại cho não.

Tổng thể chế độ ăn quan trọng hơn từng món riêng lẻ

Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng không nên chỉ tập trung vào một vài thực phẩm riêng lẻ. Điều quan trọng nhất vẫn là toàn bộ mô hình ăn uống.

“Thực phẩm luôn được tiêu thụ cùng nhau và tác động tổng thể của cả chế độ ăn có thể quan trọng hơn nhiều so với đóng góp của từng món riêng lẻ,” bà Chen cho biết.

Kết luận này một lần nữa cho thấy việc duy trì một chế độ ăn cân bằng, lành mạnh về tổng thể có thể là chìa khóa quan trọng để bảo vệ sức khỏe não bộ theo thời gian.