Châu Phi và tham vọng cải tổ cơ quan quyền lực của Liên hợp quốc

Ngọc Anh
Nhiều quốc gia châu Phi đang đấu tranh để giành vị trí trong Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ), cũng như nâng cao vị thế và tiếng nói của đất nước tại tổ chức đa phương lớn nhất thế giới này.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
HĐBA lại họp kín về Triều Tiên, Nga-Trung Quốc chặn Mỹ. (Nguồn: AFPF)
Các vấn đề liên quan đến châu Phi chiếm tới gần 50% hoạt động thường ngày của HĐBA LHQ. (Nguồn: AFPF)

Cải tổ cơ quan quyền lực nhất LHQ

Ngày nay, các quốc gia trên thế giới đều có thể tham gia HĐBA với tư cách thành viên không thường trực, nhưng hiện tại không quốc gia nào ở Trung Đông, châu Phi, khu vực Mỹ Latinh hoặc Caribe là thành viên thường trực của Hội đồng.

Quyền phủ quyết cho phép 5 thành viên thường trực (P5), có thể ngăn chặn bất kỳ nghị quyết nào, từ nhiệm vụ gìn giữ hòa bình đến các lệnh trừng phạt nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia và chính sách đối ngoại của mình.

Trong bối cảnh các nhà lãnh đạo thế giới chuẩn bị cho cuộc họp Đại hội đồng thường niên tại trụ sở LHQ vào tháng 9/2024, Tổng thống Sierra Leone Julius Maada Bio tái khẳng định đề xuất lâu nay của châu Phi về việc cải tổ HĐBA, bao gồm bổ sung hai ghế thành viên thường trực mới cho các quốc gia châu Phi.

Tại một hội nghị cấp cao của LHQ, Tổng thống Bio cho biết, các vấn đề liên quan đến châu Phi chiếm tới gần 50% hoạt động thường ngày của HĐBA, phần lớn các nghị quyết liên quan đến hòa bình và an ninh. Châu Phi có hơn 1/4 các quốc gia là thành viên của LHQ song lục địa này vẫn chưa có nhiều ảnh hưởng tại tổ chức đa phương lớn nhất thế giới.

Trong bộ máy tổ chức của LHQ, HĐBA là cơ quan quyền lực nhất, có nhiệm vụ duy trì hòa bình và an ninh quốc tế; có quyền triển khai nhiệm vụ gìn giữ hòa bình, cho phép sử dụng vũ lực, áp đặt các lệnh trừng phạt và thông qua các nghị quyết. Phần lớn nhiệm vụ gìn giữ hòa bình của LHQ giúp kiềm chế bạo lực và giảm xung đột tại các quốc gia như Sierra Leone.

Việc cải tổ cơ quan quyền lực nhất của LHQ đạt được nhiều động lực chính trị. Thậm chí, Tổng thống Mỹ Joe Biden trong bài phát biểu năm 2022 còn đề nghị vị trí thành viên thường trực cho châu Phi, khu vực Mỹ Latinh và Caribe. Có kỳ vọng cho rằng, trong cuộc họp vào tháng 9/2024, lãnh đạo các nước sẽ đạt được đồng thuận xoay quanh lộ trình cải cách HĐBA.

Trong bản dự thảo Hội nghị thượng đỉnh tương lai của LHQ vào tháng 9 với chủ đề “Hiệp ước cho tương lai”, tổ chức này thừa nhận rằng xoá bỏ sự “bất công” với châu Phi là ưu tiên hàng đầu. Theo Đặc phái viên LHQ tại Áo Alexander Marschik, lần đầu tiên vấn đề châu Phi nhìn thấy rõ sự tiến triển.

Ông Marschik cho biết, mặc dù hội nghị tháng 9/2024 khó có thể đạt được thành công trong việc mở rộng HĐBA, nhưng có thể thấy được những nét phác thảo đầu tiên cho tương lai. Đại hội đồng LHQ ngày 27/8 đã thông qua một quyết định không chính thức tái khẳng định vai trò trung tâm của mình liên quan đến cải tổ HĐBA, cũng như bỏ phiếu đưa vấn đề này vào chương trình nghị sự của phiên họp sắp tới.

Châu Phi và tham vọng cải tổ cơ quan quyền lực của Liên hợp quốc

Tổng thống Sierra Leone Julius Maada Bio phát biểu tại Phiên họp thứ 78 Đại hội đồng LHQ ngày 20/9/2023. (Nguồn: Reuters)

Cục diện bế tắc

Sự chia rẽ sâu sắc giữa các thành viên thường trực khiến HĐBA gặp khó khăn trong ngăn chặn các mối đe dọa toàn cầu, từ những cuộc xung đột ở Gaza, Ukraine cho đến thách thức về vũ khí hạt nhân và biến đổi khí hậu.

Bà Anjali Dayal, chuyên gia LHQ và là Phó giáo sư Chính trị quốc tế tại Đại học Fordham cho biết, Mỹ và Nga thường xuyên sử dụng quyền phủ quyết để bảo vệ đồng minh hoặc bảo vệ chính lợi ích quốc gia của mình. Pháp và Anh đã giới hạn quyền phủ quyết kể từ năm 1989. Tuy nhiên, những năm sau Chiến tranh Lạnh, thế giới chứng kiến việc Mỹ, Nga và Trung Quốc dùng chính quyền lực này để bảo vệ các nước đồng minh khỏi hậu quả của những chính sách đối ngoại sai lầm.

Bên cạnh đó, ông Timothy Musa Kabba, Ngoại trưởng Sierra Leone tin rằng cán cân công bằng trong HĐBA sẽ giúp phá vỡ cục diện bế tắc cũng như tạo uy tín cho cơ quan này. Ông nhấn mạnh HĐBA cần dân chủ hoá đại diện dựa trên địa lý, đặc biệt trong một thế giới đa cực, toàn cầu hoá và kết nối.

Hiện nay, ngoài 5 quyền phủ quyết, HĐBA có 10 ghế không thường trực, 3 trong số đó thuộc về châu Phi. Các thành viên không thường trực không có quyền phủ quyết và được Đại hội đồng bầu theo khu vực với nhiệm kỳ 2 năm.

Mâu thuẫn lợi ích giữa 193 thành viên là rào cản cho mục tiêu mở rộng quy mô và quyền hạn thành viên. Điều này thể hiện rõ ở việc Brazil và Ấn Độ mong muốn có được vị trí thành viên thường trực HĐBA, nhưng khi xét trên góc độ của các nước như Pakistan và Trung Quốc, hay Argentina và Mexico, kế hoạch này lại không dễ đạt được.

Cuộc tranh luận thập kỷ

Ngoài đề xuất của Liên minh châu Phi (AU) về việc có thêm 2 ghế thường trực và 2 ghế không thường trực trong HĐBA, có ít nhất 5 liên minh khác của các quốc gia thành viên LHQ có ý tưởng riêng về cách thức cải tổ hội đồng.

Nhà phân tích cao cấp về vận động và nghiên cứu của LHQ Daniel Forti cho biết, cuộc tranh luận đã kéo dài suốt hàng thập kỷ. Các nhà ngoại giao chưa đạt được đồng thuận về cách thức mở rộng HĐBA để có thể nhận được hai trên 3 phiếu tán thành từ Washington, Moscow và Bắc Kinh.

Bên cạnh đó, bất cứ nỗ lực nào nhắm tới việc loại bỏ quyền phủ quyết của P5 đều không khả thi bởi sẽ không có sự đồng thuận nào từ các nước lớn, đặc biệt là Mỹ, Nga và Trung Quốc. Điều có thể thực hiện được lúc này chỉ là những “cải cách nhỏ”.

Tuy nhiên, nghị quyết do Liechtenstein đề xuất được Đại hội đồng thông qua năm 2022 về việc sử dụng quyền phủ quyết là một điểm sáng. Nghị quyết này yêu cầu bất cứ trường hợp nào sử dụng quyền phủ quyết của P5 đều phải được thảo luận tại Đại hội đồng. Mặc dù quy trình này không thể đảo ngược quyền phủ quyết nhưng sẽ làm tăng áp lực chính trị nếu thành viên P5 sử dụng quyền này.

Những bên ủng hộ cho rằng việc mở rộng quy mô HĐBA là hoàn toàn khả thi và chỉ ra vào năm 1963, hội đồng đã mở rộng từ 10 lên 15 thành viên. Nhưng có lẽ, sẽ còn là một chặng đường dài để đạt được sự cải tổ thực sự và có hiệu lực cho HĐBA, dù quá trình này đang thu hút nhiều sự quan tâm.

Trung Đông bên miệng hố xung đột lan rộng, HĐBA họp khẩn cấp, Tổng thư ký LHQ hối thúc cộng đồng quốc tế vào cuộc

Trung Đông bên miệng hố xung đột lan rộng, HĐBA họp khẩn cấp, Tổng thư ký LHQ hối thúc cộng đồng quốc tế vào cuộc

Chiều 31/7 (theo giờ New York), Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ) đã nhóm họp phiên khẩn cấp để thảo luận về ...

Tổng thư ký LHQ muốn 'tiếng nói của châu Phi được lắng nghe'

Tổng thư ký LHQ muốn 'tiếng nói của châu Phi được lắng nghe'

Tổng thư ký Liên hợp Quốc (LHQ) Antonio Guterres kêu gọi tăng cường sự hiện diện hiệu quả của châu Phi tại Hội đồng Bảo ...

Con số đáng buồn ở Sừng châu Phi: Hơn 20 triệu người buộc phải di dời trong nước

Con số đáng buồn ở Sừng châu Phi: Hơn 20 triệu người buộc phải di dời trong nước

Ngày 15/8, Tổ chức Di cư quốc tế (IOM) của Liên hợp quốc (LHQ) cho biết, số người bị buộc phải di dời trong nước ...

Lần thứ 7 đàm phán về chi phí quân sự, Mỹ tìm kiếm khoản phân chia hợp lý với Hàn Quốc

Lần thứ 7 đàm phán về chi phí quân sự, Mỹ tìm kiếm khoản phân chia hợp lý với Hàn Quốc

Ngày 26/8, Bộ Ngoại giao Mỹ đã công bố vòng đàm phán lần thứ 7 về Hiệp định đặc biệt liên quan đến chia sẻ ...

Phó Đại diện thường trực Ấn Độ tại LHQ: Tiến độ cải cách HĐBA vẫn còn chậm

Phó Đại diện thường trực Ấn Độ tại LHQ: Tiến độ cải cách HĐBA vẫn còn chậm

Ấn Độ kêu gọi cải cách khẩn cấp Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ), nhấn mạnh nhu cầu đàm phán dựa trên ...

(theo CNN)

Đọc thêm

Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp hôm nay ngày 22/11/2026: Tuổi Thân tài lộc bền vững

Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp hôm nay ngày 22/11/2026: Tuổi Thân tài lộc bền vững

Xem tử vi 22/11 - tử vi 12 con giáp hôm nay 22/11/2026 - Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, ...
Lịch âm hôm nay 2026: Xem lịch âm 22/11/2026, Lịch vạn niên ngày 22 tháng 11 năm 2026

Lịch âm hôm nay 2026: Xem lịch âm 22/11/2026, Lịch vạn niên ngày 22 tháng 11 năm 2026

Lịch âm 22/11. Lịch âm 22/11/2026? Âm lịch hôm nay 22/11. Lịch vạn niên 22/11/2026. Ngày hôm nay tốt hay xấu? Xem ngày giờ, hướng tốt xấu...
Phát triển nguồn nhân lực trí tuệ nhân tạo và bán dẫn: Nền tảng cho các ngành công nghệ chiến lược

Phát triển nguồn nhân lực trí tuệ nhân tạo và bán dẫn: Nền tảng cho các ngành công nghệ chiến lược

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực AI và công nghiệp bán dẫn đang được Việt Nam xác định là một trong những nhiệm vụ quan ...
Doanh nghiệp Nhật Bản cam kết đồng hành cùng Việt Nam phát triển năng lượng và kinh tế

Doanh nghiệp Nhật Bản cam kết đồng hành cùng Việt Nam phát triển năng lượng và kinh tế

Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc điều hành Mitsubishi Power Asia Pacific khẳng định cam kết đồng hành cùng Việt Nam trong quá trình phát triển năng lượng và kinh ...
Giá vàng hôm nay 22/11/2026 ‘bốc hơi’ gần 10%, đáy 3.500 USD bị đe dọa, nhu cầu mua vào bất ngờ tăng mạnh tại hai thị trường lớn nhất thế giới

Giá vàng hôm nay 22/11/2026 ‘bốc hơi’ gần 10%, đáy 3.500 USD bị đe dọa, nhu cầu mua vào bất ngờ tăng mạnh tại hai thị trường lớn nhất thế giới

Giá vàng hôm nay 22/11/2026 'bốc hơi' gần 10%, đáy 3.500 USD bị đe dọa, nhu cầu mua vào bất ngờ tăng mạnh tại hai thị trường lớn nhất thế ...
Lan tỏa tình yêu tiếng Việt và vun đắp tình hữu nghị tại Savannakhet

Lan tỏa tình yêu tiếng Việt và vun đắp tình hữu nghị tại Savannakhet

Hội người Việt Nam tỉnh Savannakhet, Trường Phổ thông Hữu nghị Lào - Việt của tỉnh phối hợp tổ chức Hội thi ‘Em yêu tiếng Việt’ lần thứ V, năm ...
Mỹ nói châu Âu né tránh đối thoại với Tổng thống Putin

Mỹ nói châu Âu né tránh đối thoại với Tổng thống Putin

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nhận định các quốc gia châu Âu đang muốn ‘thu mình lại’ hòng né tránh việc đối thoại với Tổng thống Nga.
Iran ra điều kiện trước khi đàm phán hạt nhân với Mỹ

Iran ra điều kiện trước khi đàm phán hạt nhân với Mỹ

Ngoại trưởng Iran cho biết việc đàm phán thỏa thuận hạt nhân với Mỹ chỉ có thể được tiến hành khi các điều kiện của Tehran được đáp ứng.
Philippines bày tỏ lạc quan, tin tưởng Trung Quốc muốn sớm hoàn tất COC

Philippines bày tỏ lạc quan, tin tưởng Trung Quốc muốn sớm hoàn tất COC

Tổng thống Philippines bày tỏ tin tưởng Trung Quốc cũng mong muốn sớm hoàn tất COC sau cuộc trao đổi với Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị.
Mỹ-Iran: Tehran đặt điều kiện trước khi đàm phán hạt nhân, nghị sĩ Dân chủ kêu gọi ngừng cấp ngân sách cho cuộc xung đột

Mỹ-Iran: Tehran đặt điều kiện trước khi đàm phán hạt nhân, nghị sĩ Dân chủ kêu gọi ngừng cấp ngân sách cho cuộc xung đột

Iran đặt điều kiện trước khi đàm phán hạt nhân với Mỹ, nghị sĩ Dân chủ kêu gọi ngừng cấp ngân sách cho cuộc chiến.
Xung đột Nga-Ukraine: Mỹ muốn đạt thỏa thuận hòa bình trước tháng 1, Đức kêu gọi doanh nghiệp tăng đầu tư cho Kiev dù tiềm ẩn nhiều rủi ro

Xung đột Nga-Ukraine: Mỹ muốn đạt thỏa thuận hòa bình trước tháng 1, Đức kêu gọi doanh nghiệp tăng đầu tư cho Kiev dù tiềm ẩn nhiều rủi ro

Xung đột Nga-Ukraine, chính quyền của Tổng thống Mỹ đã thông báo rằng, Washington muốn Kiev đạt được một thỏa thuận hòa bình với Moscow trước tháng 1 tới.
Tổng thống Trump ca ngợi cuộc gặp 'mang tính bước ngoặt' Mỹ-Trung-Nga, muốn cựu CEO Nvidia được trao cơ hội thứ hai

Tổng thống Trump ca ngợi cuộc gặp 'mang tính bước ngoặt' Mỹ-Trung-Nga, muốn cựu CEO Nvidia được trao cơ hội thứ hai

Tổng thống Trump tổ chức một cuộc họp báo tại Nhà Trắng ngay sau khi trở về từ chuyến công du châu Á, ông đã nói gì?
Sứ mệnh trung gian của Thổ Nhĩ Kỳ

Sứ mệnh trung gian của Thổ Nhĩ Kỳ

Thổ Nhĩ Kỳ đang đẩy mạnh vai trò trung gian hòa giải nhờ khả năng tiếp xúc với các bên xung đột tại khu vực.
Thượng đỉnh Anh - EU: Gió đổi chiều ở London

Thượng đỉnh Anh - EU: Gió đổi chiều ở London

Mong muốn hội nhập trở lại với châu lục đang chi phối bầu không khí London trước Hội nghị thượng đỉnh EU - Anh vào cuối tuần này.
Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng một khuôn khổ quản trị toàn cầu bao trùm và có trách nhiệm.
Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chiến thắng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đã tạo ra sự thay đổi đáng chú ý trong cán cân quyền lực tại Mỹ.
Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7) đang đối mặt với thách thức về đoàn kết.
Bước ngoặt chính trị tại Israel

Bước ngoặt chính trị tại Israel

Việc Tổng thống Israel Isaac Herzog giao lãnh đạo đảng Yashar nhiệm vụ thành lập chính phủ mới đánh dấu bước ngoặt chính trị.
Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Cạnh tranh nhân tài không chỉ giới hạn ở tài chính, mà mở rộng sang điều kiện làm việc, quyền tự chủ chuyên môn và cơ hội phát triển.
Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, nhân tài là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và tự chủ công nghệ của mỗi quốc gia.
Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Các khuôn khổ hòa bình tại Trung Đông cụ thể hơn về cơ chế thực thi, song vẫn vướng những bất đồng cản trở việc triển khai.
Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng là công nghệ có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Sự chuyển giao giữa hai lĩnh vực có thể diễn ra theo cả hai chiều.
Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Nhiều quốc gia đang đưa ra nhiều giải pháp chủ động phòng ngừa ngay khi xuất hiện những dấu hiệu rủi ro.
Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua đưa vệ tinh lên quỹ đạo Trái đất không còn là chuyện đưa ai lên quỹ đạo, mà còn là ai có thể ở lại, khai thác và định hình luật chơi.
Phiên bản di động