Chiến lược an ninh kinh tế Nhật Bản: Tìm lại vầng sáng dưới ánh dương

Tập đoàn Rapidus của Nhật Bản ước tính rằng sẽ cần hơn 30 tỷ USD để đạt được mục tiêu sản xuất hàng loạt chip tiên tiến vào năm 2027. (Nguồn: Nikkei Asia)

Củng cố an ninh kinh tế

Sự thống trị của ngành bán dẫn là một khía cạnh quan trọng trong sự phục hồi chính sách công nghiệp của Nhật Bản.

Kể từ năm 2022, trợ cấp của xứ sở hoa anh đào dành cho ngành công nghiệp bán dẫn đã lên tới 25,7 tỷ USD – khoản chi lớn nhất toàn cầu tính theo tỷ lệ GDP.

Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump – người từng kêu gọi Giám đốc điều hành của Intel từ chức, đã đầu tư để trở thành cổ đông lớn nhất của công ty này.

Còn Trung Quốc đang chi khoảng 40 tỷ USD để phát triển các công nghệ trong nước nhằm phá vỡ thế độc quyền của ASML trong công nghệ in thạch bản EUV.

Tất cả các khoản trợ cấp này đều được xem là nhằm bảo vệ an ninh kinh tế. Việc đạt được tính thiết yếu chiến lược và nguồn cung ổn định trong sản xuất bán dẫn hứa hẹn sẽ mang lại lợi ích về kinh tế và an ninh quốc gia, chủ yếu bởi bán dẫn được coi là xương sống của các giao dịch kinh tế trong một thế giới ngày càng số hóa và kết nối.

Điều này phù hợp với hai trụ cột chính của Đạo luật thúc đẩy an ninh kinh tế của Nhật Bản, đó là “nguồn cung ổn định các mặt hàng thiết yếu” và “phát triển các công nghệ thiết yếu tiên tiến”.

Vị thế dẫn đầu của Nhật Bản trong ngành công nghiệp bán dẫn đạt đỉnh vào năm 1986, vượt qua Mỹ và chiếm 48% sản lượng bán dẫn toàn cầu.

Trong những thập kỷ sau đó, sự can thiệp của Mỹ, cấu trúc kinh doanh cứng nhắc của Nhật Bản và sự trỗi dậy của các đối thủ cạnh tranh khác ở Đông Á đã làm suy yếu vị thế thống trị của Tokyo.

Điều đó khiến việc tài trợ đầu tư vào vốn vật chất cũng như nghiên cứu và phát triển (R&D) cần thiết để duy trì khả năng cạnh tranh ngày càng khó khăn.

Đến năm 2022, Nhật Bản chỉ chiếm 12% chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, nhưng vẫn duy trì thế mạnh về vật liệu và thiết bị sản xuất.

Đây được coi là nền tảng cho sự phục hồi ba trụ cột của ngành bán dẫn của nền kinh tế lớn thứ tư thế giới, bao gồm đảm bảo cơ sở hạ tầng sản xuất trong nước, thiết lập các công nghệ thế hệ tiếp theo và mở rộng R&D các công nghệ mới.

Niềm tin đặt vào Rapidus

Chi tiêu của chính phủ đã hỗ trợ đầu tư vào nhà máy sản xuất bán dẫn tiên tiến của Nhật Bản (JADA), các cơ sở của Micron và liên doanh Kioxia-Western Digital về bộ nhớ flash 3D với số tiền lần lượt là 8 tỷ USD, 1,3 tỷ USD và 1 tỷ USD.

Tuy nhiên, khoản đầu tư đáng chú ý hơn cả của chính phủ Tokyo là vào Rapidus – một liên minh gồm 8 công ty Nhật Bản với mục tiêu khôi phục vị thế dẫn đầu của đất nước trong lĩnh vực bán dẫn tiên tiến.

So với các dự án bán dẫn khác, sáng kiến ​​Rapidus được Tạp chí The Economist mô tả là “canh bạc rủi ro cao nhất và lợi nhuận cao nhất trong số đó”.

Theo đó, đầu tư ban đầu của chính phủ Nhật Bản vào Rapidus trong năm 2022 và 2023 lên tới 2,3 tỷ USD. Sau đó, bổ sung thêm 3,9 tỷ USD vào tháng 4/2024 và khoảng 5,4 tỷ USD vào tháng 3/2025. Tính đến nay, chính phủ nước này hiện đã đóng góp hơn một phần ba tổng vốn đầu tư cần thiết.

Về lý thuyết, trợ cấp của chính phủ được giới hạn ở mức một phần ba chi phí vốn đối với các nhà sản xuất bán dẫn. Điều đó khiến Rapidus hiện không đủ điều kiện nhận thêm vốn từ chính phủ Nhật Bản.

Tuy nhiên, Kazumi Nishikawa, quan chức cấp cao thuộc Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản, cho biết chính phủ sẽ hỗ trợ Rapidus từ giai đoạn sản xuất hàng loạt ban đầu cho đến khi "vận hành ổn định".

Chiến lược an ninh kinh tế Nhật Bản được đánh giá là nhằm đi tìm lại vầng sáng dưới ánh dương vốn có có của Tokyo. (Nguồn: Getty Images)

Dù vậy, việc tăng chi tiêu của chính phủ không đảm bảo thành công. Vẫn còn nhiều câu hỏi về khả năng thu hút các nhà đầu tư tư nhân, nhân tài để vượt qua các rào cản công nghệ và cơ sở khách hàng để thúc đẩy doanh thu của Rapidus.

Một trở ngại khác là sự không chắc chắn về chi phí và tính khả thi của việc nuôi dưỡng một hệ sinh thái đổi mới cho phép sản xuất hàng loạt chất bán dẫn ở ranh giới công nghệ.

Là một công nghệ quan trọng với quy trình sản xuất chuyên biệt cao, chất bán dẫn khiến các quốc gia dễ bị tổn thương. Sức hấp dẫn của việc thống trị và nỗi sợ hãi về sự phụ thuộc lẫn nhau đã tạo ra một tình thế tiến thoái lưỡng nan về an ninh kinh tế.

Tình thế tiến thoái lưỡng nan này phơi bày một mâu thuẫn cốt lõi trong mối liên hệ giữa kinh tế và an ninh. Cựu Thủ tướng Nhật Bản Shigeru Ishiba đã thừa nhận những thiệt hại “không thể khắc phục” khi Tokyo bị tụt hậu so với các đối thủ cạnh tranh trong ngành công nghiệp bán dẫn và sự cần thiết phải có một “chiến lược rõ ràng và thuyết phục” để sử dụng nguồn vốn công.

Nhật Bản cần làm gì?

Vậy đối mặt với những thách thức an ninh kinh tế, Tokyo nên phân bổ nguồn lực như thế nào?

Cuộc chạy đua giành vị thế thống trị ngành bán dẫn thường kéo theo nguy cơ “vòng xoáy đi xuống” gây tổn hại cả ngân sách trong nước và hệ thống toàn cầu.

Trong quy trình sản xuất bán dẫn thâm dụng vốn, đầu tư toàn ngành vào nghiên cứu và phát triển (R&D) cho các chip tiên tiến ước tính chiếm “khoảng 30% doanh thu”.

Do đó, các nền kinh tế phải cân nhắc lợi thế về chi phí và chất lượng giữa sản xuất trong nước và nước ngoài. Khi chi phí cơ hội để tạo ra công nghệ trong nước cao, việc dựa vào các nhà cung cấp nước ngoài có tính cạnh tranh có thể là lựa chọn hợp lý.

Các quốc gia có thể tập hợp nguồn lực trong các lĩnh vực để tạo ra kết quả rõ ràng hơn, chẳng hạn như giảm chi phí nghiên cứu xuống còn từ 15-20% tổng chi phí R&D, hay lập bản đồ chuỗi cung ứng đa quốc gia để xác định sự chồng chéo, tránh dẫn đến tình trạng dư thừa năng lực sản xuất toàn cầu.

Để trợ cấp hiệu quả hơn về mặt kinh tế, Tokyo có thể điều chỉnh các điều kiện chính sách công nghiệp. Hiện tại, trợ cấp bán dẫn gắn liền với sản xuất trong nước và ưu tiên vận chuyển nội địa trong thời kỳ thiếu hụt nguồn cung.

Ngoài ra, cũng cần thúc đẩy sự đa dạng nguồn cung để chống lại sự gián đoạn thông qua các cam kết đa phương mạnh mẽ đối với thương mại tự do.

Quan trọng hơn, các cường quốc trong ngành này cần quay trở lại quan điểm rằng, sự phụ thuộc lẫn nhau trên toàn hệ thống có thể tạo ra khả năng phục hồi và đổi mới, thay vì trở thành gánh nặng.

Nền kinh tế nào ở châu Âu sẽ tăng trưởng cao nhất? Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) vừa công bố báo cáo Triển vọng kinh tế, trong đó đưa ra dự báo ...

Thặng dư thương mại EU vẫn 'đỉnh chóp' bất chấp sức ép thuế quan Mỹ và hàng giá rẻ Trung Quốc Theo báo chí Pháp, các hiệp định thương mại đang tiếp tục khẳng định vai trò là trụ cột then chốt của sức mạnh kinh ...

Quan hệ Mỹ-Kazakhstan: Nhiều cơ hội hợp tác với một cường quốc tầm trung Mặc dù Mỹ có quan hệ ngoại giao toàn diện với Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan, nhưng giới quan sát cho rằng, khu vực ...

Kinh tế Mỹ: Thuế quan của Tổng thống Trump mang lại 200 tỷ USD, tỷ lệ thất nghiệp chạm đỉnh trong 4 năm Ngày 16/12, nền kinh tế Mỹ ghi nhận một số điểm đáng chú ý, trong đó có việc Washington thu được 200 tỷ USD từ ...

Bất ngờ với xu hướng mua sắm 'chỉ gói gọn trong chiếc túi nhỏ' của khách du lịch tại Hàn Quốc Khách du lịch Hàn Quốc hiện đang chi tiền mua sắm những gì? Câu trả lời có thể khiến bạn bất ngờ, khi xu hướng ...