![]() |
| Lãnh đạo các nhà kinh tế tại Tuần lễ Cấp cao APEC Việt Nam 2017 diễn ra tại Đà Nẵng. (Nguồn: TTXVN) |
Ông đánh giá thế nào về các trụ cột hợp tác kinh tế của APEC năm 2026? Theo ông, APEC cần thúc đẩy những ưu tiên nào để tiếp tục là động lực tăng trưởng và liên kết kinh tế ở châu Á - Thái Bình Dương?
Từ lâu, APEC đã theo đuổi chương trình nghị sự lấy thương mại mở, kết nối, tăng trưởng và trao đổi công nghệ, tri thức làm trọng tâm. Cách tiếp cận này đã phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, những biến động địa chính trị và địa kinh tế những năm gần đây đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận lại một giả định vốn được xem là nền tảng của tăng trưởng: Chuỗi cung ứng sẽ duy trì sự ổn định tương đối, bảo đảm dòng lưu chuyển liên tục của hàng hóa, năng lượng và các yếu tố đầu vào cho sản xuất.
Các biện pháp bảo hộ kinh tế gia tăng tại APEC, cùng với sự phát triển nhanh của AI và quá trình chuyển đổi xanh đang làm gia tăng cạnh tranh đối với các nguồn lực thiết yếu và gây sức ép lên dòng lưu chuyển hàng hóa, vốn và tri thức. Bên cạnh đó, các cú sốc môi trường đã gây ra những thiệt hại kinh tế đáng kể. Dù xuất phát từ địa chính trị, địa kinh tế hay khí hậu, những biến động này đều có nguy cơ làm gián đoạn chuỗi cung ứng, ảnh hưởng đến khả năng hợp tác, liên kết kinh tế và thúc đẩy tăng trưởng của các nền kinh tế APEC cả trước mắt lẫn lâu dài.
![]() |
| TS. Tobias Burgers, giảng viên ngành Nghiên cứu Xã hội tại Đại học Fulbright Việt Nam. (Nguồn: Fulbright Việt Nam) |
Trước những thách thức đó, APEC cần chú trọng lồng ghép năng lực chống chịu vào khuôn khổ hợp tác khu vực. 40 năm qua, các doanh nghiệp sản xuất trong khu vực chủ yếu áp dụng mô hình sản xuất và cung ứng “đúng lúc” (just-in-time), tức là chỉ dự trữ lượng hàng cần thiết và nhập nguyên liệu khi cần sử dụng, thay vì tích trữ nhiều hàng tồn kho. Mô hình này từng rất hiệu quả khi những biến động về địa chính trị và kinh tế chưa gây ra nhiều gián đoạn.
Trong điều kiện hiện nay, “đúng lúc” rất dễ thành “quá muộn”. Với lượng hàng tồn kho ít ỏi, doanh nghiệp chỉ có thể cầm cự trong vài ngày. Những đợt gián đoạn dưới ba tháng, doanh nghiệp có thể xoay xở bằng các biện pháp phòng ngừa rủi ro, sử dụng hàng tồn kho và tạm thời gánh thêm chi phí. Nhưng khi gián đoạn kéo dài hơn nhiều, như đang xảy ra ở một số chuỗi cung ứng, bài toán kinh tế sẽ thay đổi căn bản.
Vì vậy, APEC cần tập trung vào ba việc để nâng khả năng chống chịu của các chuỗi cung ứng. Thứ nhất, xây dựng năng lực dự trữ chung đối với năng lượng, phân bón, lương thực và các đầu vào công nghiệp. Thứ hai, thống nhất trước các phương án chuyển hướng vận chuyển và tiếp nhận hàng hóa qua các cảng thay thế khi xảy ra gián đoạn, nhằm bảo đảm hoạt động lưu thông hàng hóa không bị đình trệ. Thứ ba, xây dựng dịch vụ cảnh báo sớm dùng chung cho khu vực công và tư. Ba biện pháp này sẽ giúp các chuỗi cung ứng trong khu vực linh hoạt hơn, chống chịu tốt hơn trước các cú sốc và tạo điều kiện để các nền kinh tế thành viên APEC tiếp tục thúc đẩy hợp tác.
Ông đánh giá thế nào về sự thay đổi vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị khu vực? Việt Nam có những lợi thế và cơ hội nào để đảm nhận vai trò lớn hơn trong các khâu tạo giá trị gia tăng cao, như công nghệ, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển?
Theo quan điểm của tôi, Việt Nam đã tiến rất xa trong quá trình hội nhập vào mạng lưới sản xuất và thương mại khu vực. Các số liệu gần đây cho thấy rõ điều đó. Năm 2025, xuất khẩu hàng điện tử, nhóm hàng xuất khẩu chủ lực, đạt 164 tỷ USD, tăng 48,4%. Trong nửa đầu năm nay, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 215,7 tỷ USD. Cùng kỳ, lượng hàng qua cảng tăng 15%, còn lượng container qua cảng tăng 14%.
Những con số này cho thấy, Việt Nam đã trở thành một mắt xích quan trọng trong các chuỗi giá trị APEC. Việc gắn kết với các đối tác APEC và tham gia sâu hơn vào các mạng lưới sản xuất, thương mại mang lại những lợi ích đáng kể cho nền kinh tế đất nước.
Việt Nam cũng đã cải thiện vị thế trong chuỗi giá trị nhưng đất nước vẫn còn dư địa để tiến xa hơn. Đầu tư cho giáo dục là vấn đề cần thiết để thúc đẩy nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, qua đó mở đường cho Việt Nam tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao hơn. Hiện các nền kinh tế APEC đang thúc đẩy giáo dục, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Muốn vươn lên, Việt Nam phải vừa nâng năng lực, vừa thu hẹp khoảng cách với các nước khác.
Theo tôi, vị trí hiện nay trong các mạng lưới khu vực có thể giúp Việt Nam tiến lên trong chuỗi giá trị. Trước những biến động địa chính trị, địa kinh tế và môi trường, các chuỗi cung ứng đang được tổ chức lại, chuyển từ mô hình “đúng lúc” sang mô hình “chủ động dự phòng” (just-in-case). Sự chuyển dịch này đang diễn ra theo hướng có lợi cho Việt Nam, mở ra cơ hội tham gia vào những khâu tạo giá trị gia tăng cao hơn.
Thứ nhất, các doanh nghiệp theo chiến lược “Trung Quốc + 1” xem Việt Nam là lựa chọn thay thế đáng tin cậy nhất ở Đông Nam Á cho hoạt động sản xuất có giá trị cao. Để nắm bắt cơ hội này, Việt Nam cần có chính sách kịp thời, phù hợp với yêu cầu của các chuỗi cung ứng đang được tổ chức lại và đủ sức cạnh tranh với các nước láng giềng.
Thứ hai, những thay đổi trong lĩnh vực năng lượng, cả ở mảng năng lượng xanh lẫn nhiên liệu hóa thạch cũng là cơ hội cho Việt Nam. Đất nước cần phát triển kho cảng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), tăng công suất điện mặt trời và điện gió, nâng năng lực quản lý lưới điện và sử dụng năng lượng hiệu quả hơn. Việt Nam đang đi trước nhiều nước trong khu vực ở những lĩnh vực này.
Thứ ba, khả năng chống chịu trước các cú sốc có thể trở thành một đóng góp chiến lược của Việt Nam cho kinh tế khu vực. Việt Nam có thể đảm nhận vai trò đó nếu duy trì được các chuỗi cung ứng đáng tin cậy và có đủ nguồn lực để ứng phó với gián đoạn. Việt Nam có bốn lợi thế quan trọng là đường bờ biển nằm trên tuyến hàng hải chính; nền tảng sản xuất lương thực, công nghiệp chế tạo; hệ thống cảng biển đang mở rộng và đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ.
![]() |
| Việt Nam có cơ hội trở thành một mắt xích thiết yếu, ổn định và đáng tin cậy trong các chuỗi cung ứng. (Nguồn: Báo Công Thương) |
Những lĩnh vực nào có triển vọng hợp tác lớn nhất giữa Việt Nam và các nền kinh tế APEC khác trong những năm tới, thưa ông?
Tôi cho rằng, các lĩnh vực có triển vọng hợp tác lớn nhất cũng là những lĩnh vực mà chuỗi cung ứng khu vực đang cần.
Thứ nhất, xây dựng nguồn dự trữ năng lượng chiến lược trên cơ sở Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị, với mục tiêu đến năm 2030 đạt mức dự trữ tương đương khoảng 90 ngày nhập khẩu ròng. Có thể mở rộng phạm vi dự trữ sang LNG, phân bón, gạo, vật tư y tế và các đầu vào công nghiệp thiết yếu.
Thứ hai, phát triển kho ngoại quan tại các khu vực cảng biển để lưu trữ nhiều loại hàng hóa và cho các đối tác trong khu vực sử dụng.
Thứ ba, thỏa thuận trước phương án chuyển hàng sang cảng khác khi cần, chẳng hạn với Singapore và cảng Klang.
Thứ tư, trước tác động của các cuộc khủng hoảng môi trường đối với an ninh lương thực, đầu tư vào cơ sở trữ lúa gạo vào mùa thu hoạch theo đề xuất của Hiệp hội Lương thực Việt Nam, qua đó bảo vệ thu nhập của nông dân khi giá cả biến động.
Thứ năm, tiếp tục thúc đẩy chuyển đổi năng lượng và hợp tác về LNG, điện mặt trời, điện gió, quản lý lưới điện và sử dụng năng lượng hiệu quả. Việt Nam có thể hợp tác với các đối tác APEC và cả các nước ngoài diễn đàn như Đan Mạch, Đức và Hà Lan.
Trong bối cảnh gián đoạn nguồn cung, vị trí địa lý thuận lợi, các quan hệ đối tác, tính trung lập về chính trị và nền tảng sản xuất giúp Việt Nam có cơ hội trở thành một mắt xích thiết yếu, ổn định và đáng tin cậy trong các chuỗi cung ứng. Việc còn lại là xây dựng các cơ chế, để những lợi thế ấy trở thành năng lực tin cậy cho các đối tác.
Xin trân trọng cảm ơn ông!
| AI mở ra cơ hội cho chuỗi giá trị ngành thời trang Việt Nam Giáo sư Rajkishore Nayak và Thạc sĩ Corinna Joyce đến từ Đại học RMIT Việt Nam cho rằng, trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ... |
| Thúc đẩy kết nối để xanh hóa chuỗi cung ứng logistics Bên lề Đối thoại Hữu nghị TP. Hồ Chí Minh năm 2026 (FD 2026), ngày 11/9, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Cảng quốc ... |
| Gỡ vướng cho doanh nghiệp Việt nâng cao giá trị trong chuỗi cung ứng Nhằm góp phần triển khai các mục tiêu trong Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 8/1/2026 của Chính phủ về cải thiện môi trường kinh doanh, ... |
| Việt Nam là một điểm đến quan trọng trong chuỗi giá trị Halal toàn cầu Chủ tịch Cơ quan phát triển ngoại thương Malaysia (MATRADE) Reezal Merican Naina Merican khẳng định, Việt Nam là đối tác Halal vô cùng tiềm ... |
| VIFTA: Doanh nghiệp Việt hãy xem Israel là đối tác đồng hành, cùng sáng tạo, sản xuất và bước vào chuỗi giá trị toàn cầu Ông Lê Thái Hòa, Tham tán Thương mại, phụ trách Thương vụ Việt Nam tại Israel nhấn mạnh, Hiệp định Thương mại tự do Việt ... |


