Dấu vết số: Không ai biến mất trên mạng?

Mọi hành động trực tuyến dù nhỏ nhất đều được lưu lại, phân tích và tái sử dụng với nhiều mục đích. Đã đến lúc người dùng học cách quản lý dấu vết số (digital footprint) của chính mình, trước khi dữ liệu vượt ngoài tầm kiểm soát.

Diễn đàn Sáng tạo châu Á 2025 quy tụ đông đảo diễn giả trong nước và quốc tế Hà Nội triển khai Dự án Âm nhạc cuối tuần tại Nhà Bát Giác – Vườn hoa Lý Thái Tổ Giới thiệu 30 hình ảnh di sản tư liệu thác bản văn bia tiêu biểu tại Hội An

Tôi tồn tại, tôi để lại dữ liệu

Nền tảng xem phim biết bạn thích thể loại phim nào trước cả khi bạn dự định nhấp chuột lựa chọn. Phần mềm nghe nhạc đoán được tâm trạng bạn qua danh sách các ca khúc mà bạn đã và đang nghe.

Dấu vết số: Không ai biến mất trên mạng?

Từng ứng dụng hấp dẫn ta đang sử dụng đều đang được chi trả bằng chính dữ liệu về chính cuộc sống của mình. (Nguồn: Pecc2)

More from WVR
Diễn đàn Sáng tạo châu Á 2025 quy tụ đông đảo diễn giả trong nước và quốc tế

Ứng dụng ngân hàng gợi ý gói vay dựa trên thói quen chi tiêu của bạn. Ứng dụng sức khỏe biết bạn sắp bệnh trước khi bạn kịp nhận ra những dấu hiệu triệu chứng lâm sàng.

Đằng sau sự thuận tiện đó, đôi lúc, bạn cảm thấy giật mình quan ngại với cảm giác những thuật toán vô tri còn hiểu bạn hơn chính bạn.

Và trong những tình huống khác, chẳng hạn như bạn nhận được tin nhắn mời gọi của hãng taxi khi máy bay còn chưa kịp đáp xuống sân bay.

Bạn được trung tâm du học tận tình gọi điện tư vấn trường học khi bạn vẫn đang băn khoăn chưa biết nộp hồ sơ, đăng ký nguyện vọng ra sao. Bạn được nhãn hàng đồ gia dụng liên tục gửi email chào hàng các sản phẩm mới ra mắt, đang trong thời gian ưu đãi giảm giá.

Tất cả những dịch vụ chăm sóc khách hàng kiểu này đều không giúp bạn vui vẻ tận hưởng cảm giác được phục vụ như thượng đế, mà chỉ khiến bạn cảm thấy phiền phức. Phải chăng cuộc sống của bạn đang bị kiểm soát bởi những bàn tay vô hình?

Câu trả lời đã quá rõ. Trong thế giới số, mọi bước di chuyển, tìm kiếm, thói quen hay cảm xúc đều để lại dấu vết. Đó là những dòng dữ liệu không bao giờ biến mất.

Những thông tin tưởng chừng vô hại, chẳng hạn như: bài đăng, bình luận, lượt thích, địa chỉ truy cập, danh sách tìm kiếm, lịch sử mua sắm, email,… được kết nối lại, tạo thành một bức chân dung kỹ thuật số cực kỳ chi tiết của mỗi người.

Thuở xưa, nàng Mỵ Châu để lại những dấu lông ngỗng, trong mê ái “trái tim lầm chỗ để trên đầu”. Thì nay, phải chăng chúng ta cũng chủ động hoặc vô tình/thụ động để lại những dấu vết số trong hành trình sử dụng công nghệ hằng ngày?

Theo khảo sát Vietnam Mobile App Popularity 2025 của Q&Me, người Việt trung bình dành khoảng 7,3 giờ mỗi ngày chỉ để sử dụng các ứng dụng trên điện thoại di động. Trong khi chúng ta nghĩ mình đang sử dụng mạng xã hội miễn phí, thì thực tế, đang trả giá bằng chính dữ liệu cá nhân - loại tài sản vô hình nhưng cực kỳ giá trị.

Càng kết nối, chúng ta càng để lộ bản thân. Mọi hành vi, cảm xúc, sở thích, mạng lưới quan hệ của người dùng đều có thể quy đổi thành giá trị thương mại. Dữ liệu chính là “vàng đen” của thế kỷ XXI.

Ý thức số: Vacxin phòng ngừa

Trong công tác quản lý nhà nước, Luật An ninh mạng 2018, Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân, cũng như quy định về viễn thông, công nghệ thông tin, giao dịch điện tử… đã bắt đầu đề cập đến việc thu thập, xử lý, chia sẻ thông tin cá nhân.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo liên tục phát triển mạnh mẽ, ứng dụng sâu rộng vào đời sống công nghệ, hệ thống pháp luật đang liên tục được điều chỉnh, nhằm hướng đến mục tiêu bảo vệ quyền thông tin cá nhân, dữ liệu cá nhân của mỗi công dân.

Về mặt công nghệ, khó để có công cụ nào có thể xoá hoàn toàn dấu vết số. Thế nên, giải pháp khả dĩ lúc này chính là chúng ta luôn có ý thức kỹ thuật số (digital mindfulness).

Trí nhớ của internet dường như là vĩnh viễn, mỗi hành động trực tuyến đều để lại hậu quả và mỗi dữ liệu cá nhân đều là một tài sản cần được chủ động bảo vệ.

Chúng ta cần xây dựng thói quen sử dụng công nghệ cẩn trọng, an toàn. Xem lại các cài đặt riêng tư trên mạng xã hội, trong các ứng dụng để giới hạn thông tin được chia sẻ. Sử dụng mật khẩu mạnh, xác thực hai yếu tố (2FA) giúp bảo vệ tài khoản khỏi những tình huống truy cập trái phép.

Xóa lịch sử và cookie thường xuyên để giảm thiểu việc theo dõi hoạt động trực tuyến. Hủy kích hoạt hoặc xóa tài khoản không dùng đến nhằm giúp giảm lượng dữ liệu cá nhân bị lưu trữ trên mạng.

Sử dụng các công cụ hoặc dịch vụ để kiểm tra và phát hiện việc sử dụng dữ liệu cá nhân trái phép. Chỉ cung cấp dữ liệu cá nhân khi thực sự cần thiết và cân nhắc xem việc chia sẻ có đáng giá hay không.

Ngoài loạt ghi nhớ mà chúng ta cần thực hành như trên, cũng cần thường xuyên tìm hiểu về an ninh mạng thông qua các khóa học, hội thảo để nâng cao kiến thức, kỹ năng bảo mật. Quản lý dấu vết số là một trong những kỹ năng quan trọng mà người dùng cần có trong bối cảnh sử dụng công nghệ số hiện nay.

Cái bẫy của sự tiện lợi

Vì sao chúng ta biết “bị theo dõi”, nhưng vẫn chấp nhận? Có phải sự tiện lợi của công nghệ đã khiến chúng ta sẵn sàng đổi lấy quyền riêng tư? Ứng dụng yêu cầu định vị để hướng dẫn chỉ đường chính xác hơn. Cửa hàng online đòi lưu thông tin thẻ để thanh toán nhanh hơn.

Mạng xã hội đề nghị truy cập danh bạ để tìm người quen biết dễ hơn. Tham gia khảo sát để được nhận quà tri ân khách hàng, phiếu khuyến mãi.

Những lời mời gọi ngọt ngào, được thiết kế để người dùng khó lòng từ chối, mà tự nguyện trở thành một mắt xích trong chuỗi cung ứng dữ liệu khổng lồ.

Điều đáng cảnh giác là những dữ liệu ấy không những không bao giờ biến mất, mà còn tiếp tục được các công ty công nghệ phân phối sử dụng trái phép cho các mục đích thương mại hoặc nguy hiểm hơn, bị kẻ xấu lợi dụng với những toan tính lừa đảo.