Để bản sắc trở thành sức mạnh phát triển của Hà Nội

Bảo Thoa
Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm không chỉ là câu chuyện về những tuyến đường mới, khu đô thị mới hay một diện mạo hiện đại hơn.
Theo dõi Baoquocte.vn trên

Đó còn là bài toán về ký ức, bản sắc và cách con người sống trong thành phố. Khi văn hóa được nhìn nhận như một nguồn lực phát triển, Hà Nội đứng trước yêu cầu vừa gìn giữ những lớp trầm tích đã làm nên Thăng Long - Hà Nội, vừa tạo không gian để những giá trị ấy tiếp tục sống trong tương lai.

Để bản sắc trở thành sức mạnh phát triển của Hà Nội
Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” là giá trị cốt lõi, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của Thủ đô. (Ảnh: V.H)

Từ khai thác sang tái đầu tư cho văn hóa

Có người nói “quy hoạch văn hóa” không chỉ là quy hoạch các hoạt động văn nghệ hay xây dựng thêm các thiết chế văn hóa. Đó còn là quy hoạch những không gian nuôi dưỡng ký ức, gìn giữ bản sắc và hình thành lối sống.

Thật vậy, một quảng trường đủ để người dân gặp gỡ nhau, một vỉa hè đủ rộng để người già thong thả đi bộ, và một công viên để trẻ em vui chơi và học cách sẻ chia. Một con phố đi bộ để nghệ thuật truyền thống có thể cất lên giữa đời sống. Những điều tưởng như rất bình thường ấy cũng là một phần của quy hoạch văn hóa. Bởi không gian đô thị không chỉ phục vụ con người, mà còn góp phần định hình cách con người sống và ứng xử với nhau.

Với Hà Nội, câu chuyện này càng đáng được đặt ra khi thành phố bước vào tầm nhìn phát triển dài hạn, kéo dài suốt một thế kỷ. Một trăm năm là khoảng thời gian đủ dài để diện mạo đô thị thay đổi nhiều lần. Những khu phố mới có thể mọc lên, những tuyến đường có thể được mở rộng, những trung tâm mới có thể hình thành.

Nhưng giữa những thay đổi ấy, điều gì khiến một người vẫn có thể nhận ra mình đang ở Hà Nội? Câu trả lời không chỉ nằm ở những công trình mang tính biểu tượng. Nó nằm trong cấu trúc không gian, nhịp sống, cảnh quan, ký ức và cách con người ứng xử trong thành phố.

Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm đặt con người, văn hóa, khoa học - công nghệ, hạ tầng và môi trường trong một chỉnh thể. Đây là cách tiếp cận cho thấy phát triển đô thị không thể chỉ được đo bằng tốc độ xây dựng hay quy mô hạ tầng.

Với Hà Nội, văn hóa trước hết là những gì đã được tích lũy qua hơn một nghìn năm lịch sử. Đó là ký ức đô thị, di sản vật thể và phi vật thể; những không gian làng, phố, hồ, đình, chùa, làng nghề; và cả những cách ứng xử được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Những giá trị ấy không nên chỉ được nhìn như những gì cần được cất giữ. Chúng có thể trở thành nguồn lực để thành phố phát triển, tạo sức hấp dẫn và nâng cao chất lượng sống.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng: “Điểm đáng chú ý của Quy hoạch tổng thể Thủ đô là văn hóa được đặt vào vị trí của một nguồn lực phát triển, thay vì chỉ được nhìn như một lĩnh vực cần đầu tư hay một lớp trang trí cho đô thị”.

Nhìn văn hóa như một nguồn lực cũng đồng nghĩa với việc thay đổi cách bảo tồn. Di sản không thể chỉ tồn tại trong những hồ sơ, biển tên hay những công trình được trùng tu. Di sản cần được tiếp tục sống trong đời sống đô thị. “Trong tầm nhìn 100 năm, tôi cho rằng Hà Nội cần chuyển từ tư duy giữ gìn di sản sang làm cho di sản tiếp tục sống, từ bảo tồn từng điểm sang bảo tồn hệ sinh thái văn hóa, từ khai thác văn hóa sang tái đầu tư cho văn hóa”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho biết.

Để bản sắc trở thành sức mạnh phát triển của Hà Nội
Pháo hoa rực rỡ tại Hoàng thành Thăng Long trong đêm bế mạc Lễ hội Văn hóa thế giới tại Hà Nội lần II năm 2026. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh)

Hiện đại nhưng không đánh mất “căn cước”

Hà Nội sẽ tiếp tục phát triển, những khu đô thị mới sẽ hình thành, những cực phát triển mới sẽ được mở ra. Thành phố cần hạ tầng hiện đại để đáp ứng quy mô dân cư và nhu cầu phát triển ngày càng lớn, nhưng hiện đại hóa không đồng nghĩa với việc biến Hà Nội thành một đô thị có thể tìm thấy ở bất cứ nơi nào.

Một thành phố càng hội nhập sâu thì càng cần một căn cước rõ ràng. Hà Nội có lợi thế mà không phải đô thị nào cũng có: lớp lịch sử dày, hệ thống di sản phong phú và những không gian đã trở thành ký ức chung của nhiều thế hệ.

“Paris, Kyoto, Seoul hay Singapore đều hiện đại, nhưng mỗi thành phố được nhận diện bởi một 'căn cước' rất rõ. Hà Nội cũng vậy, hiện đại hóa chỉ thực sự thành công khi một người đi qua thành phố vẫn có thể nhận ra đây là Hà Nội, không chỉ bằng những di tích nổi tiếng mà còn bằng cấu trúc không gian, nhịp sống, ký ức, cách ứng xử và những trải nghiệm văn hóa riêng”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Điều đó đặt ra yêu cầu bảo vệ các vùng lõi bản sắc của thành phố. Hồ Gươm, phố cổ 36 phố phường, khu phố cũ, hồ Tây, các làng cổ, làng nghề, đình, chùa, di tích và hệ thống không gian mặt nước là những lớp ký ức không thể dễ dàng thay thế. Một thành phố có thể xây một tòa nhà mới, mở một tuyến đường mới, nhưng không thể tạo lại một không gian lịch sử đã biến mất.

“Trước hết là bảo vệ nghiêm ngặt những vùng lõi bản sắc và các lớp cảnh quan lịch sử như Hồ Gươm, phố cổ 36 phố phường, khu phố cũ, Hồ Tây, cùng các làng cổ, làng nghề, di tích, đình, chùa và hệ thống không gian mặt nước. Không thể để giá đất hoặc lợi ích ngắn hạn quyết định số phận của những tài sản văn hóa không thể tái tạo”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nói.

Tuy nhiên, bảo tồn không có nghĩa là đóng băng thành phố. Một Hà Nội chỉ sống bằng ký ức sẽ không thể đáp ứng những yêu cầu của tương lai. Thành phố vẫn cần có những không gian mới, những khu đô thị mới và những phương thức sống mới. Vấn đề là những không gian ấy phải tạo ra được bản sắc thay vì sao chép những mô hình kiến trúc vô danh.

Quan trọng hơn, trong quá trình bảo tồn và phát triển, người dân phải được đặt ở vị trí trung tâm. Nếu cư dân rời khỏi những khu phố lịch sử, nếu những không gian từng có đời sống cộng đồng chỉ còn phục vụ cho việc tham quan, bản sắc cũng sẽ dần trở thành một lớp vỏ.

“Nếu cư dân bị đẩy ra khỏi không gian di sản, nếu phố cổ chỉ còn là sân khấu du lịch, thì có thể giữ được vỏ kiến trúc nhưng lại mất đi đời sống văn hóa”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhận định.

Đây có lẽ là một trong những bài toán khó nhất của Hà Nội trong quá trình phát triển. Việc bảo tồn một công trình có thể bắt đầu từ một dự án. Nhưng việc bảo tồn đời sống của một khu phố lại cần sự tham gia của cộng đồng. Đó là những người sinh sống, làm việc, buôn bán, trò chuyện và tạo nên nhịp sống hằng ngày. Vì vậy, quy hoạch văn hóa không nên chỉ được nhìn nhận qua những công trình lớn. Nó bắt đầu từ những điều gần gũi hơn: Một khoảng không gian công cộng đủ rộng, những tuyến phố có thể đi bộ, những công viên dành cho trẻ em, những hàng cây, mặt nước và những nơi người dân có thể gặp nhau.

Một thành phố đáng sống không chỉ là thành phố có những công trình đẹp. Đó phải là nơi con người có cơ hội gặp gỡ, chia sẻ và hình thành những ký ức chung. Do đó, tầm nhìn 100 năm không chỉ là câu chuyện Hà Nội sẽ lớn đến đâu, có bao nhiêu khu đô thị mới hay những tuyến hạ tầng hiện đại nào sẽ được hình thành. Đó còn là câu hỏi: Hà Nội muốn trở thành một thành phố như thế nào?

Nghị quyết số 02-NQ/TW xác định văn hóa ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, với “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” là giá trị cốt lõi, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của Thủ đô. Nếu lấy văn hóa làm một trong những thước đo của sự phát triển, mỗi dự án lớn trong tương lai không chỉ cần trả lời câu hỏi về hiệu quả kinh tế hay hạ tầng. Cần nhìn rộng hơn: Dự án ấy có làm giàu thêm bản sắc Hà Nội, nâng cao chất lượng sống và mở rộng khả năng sáng tạo của người dân hay không?

Hà Nội có nghìn năm văn hiến, nhưng tương lai thế nào lại phụ thuộc vào cách thế hệ hôm nay ứng xử với di sản, với cộng đồng và với chính thành phố nơi mình đang sống. Một quyết định đúng về quy hoạch hôm nay có thể tạo nên một không gian sống tốt cho nhiều thế hệ sau. Vì thế, Hà Nội của 100 năm tới không chỉ cần hiện đại hơn. Thành phố cần sâu hơn trong ký ức, giàu hơn trong bản sắc và rộng hơn trong những không gian dành cho con người…

Trong định hướng phát triển Thủ đô, thành phố luôn đặt “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” ở vị trí trung tâm, coi đây là những giá trị cốt lõi, nguồn lực nội sinh mạnh mẽ hình thành nên bản lĩnh, trí tuệ và sức vươn của Hà Nội. Trên nền tảng đó, Hà Nội đang cụ thể hóa các chủ trương, chính sách bằng những việc làm, công trình, dự án mang tính động lực nhằm phát huy giá trị văn hiến, bản sắc và sức sáng tạo, hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại, giàu đẹp trong kỷ nguyên mới.

Hà Nội tưng bừng chuỗi hoạt động mừng 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô

Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026), Hà Nội tổ chức chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, du ...

Hà Nội tăng tốc quý IV, phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số năm 2026

Trong 3 tháng cuối năm, TP. Hà Nội sẽ rà soát từng chỉ tiêu, dồn lực cho các động lực tăng trưởng, đồng thời tăng ...

Hà Nội qua những khuôn mặt và ký ức

Từ những trang viết của Thạch Lam, Hoàng Đạo Thúy, Doãn Kế Thiện, Tô Hoài đến những nét ký họa về phố cổ, biệt thự ...

Đọc thêm

Khi đám cưới trở thành 'sân chơi' tài trợ thương hiệu

Khi đám cưới trở thành 'sân chơi' tài trợ thương hiệu

Chi phí cưới hỏi ngày càng nặng nề, trong khi các nghi thức truyền thống và áp lực chuẩn bị khiến nhiều cặp đôi trẻ mệt mỏi. Tại Trung Quốc, ...
Ngày hội bóng đá gắn kết cộng đồng người Việt tại Nhật Bản

Ngày hội bóng đá gắn kết cộng đồng người Việt tại Nhật Bản

Hơn 3.000 cầu thủ tham gia hệ thống giải đấu khu vực, 24 đội bóng xuất sắc tranh tài tại vòng chung kết toàn quốc FAVIJA CHAMPIONS CUP 2026.
Giá vàng hôm nay 23/11/2026 có thể giảm thêm 300 USD/ounce, nhà đầu tư chưa nên vội mua vào

Giá vàng hôm nay 23/11/2026 có thể giảm thêm 300 USD/ounce, nhà đầu tư chưa nên vội mua vào

Giá vàng hôm nay 23/11/2026 lao dốc về ngưỡng 3.500 USD/ounce, khiến nhà đầu tư giữ tâm lý bi quan.
Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị cao điểm cho Năm APEC 2027, với sự chỉ đạo xuyên suốt từ Trung ương và sự vào cuộc quyết liệt ...
Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Ngày 21/11, Tổng thống Donald Trump cho biết, Mỹ và Canada sẽ sớm đạt được một thỏa thuận thương mại.
Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Thông tin dự báo thời tiết các khu vực trong đêm hôm nay và ngày mai (23/11) từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia.
Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức sau bê bối gian lận thi bằng AI

Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức sau bê bối gian lận thi bằng AI

Quyết định của ông Choi Kyo-jin được đưa ra sau kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia, trong bối cảnh lo ngại về gian lận bằng công nghệ AI gia tăng và 111 trường ...
Khởi động ý tưởng không gian văn hóa Góc Baku và Khu ẩm thực Azerbaijan tại Hà Nội

Khởi động ý tưởng không gian văn hóa Góc Baku và Khu ẩm thực Azerbaijan tại Hà Nội

Ngày 21/11, bà Leyla Aliyeva, con gái Tổng thống Azerbaijan cùng đoàn đại biểu đã đến thăm Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Hà Nội (HCCT).
Mở rộng không gian hợp tác Việt Nam-Pháp từ nền tảng giáo dục ngôn ngữ

Mở rộng không gian hợp tác Việt Nam-Pháp từ nền tảng giáo dục ngôn ngữ

Giáo dục là lĩnh vực hợp tác quan trọng giữa Việt Nam và Pháp, góp phần củng cố quan hệ hữu nghị, thúc đẩy hợp tác và kết nối thế hệ trẻ hai nước.
Nước Mỹ thời Trump 2.0 qua lăng kính hai thế hệ giảng viên – sinh viên

Nước Mỹ thời Trump 2.0 qua lăng kính hai thế hệ giảng viên – sinh viên

Cuốn sách “Nước Mỹ trong nhiệm kỳ thứ hai của Donald Trump: Góc nhìn lịch sử và văn hóa” mang đến góc nhìn chuyên sâu về nước Mỹ đương đại.
PGS.TS. Chu Cẩm Thơ: Giá trị người thầy không chỉ nằm ở tri thức

PGS.TS. Chu Cẩm Thơ: Giá trị người thầy không chỉ nằm ở tri thức

Giữa những thay đổi không ngừng của giáo dục, khi tri thức ngày càng dễ tiếp cận nhờ Internet và trí tuệ nhân tạo (AI), vai trò của người thầy cũng đang đứng trước những ...
Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Người thầy cần đổi mới tư duy, làm chủ công nghệ và tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị nhân văn trong mỗi học trò...
Indonesia: Các vụ cháy đã thiêu rụi khoảng 2,88 triệu ha rừng và đất đai, thiệt hại kinh tế tương đương 2,69% GDP

Indonesia: Các vụ cháy đã thiêu rụi khoảng 2,88 triệu ha rừng và đất đai, thiệt hại kinh tế tương đương 2,69% GDP

Các vụ cháy rừng và cháy đất than bùn tại Indonesia trong năm 2026 có thể gây thiệt hại kinh tế hơn 30 tỷ USD.
Cẩn trọng với trầm cảm mùa lạnh

Cẩn trọng với trầm cảm mùa lạnh

Trầm cảm mùa lạnh, hay rối loạn cảm xúc theo mùa, là một vấn đề sức khỏe tinh thần nghiêm trọng cần được nhận biết và điều trị kịp thời.
Tuyên Quang: Chạy đua với thời gian đưa các liệt sĩ trở về từ chiến trường Vị Xuyên xưa

Tuyên Quang: Chạy đua với thời gian đưa các liệt sĩ trở về từ chiến trường Vị Xuyên xưa

Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ' tại Tuyên Quang đã đi qua nửa chặng đường.
WHO hoan nghênh những nỗ lực kiểm soát thuốc lá của Việt Nam

WHO hoan nghênh những nỗ lực kiểm soát thuốc lá của Việt Nam

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đánh giá cao bước tiến của Việt Nam trong kiểm soát thuốc lá.
Cơm độn khoai lang: Món ngon bổ dưỡng nhưng người bệnh thận cần thận trọng

Cơm độn khoai lang: Món ngon bổ dưỡng nhưng người bệnh thận cần thận trọng

Thêm khoai lang vào nấu cùng gạo giúp món cơm có vị ngọt tự nhiên, bổ sung chất xơ, kali và beta-carotene nhưng người mắc bệnh thận nên lưu tâm.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trồng cây lưu niệm cùng Bí thư Tỉnh ủy Vân Nam (Trung Quốc)

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trồng cây lưu niệm cùng Bí thư Tỉnh ủy Vân Nam (Trung Quốc)

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã trồng cây lưu niệm tại 'Khu rừng hữu nghị quốc tế' thuộc Công viên ngập nước Bảo Phong, tỉnh Vân Nam.
Chính sách phụ cấp đối với nhân viên y tế theo các nghị định mới

Chính sách phụ cấp đối với nhân viên y tế theo các nghị định mới

Nghị định số 192 và 350 quy định mức phụ cấp trực, phẫu thuật, chống dịch và ưu đãi nghề mới cho nhân viên y tế.
Các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến thuốc lá

Các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến thuốc lá

Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể từ người dưới 18 tuổi sau khi chết não

Không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể từ người dưới 18 tuổi sau khi chết não

Ngày 21/11, với 83,17% đại biểu tán thành, Quốc hội thông qua dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Thêm nhiều địa phương tại Nga cấm bán lẻ thuốc lá điện tử

Thêm nhiều địa phương tại Nga cấm bán lẻ thuốc lá điện tử

Thống đốc thành phố lớn thứ hai tại Nga Saint (St.) Petersburg Alexander Beglov mới ký luật cấm bán lẻ thuốc lá điện tử tại thành phố này.
Thúc đẩy hợp tác y tế Việt Nam - Anh theo hướng chuyên sâu, hiện đại

Thúc đẩy hợp tác y tế Việt Nam - Anh theo hướng chuyên sâu, hiện đại

Từ ngày 16-20/11, Phái đoàn Thương mại Y tế Vương quốc Anh có chuyến thăm và làm việc đến Hà Nội và Đà Nẵng.
Ăn sáng quá mặn làm tăng nguy cơ suy và sỏi thận

Ăn sáng quá mặn làm tăng nguy cơ suy và sỏi thận

Thói quen thường xuyên ăn sáng mặn với bánh mì kẹp đồ chế biến, bánh ngọt hay mì mặn, làm tăng huyết áp, khiến thận quá tải, có nguy cơ hình thành sỏi.
Phiên bản di động