 |
| Chủ tịch Hồ Chí Minh và Thủ tướng Phạm Văn Đồng tại Phủ Chủ tịch (11/1968). (Ảnh tư liệu) |
Trong lịch sử cách mạng Việt Nam thế kỷ XX, Phạm Văn Đồng là một trong những nhà lãnh đạo tiêu biểu, gắn bó trọn đời với sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đặc biệt, trên lĩnh vực đối ngoại, ông có những đóng góp to lớn, góp phần hình thành và phát triển đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ của Việt Nam.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng và chủ động tham gia định hình môi trường chiến lược, việc nghiên cứu, kế thừa và vận dụng sáng tạo di sản tư tưởng, phong cách và phương pháp ngoại giao Phạm Văn Đồng có ý nghĩa định hướng quan trọng đối với việc triển khai hiệu quả đường lối đối ngoại của Đảng, nhất là những định hướng được xác lập tại Đại hội XIV.
Phạm Văn Đồng - nhà lãnh đạo cách mạng trưởng thành từ thực tiễn lịch sử cách mạng Việt Nam
Cuộc đời gắn liền với những bước ngoặt trọng đại của đất nước. Cuộc đời hoạt động cách mạng của nhà cách mạng Phạm Văn Đồng gắn liền với các chặng đường lịch sử lớn của dân tộc: Từ đấu tranh giành chính quyền năm 1945; tiến hành kháng chiến chống thực dân, đế quốc; đến xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh thống nhất đất nước và bảo vệ Tổ quốc. Chính sự gắn bó mật thiết với thực tiễn cách mạng đã giúp ông có cái nhìn toàn diện về mối quan hệ giữa đối nội và đối ngoại, giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, giữa sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại. Tư duy đó sau này trở thành một trong những đặc trưng nổi bật trong hoạt động đối ngoại của Thủ tướng.
Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng là học trò xuất sắc, gần gũi và trung thành của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ông có 95 năm tuổi đời, 75 năm làm cách mạng, 35 năm là Ủy viên Bộ chính trị, 32 năm là Thủ tướng, 10 năm là cố vấn Ban chấp hành Trung ương Đảng, được rèn luyện trong phong trào cách mạng Việt Nam từ rất sớm, trải qua thử thách khắc nghiệt của nhà tù thực dân, của đấu tranh bí mật và của những chặng đường kháng chiến gian khổ.
Quá trình rèn luyện đó không chỉ hun đúc bản lĩnh chính trị kiên định mà còn hình thành ở ông tư duy lý luận sắc bén, phương pháp làm việc khoa học và phong cách ứng xử chuẩn mực. Đây là nền tảng quan trọng để nhà cách mạng Phạm Văn Đồng đảm nhiệm nhiều trọng trách ở tầm chiến lược của Đảng và Nhà nước trong suốt nhiều thập niên.
 |
| Phó Thủ tướng Phạm Văn Đồng trước tòa nhà Hội nghị Geneva. (Ảnh: Getty Images) |
Đóng góp to lớn đối với việc hình thành nền tảng và phát triển đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ
Tư duy chiến lược về độc lập, tự chủ trong quan hệ quốc tế.
Một trong những đóng góp nổi bật của Phạm Văn Đồng đối với sự nghiệp ngoại giao Việt Nam là góp phần định hình và phát triển tư duy đối ngoại độc lập, tự chủ, đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên trên hết, trước hết.
Trong bối cảnh quốc tế phức tạp của thời kỳ Chiến tranh Lạnh, khi các nước nhỏ đứng trước nhiều sức ép từ cạnh tranh giữa các nước lớn, việc giữ vững độc lập về đường lối, tự chủ trong quyết sách là yêu cầu có ý nghĩa sống còn. Phạm Văn Đồng luôn kiên định nguyên tắc đó, đồng thời xử lý linh hoạt quan hệ với các đối tác trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau và phù hợp lợi ích chiến lược của đất nước. Tư duy này có giá trị lâu dài, trở thành một trong những trụ cột của đường lối đối ngoại Việt Nam qua các thời kỳ.
Xây dựng phong cách ngoại giao chuẩn mực, giàu bản sắc Việt Nam - kiên định về nguyên tắc, linh hoạt về sách lược
Phong cách ngoại giao của Thủ tướng Phạm Văn Đồng là sự kết hợp hài hòa giữa nguyên tắc và linh hoạt; giữa kiên định mục tiêu chiến lược và mềm dẻo về sách lược; giữa lý trí và nhân văn. Trong suốt quá trình hoạt động đối ngoại, Phạm Văn Đồng luôn nhất quán nguyên tắc đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên trên hết. Tinh thần đó tương hợp với quan điểm được nhấn mạnh trong các văn kiện gần đây của Đảng: Giữ vững độc lập, tự chủ là nguyên tắc cao nhất trong hoạch định và triển khai đường lối đối ngoại; không để đất nước bị lệ thuộc, bị cuốn vào cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn.
Trong các cuộc tiếp xúc với các vị nguyên thủ, chính khách và giới truyền thông quốc tế, Thủ tướng Phạm Văn Đồng luôn thể hiện phong thái điềm đạm, lập luận chặt chẽ, ngôn ngữ chuẩn mực, giàu sức thuyết phục. Qua đó, hình ảnh một Việt Nam yêu chuộng hòa bình, kiên định độc lập và tôn trọng luật pháp quốc tế được truyền tải rõ nét. Phong cách đó không chỉ góp phần nâng cao uy tín cá nhân của một nhà lãnh đạo, mà còn góp phần xây dựng “thương hiệu” của nền ngoại giao Hồ Chí Minh, ngoại giao cách mạng Việt Nam.
Bản lĩnh và nghệ thuật ngoại giao tại Hội nghị Geneva năm 1954. Trên cương vị Trưởng đoàn Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Hội nghị Geneva năm 1954, Phạm Văn Đồng đã thể hiện bản lĩnh chính trị vững vàng, lập trường nguyên tắc rõ ràng và tư duy đàm phán chặt chẽ, linh hoạt.
Trong một môi trường đàm phán đa phương phức tạp, với sự tham gia và chi phối của nhiều nước lớn, ông đã góp phần quan trọng bảo vệ lợi ích cốt lõi của dân tộc, khẳng định vị thế pháp lý và chính trị của Việt Nam trên trường quốc tế.
Thành công của Hội nghị Geneva không chỉ mang ý nghĩa quân sự - chính trị, mà còn là dấu mốc quan trọng của ngoại giao cách mạng Việt Nam. Thực tiễn tại Hội nghị Geneva năm 1954 cho thấy rõ sự kết hợp giữa kiên định mục tiêu chiến lược và linh hoạt trong xử lý tình huống cụ thể. Đây cũng là bài học lớn được tái khẳng định trong Nghị quyết Trung ương về chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, nhấn mạnh yêu cầu xử lý hài hòa, linh hoạt quan hệ với các đối tác; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước.
Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Tư duy đối ngoại của Phạm Văn Đồng thể hiện rõ quan điểm kết hợp chặt chẽ sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Đây cũng là nội dung xuyên suốt trong các phát biểu chỉ đạo công tác đối ngoại thời gian gần đây của lãnh đạo cấp cao, trong đó nhấn mạnh việc nâng tầm đối ngoại đa phương; chủ động tham gia, đóng góp xây dựng luật chơi chung; phát huy vai trò của Việt Nam tại các cơ chế khu vực và quốc tế.
Đường lối đối ngoại xác định tại Đại hội XIV tiếp tục yêu cầu nâng cao vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam, gắn hội nhập quốc tế với nâng cao nội lực và sức chống chịu của nền kinh tế. Tinh thần này cũng đã được thể hiện trong phương châm hoạt động đối ngoại của Thủ tướng Phạm Văn Đồng: Đối ngoại phải phục vụ phát triển, đồng thời tạo dựng môi trường quốc tế thuận lợi cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Giới quan sát quốc tế, bạn bè và phong trào hoà bình thế giới có chung nhận xét về cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng là: Nhà đàm phán điềm tĩnh, nguyên tắc nhưng linh hoạt, có khả năng kết hợp lập trường kiên định với ngôn ngữ đối thoại thuyết phục, được nhiều đối tác tôn trọng; Một trong những nhà ngoại giao tiêu biểu của thế kỷ XX, đại diện cho trí tuệ, bản lĩnh của Việt Nam trong đấu tranh vì độc lập dân tộc; Biểu tượng của ngoại giao vì hòa bình, gắn hình ảnh Việt Nam với khát vọng độc lập, hợp tác và trách nhiệm quốc tế, vượt ra ngoài khuôn khổ một chính khách quốc gia.
 |
| Thủ tướng Phạm Văn Đồng và Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch (thứ tư và thứ năm từ phải sang) cùng các đại biểu dự Hội nghị Ngoại giao, tháng 4/1985. (Ảnh tư liệu) |
Giá trị lý luận và thực tiễn đối với việc triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV
Kế thừa và phát triển nhất quán về tư duy đối ngoại. Đường lối đối ngoại nêu trong văn kiện Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định nguyên tắc độc lập, tự chủ; đa phương hóa, đa dạng hóa; chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng; bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở luật pháp quốc tế.
Những định hướng đó thể hiện sự kế thừa và phát triển nhất quán nền tảng tư duy chiến lược mà các thế hệ lãnh đạo tiền bối, trong đó có Thủ tướng Phạm Văn Đồng, đã đặt nền móng. Tinh thần độc lập, tự chủ gắn với mở rộng hợp tác quốc tế; kiên định nguyên tắc gắn với linh hoạt trong sách lược; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại – đều là những giá trị xuyên suốt.
Kết hợp đối ngoại với quốc phòng, an ninh và phát triển. Trong điều kiện cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, môi trường an ninh - phát triển biến động nhanh và khó lường, yêu cầu đặt ra đối với công tác đối ngoại là phải gắn chặt với quốc phòng, an ninh và phát triển bền vững.
Di sản tư duy của Phạm Văn Đồng cho thấy: Đối ngoại không thể tách rời nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc và xây dựng đất nước. Đối ngoại phải phục vụ phát triển; đồng thời góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển. Đây là bài học có giá trị định hướng trực tiếp đối với việc triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV.
Nâng chiến lược đối ngoại lên tầm cao mới. Hiện nay, trật tự quốc tế dựa trên luật lệ được hình thành từ sau Chiến tranh thế giới thứ Hai đang đứng trước những thách thức ngày càng nghiêm trọng. Luật pháp quốc tế vẫn tồn tại, song việc tuân thủ và thực thi ngày càng mang tính chọn lọc, phụ thuộc vào tương quan quyền lực và lợi ích chiến lược của các nước lớn. Việt Nam chịu tác động trực tiếp và đa chiều từ các biến động nêu trên. Một mặt, hội nhập sâu rộng giúp Việt Nam tranh thủ nguồn lực quan trọng cho phát triển; mặt khác, độ mở cao cũng làm gia tăng tính dễ tổn thương trước các cú sốc bên ngoài.
Tình hình đó đòi hỏi đối ngoại phải được triển khai ở tầm cao mới - tức là có chiều sâu chiến lược hơn, tính chủ động cao hơn trong lựa chọn con đường phát triển, thiết kế quan hệ đối ngoại và gắn kết chặt chẽ hơn với các lợi ích an ninh - phát triển của đất nước. Đây là bước phát triển tất yếu trong thực tiễn hoạt động đối ngoại của Việt Nam, là sự kế thừa và phát triển của tư duy ngoại giao Hồ Chí Minh.
Yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính chuyên nghiệp của nền ngoại giao hiện đại. Từ phong cách lãnh đạo liêm chính, tôn trọng kỷ cương và đề cao trí tuệ tập thể của Thủ tướng Phạm Văn Đồng, có thể rút ra yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ đối ngoại bản lĩnh, chuyên nghiệp, có tư duy chiến lược và năng lực thích ứng cao.
Trong giai đoạn phát triển mới, ngoại giao Việt Nam phải toàn diện, chuyên nghiệp, hiện đại, mang đậm bản sắc dân tộc; đồng thời đủ năng lực tham gia định hình luật chơi và cấu trúc chính trị, kinh tế khu vực, quốc tế. Việc quán triệt và vận dụng sáng tạo những giá trị tư tưởng của nhà cách mạng Phạm Văn Đồng sẽ góp phần nâng cao chất lượng tham mưu chiến lược và hiệu quả thực thi chính sách đối ngoại.
Tựu trung lại, di sản ngoại giao của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng là bộ phận quan trọng trong kho tàng tư tưởng và thực tiễn đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta. Đó là di sản của bản lĩnh chính trị kiên định; của tư duy chiến lược nhìn xa trông rộng; của phong cách ngoại giao chuẩn mực, nhân văn và giàu tính thuyết phục.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu hội nhập sâu rộng và nâng cao vị thế quốc tế, việc nghiên cứu, kế thừa và vận dụng sáng tạo những giá trị đó có ý nghĩa thiết thực đối với việc triển khai hiệu quả đường lối đối ngoại Đại hội XIV, góp phần xây dựng nền ngoại giao Việt Nam toàn diện, chuyên nghiệp, hiện đại, vì mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, giữ vững độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước.
| Tư tưởng Hồ Chí Minh trong phát triển ngoại giao Việt Nam Lịch sử ngoại giao Việt Nam trải dài hơn một nghìn năm. Trong suốt chặng đường lịch sử ấy đã có những thành công độc ... |
| Phát triển ngành Ngoại giao toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp trong kỷ nguyên vươn mình Chính phủ ban hành Nghị quyết số 292/NQ-CP về Kế hoạch xây dựng và phát triển ngành Ngoại giao đến năm 2030, tầm nhìn đến ... |
| Phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao nhân quyền Việc Việt Nam tái trúng cử vào Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc (LHQ) nhiệm kỳ 2026-2028 là một dấu mốc thắng lợi của ... |
| Bài viết của Thủ tướng Phạm Minh Chính: Ngoại giao kinh tế chuyển mình mạnh mẽ vì sự phát triển hùng cường của dân tộc Báo Thế giới và Việt Nam trân trọng giới thiệu bài viết của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính với tiêu đề “Ngoại giao ... |
| Phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế đất nước Ngày 7/2, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, ... |
