Phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao nhân quyền

Chủ tịch Hồ Chí Minh trò chuyện với các cháu thiếu nhi trong chuyến thăm Czech năm 1957. (Ảnh tư liệu)

Đồng thời, việc trúng cử tiếp tục khẳng định vị thế, vai trò tại các diễn đàn đa phương quốc tế về quyền con người, tiếp tục đóng góp cho công việc chung của Hội đồng Nhân quyền nhằm bảo đảm thực hiện tốt hơn quyền con người trên thế giới.

Trên cơ sở tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh “sẵn sàng đặt quan hệ ngoại giao với chính phủ nước nào tôn trọng quyền bình đẳng, chủ quyền lãnh thổ và chủ quyền quốc gia của nước Việt Nam, để cùng nhau bảo vệ hòa bình và xây đắp dân chủ thế giới”, thể hiện rõ phương châm về ngoại giao nhân quyền, góp phần tích cực thúc đẩy, bảo đảm, bảo vệ an ninh, hòa bình và phát triển; từ đó thúc đẩy, bảo đảm, bảo vệ quyền con người - vốn là ba trụ cột hoạt động của LHQ.

Phương châm của ngoại giao nhân quyền

Phương châm của ngoại giao nhân quyền chính là việc biết dựa vào dân, lấy dân làm gốc, để phát huy “sức mạnh mềm” của quốc gia hỗ trợ cho ngoại giao nhà nước, nhằm góp phần quảng bá hình ảnh, bảo vệ lợi ích của Việt Nam, nhất là tại các diễn đàn nhân dân khu vực và trên thế giới; qua đó vận động nhân dân thế giới ủng hộ xu hướng phát triển nhân văn, tiến bộ và những người yếu thế (các nạn nhân chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh, phụ nữ, trẻ em, người già…).

Cùng với đó là ngoại giao “tâm công”, dựa vào phát huy nhân phẩm, để “thuyết phục người, chinh phục người, tranh thủ người” bằng lẽ phải và đạo lí nhằm vun trồng, phát triển nhân phẩm của nhân loại tiến bộ; kết hợp chặt chẽ giữa ngoại giao chính trị với ngoại giao kinh tế, văn hóa để tìm ra những điểm tương đồng, khai thác mọi khả năng có thể, nhằm “phát huy cao nhất sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, của cả hệ thống chính trị kết hợp với sức mạnh thời đại, tranh thủ tối đa sự đồng tình, ủng hộ của cộng đồng quốc tế”.

Vận dụng và phát triển sáng tạo phương châm ngoại giao và ngoại giao nhân quyền của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong kỉ nguyên mới - kỉ nguyên phát triển thịnh vượng, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc đòi hỏi phải chủ động, tích cực triển khai các giải pháp thực hiện ngoại giao nhân quyền.

Thứ nhất, biến thách thức thành thời cơ, tận dụng hiệu quả các điều kiện thuận lợi từ bối cảnh trong nước và quốc tế để tăng cường đổi mới tư duy và phương thức triển khai công tác ngoại giao nhân quyền, nhằm tạo niềm tin, tăng cường sự đồng thuận trong bạn bè quốc tế ủng hộ Việt Nam.

Thứ hai, vận dụng linh hoạt, sáng tạo phương pháp, nghệ thuật ngoại giao, trong đó cần phân biệt rõ đối tượng, đối tác; chú trọng đấu tranh với âm mưu, thủ đoạn các thế lực thù địch bôi nhọ, xuyên tạc tình hình nhân quyền Việt Nam; vạch trần những luận điệu sai trái, thù địch.

Thứ ba, kiên định quan điểm lấy con người là chủ thể, là trung tâm trong mọi đường lối, chính sách phát triển; xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả để làm cơ sở nâng cao chất lượng công tác đối ngoại nói chung, đối ngoại về nhân quyền nói riêng.

Thứ tư, tăng cường thông tin đối ngoại nhân quyền trên cơ sở quán triệt và thực hiện nghiêm túc hiệu quả Kết luận số 57-KL/TW ngày 15/6/2023 của Bộ Chính trị để nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên và nhân dân về tầm quan trọng của đường lối, chính sách đối ngoại nhân quyền của Việt Nam trong khuôn khổ Đề án truyền thông về quyền con người ở Việt Nam (theo Quyết định số 1079/QĐ-TTg ngày 14/9/2022 của Thủ tướng Chính phủ).

Bạn bè quốc tế chúc mừng Việt Nam tái đắc cử Hội đồng Nhân quyền LHQ nhiệm kỳ 2026-2028. (Nguồn: Phái đoàn Việt Nam tại LHQ)

Dấu ấn đa phương

Kể từ khi gia nhập LHQ, Việt Nam luôn là thành viên có trách nhiệm trong hoạt động nhân quyền của LHQ. Cụ thể là, Việt Nam thực hiện nghiêm túc các nghĩa vụ theo các công ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam là thành viên. Đến nay, Việt Nam đã phê chuẩn, gia nhập 7/9 công ước cơ bản của LHQ về quyền con người; phê chuẩn, gia nhập 25 công ước của ILO, trong đó có 7/8 công ước cơ bản.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng tiếp tục triển khai đầy đủ, nghiêm túc, trách nhiệm các cam kết quốc tế về quyền con người, trong đó có triển khai Kế hoạch tổng thể thực hiện khuyến nghị UPR các chu kỳ từ I đến IV.

Đặc biệt phải kể đến việc chủ động, tích cực phát huy vai trò thành viên Hội đồng Nhân quyền LHQ nhiệm kì 2023-2025 theo phương châm của Việt Nam là “Tôn trọng và Hiểu biết - Đối thoại và Hợp tác - Tất cả các quyền con người cho tất cả mọi người”. Theo đó, Việt Nam đã đề xuất và soạn thảo Nghị quyết về kỷ niệm 75 năm Tuyên ngôn quốc tế về quyền con người và 30 năm Tuyên bố và Chương trình hành động Vienna tại Khóa 52 Hội đồng Nhân quyền; soạn thảo Nghị quyết về Biến đổi khí hậu và quyền con người trong bối cảnh chuyển đổi công bằng tại Khóa 56 Hội đồng Nhân quyền; thuộc Nhóm nòng cốt soạn thảo Nghị quyết về bảo vệ và trao quyền cho trẻ em trong không gian mạng; soạn thảo 11 phát biểu chung với sự đồng bảo trợ của nhiều nước; tổ chức 5 sự kiện bên lề với sự tham gia của nhiều quốc gia… Kết quả này là nền tảng để Việt Nam tiếp tục hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong nhiệm kỳ thành viên Hội đồng Nhân quyền 2026-2028.

Cùng với đó, Việt Nam còn tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức phi chính phủ (NGO) hoạt động như: Gia tăng thời hạn đăng kí văn phòng đại diện của NGO lên đến 5 năm; giảm các thủ tục hành chính, thời gian xử lí và cấp Giấy đăng ký, gia hạn, sửa đổi bổ sung, cấp lại Giấy đăng ký hoạt động... Chính phủ Việt Nam cũng đã cung cấp 7 mẫu đơn, báo cáo để thuận tiện cho công việc hành chính của các NGO nước ngoài tại Việt Nam. Đến đầu năm 2024 đã có hơn 900 tổ chức NGO có quan hệ và hoạt động tại Việt Nam; nhiều NGO đã có những đóng góp tích cực cho hoạt động nhân quyền cũng như sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam.

Những năm qua, Việt Nam đã xây dựng và thực thi khuôn khổ đối thoại rộng mở, ổn định, lâu dài, tại các diễn đàn đa phương. Việt Nam tích cực đối thoại tại một số tổ chức LHQ theo cơ chế dựa trên Hiến chương LHQ về bảo đảm quyền lao động của người khuyết tật; bảo đảm môi trường làm việc an toàn cho người lao động trên biển; về nâng cao giáo dục trong phòng chống buôn bán phụ nữ và trẻ em gái. Việt Nam cũng tham gia đối thoại theo Cơ chế rà soát định kỳ phổ quát (UPR).

Với các thủ tục đặc biệt, Việt Nam đã đón và trao đổi với các chuyên gia về thủ tục đặc biệt (hay các báo cáo viên đặc biệt) của Hội đồng Nhân quyền, như: về các vấn đề người thiểu số, đói nghèo cùng cực và quyền con người, tác động của nợ nước ngoài đối với quyền con người, quyền được chăm sóc y tế, văn hóa, tự do tôn giáo, mới đây là Báo cáo viên về quyền phát triển... Qua đó, giúp các báo cáo viên đặc biệt hiểu rõ hơn chính sách, pháp luật và thực tiễn đảm bảo quyền con người trong những lĩnh vực cụ thể ở Việt Nam.

Trong khuôn khổ ECOSOC, đến nay, Ủy ban NGOs thuộc ECOSOC đã cấp quy chế tư vấn đặc biệt cho 4 tổ chức của Việt Nam (Hội Kế hoạch hóa gia đình Việt Nam (2007), Quỹ Hòa bình và Phát triển Việt Nam (2009), Trung tâm Phụ nữ và Phát triển thuộc Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (7/2014), Trung tâm phát triển nông thôn bền vững thuộc VUSTA (năm 2019). Với Quy chế tư vấn, các tổ chức Việt Nam ở trong nước có cơ hội để tham dự các sự kiện quốc tế, tham gia ý kiến, đóng góp về mặt chuyên môn, giám sát việc thực hiện các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia, tạo dựng mạng lưới và vận động hành lang, bày tỏ quan điểm tại các diễn đàn quốc tế nhằm góp phần đảm bảo sự thụ hưởng ngày càng tốt hơn các quyền của người dân Việt Nam và chủ động đấu tranh với các tổ chức chống đối của người Việt ở nước ngoài tại diễn đàn này.

Tại các tổ chức quốc tế và khu vực, Việt Nam tích cực tham gia đối thoại tại ILO, Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), trong khuôn khổ ASEAN…

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đối thoại nhân quyền thường niên giữa Việt Nam với Mỹ, Australia, EU. Thông qua đối thoại để trao đổi thông tin, tăng cường hiểu biết, chia sẻ kinh nghiệm và những thách thức, giảm bất đồng trong cách hiểu, tiếp cận và thực thi quyền con người, góp phần thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa Việt Nam với các nước.

Với các tổ chức nhân dân, học giả quốc tế: Việt Nam cũng mở cơ chế đối thoại "kênh II" giữa các tổ chức nhân dân, học giả, để thảo luận về các chủ đề có liên quan đến tự do tôn giáo, ngôn luận và tạo điều kiện để các đoàn và các cơ quan đại diện các nước, nhà báo nước ngoài đi thăm các địa phương,... Từ đó tác động tới dư luận quốc tế, tăng cường hiểu biết lẫn nhau, nâng cao hình ảnh nhân văn, tiến bộ của Việt Nam trên trường quốc tế.

Đáng chú ý, Việt Nam tích cực tham gia duy trì hòa bình và cứu trợ nhân đạo quốc tế. Từ năm 2014, Việt Nam đã có hàng trăm sĩ quan thuộc Bộ Quốc phòng và Bộ Công an đi làm nhiệm vụ cùng Phái bộ gìn giữ hòa bình của LHQ tại Nam Sudan. Việt Nam luôn tích cực, sẵn sàng chung tay cùng các nước khắc phục các hậu quả của thiên tai, cứu trợ nhân đạo quốc tế.

Phương hướng thời gian tới

Thời gian tới, Việt Nam cần nhận diện rõ các lực lượng thù địch, cực đoan, cơ hội chính trị chống phá Đảng, Nhà nước ở cả trong và ngoài nước. Cuộc đấu tranh giữa ý thức hệ giữa CNXH và CNTB không chỉ diễn ra trên phạm vi thế giới, mà ngay tại Việt Nam hiện nay. Phải coi trọng đấu tranh với những người cơ hội chủ nghĩa, suy thoái về tư tưởng chính trị. Đây thực chất là những đối tượng thù địch “giấu mặt” đóng vai “phái giữa” (V.I. Lênin) nên có sức nguy hại rất lớn, vì họ “đánh từ trong đánh ra” theo kiểu “người của ta”, bùng nhùng, gián tiếp để thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, “chệch hướng” nền tảng tư tưởng của Đảng ngay từ nội bộ. Trên cơ sở đó, việc triển khai ngoại giao nhân quyền của Việt Nam thời gian tới cần chú trọng một số điểm:

Một là, thường xuyên nắm chắc tình hình, dự báo kịp thời quan điểm, âm mưu, thủ đoạn diễn biến hòa bình nói chung, trong đó có lĩnh vực nhân quyền, từ đó chủ động, tích cực nhận diện, đối thoại và phê phán, phản bác, ngăn chặn, xử lý công khai, minh bạch bằng pháp luật, trước hết đối với những người cầm đầu, phù hợp với các quan hệ với các đối tác quốc tế, và nguồn lực liên quan trực tiếp đến vấn đề đối thoại, đấu tranh và đối tác, đối tượng đối thoại, đấu tranh.

Hai là, quán triệt phương châm trong đấu tranh có đối thoại, để đổi mới nội dung và phương pháp, nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả đối thoại, đấu tranh tư tưởng, lý luận trong ngoại giao nhân quyền. Đa dạng hóa các hình thức đấu tranh nhưng không nên mở rộng, mà phải áp sát trực diện vào vấn đề cần phải đấu tranh, đối tượng đấu tranh, trên cơ sở giữ vững nguyên tắc: mềm dẻo, linh hoạt, nhân văn trong phương pháp, công khai, minh bạch, dân chủ trong hành động, góp phần tạo dư luận xã hội lành mạnh, đồng thuận". Và cần coi trọng tranh thủ những ý kiến đánh giá thiện chí của các cá nhân, tổ chức nước ngoài, kể cả người Việt định cư ở nước ngoài, về tình hình thực hiện nhân quyền tại Việt Nam; và sẵn sàng thừa nhận những việc chưa làm được trong việc bảo vệ, bảo đảm quyền con người, nhất là hạn chế, khuyết điểm có tính chủ quan ở một số vụ, việc cụ thể; từ đó đề ra một số biện pháp, lộ trình công khai, rõ ràng để thực hiện tốt hơn trong tương lai gần.

Ba là, kiên quyết khắc phục tình trạng các cơ quan báo chí trong nước đăng tải các thông tin sai sự thật, thiếu kiểm chứng để báo chí nước ngoài khai thác, lợi dụng, kích động dư luận. Coi trọng việc theo sát và nắm bắt thông tin dư luận trong và ngoài nước, đồng thời tạo dòng thông tin tích cực, đẩy lùi thông tin tiêu cực, thông tin xuyên tạc, sai trái và kịp thời cung cấp thông tin định hướng dư luận; xử lý nghiêm các hành vi vi phạm của các tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật.

Ủy ban liên chính phủ ASEAN về nhân quyền (AICHR) thảo luận nhiều vấn đề vì sự phát triển toàn diện và bền vững cho mỗi người dân Từ ngày 10-14/11, Ủy ban liên chính phủ ASEAN về nhân quyền (AICHR) đã triệu tập Phiên họp đặc biệt tại Melaka, Malaysia.

Học viện Ngoại giao tổ chức Triển lãm về Chủ tịch Hồ Chí Minh nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam Sáng 20/11, ngày cả nước tôn vinh các thế hệ nhà giáo Việt Nam, Học viện Ngoại giao vinh dự tổ chức Triển lãm "Chủ ...

Bộ Ngoại giao phát động quyên góp ủng hộ đồng bào khắc phục hậu quả mưa lũ Chiều 25/11, tại Trụ sở Bộ Ngoại giao, Bộ Ngoại giao tổ chức Lễ phát động quyên góp ủng hộ đồng bào miền Trung và ...

Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng tiếp Giám đốc Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) Ngày 3/12, tại Trụ sở Bộ Ngoại giao, Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng đã tiếp Giám đốc Cơ quan Phát triển Pháp ...

Bộ Ngoại giao gặp mặt báo chí nước ngoài: Lan tỏa hình ảnh Việt Nam năng động, hội nhập và phát triển Ngày 12/12, tại Hà Nội, Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng chủ trì buổi gặp mặt thường niên của Bộ Ngoại giao với ...