Dịch Covid-19: Làm thế nào để ngăn đại dịch thông tin?

Lê Quốc Minh
TGVN. Liệu có cách nào để ngăn chặn sự lây lan khủng khiếp hiện nay? Ý tôi không nói đến dịch viêm đường hô hấp cấp Covid-19 đã khiến cho hơn 100.000 người trên toàn thế giới bị nhiễm và mấy ngàn người tử vong, mà là tình trạng tin sai lệch và tin giả tràn lan toàn cầu cũng như tại Việt Nam.  
Theo dõi Baoquocte.vn trên
TIN LIÊN QUAN
dich covid 19 lam the nao de ngan dai dich thong tin Cập nhật 7h ngày 1/3: Covid-19 đã xuất hiện tại 64 quốc gia và vùng lãnh thổ, tại sao WHO chưa dùng từ ‘đại dịch’
dich covid 19 lam the nao de ngan dai dich thong tin Dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, WHO cảnh báo về khả năng xảy ra đại dịch
dich covid 19 lam the nao de ngan dai dich thong tin

Tối hôm qua, 6/3, khi có tin về một ca dương tính với virus corona chủng mới ở Hà Nội, trong khi các cơ quan chức năng đang gồng mình đối phó thì xảy ra một cơn hoảng loạn trên mạng xã hội cũng như trong các cuộc trà dư tửu hậu.

Bên cạnh những hình ảnh ban đầu của việc phong tỏa một khu vực gần hồ Trúc Bạch là đủ thứ thông tin thất thiệt: nào là cô này sau khi về nước vẫn đi bar, tham dự một cuộc khai trương rầm rộ, nào là có 3 người nhiễm chứ không phải một. Thậm chí ai đó lên hẳn một danh sách hơn 20 điểm cần lánh xa vì đây là nơi ở của những người được cho là có tiếp xúc với ca nhiễm, bao gồm cả những nhân viên y tế bệnh viện. Sự sợ hãi biến thành hành động khi nhiều người dân ngay lập tức chạy xuống các cửa hàng mua vét thực phẩm và các đồ dùng thiết yếu.

Vừa mới vài ngày trước nhiều người còn ngạc nhiên và buồn cười khi xem hình ảnh hoặc video cho thấy người dân ở một số quốc gia tranh giành đồ trong siêu thị, những gian hàng trong siêu thị trắng trơn, thậm chí cả tình trạng tích trữ giấy vệ sinh ở Australia mà không ai lý giải được nguyên nhân. Khi dịch mới xuất hiện ở Việt Nam, khá nhiều người vội tích trữ khẩu trang, nước diệt khuẩn, thậm chí cả mì ăn liền, nhưng cũng chưa đến mức ồ ạt như sau sự việc phát hiện ca nhiễm mới nhất.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chưa tuyên bố dịch Covid-19 là đại dịch (epidemic) trên thế giới nhưng đã sử dụng một thuật ngữ mới hết sức sáng tạo có cái đuôi “-depmic”: “infodemic” (đại dịch thông tin). Trong một báo cáo hồi tháng trước, tổ chức này đã cảnh báo về “một ‘dại dịch thông tin’ quy mô lớn, tức là tình trạng quá dư thừa thông tin – trong đó có cả thông tin đúng lẫn thông tin sai lệch – khiến cho mọi người không còn biết đâu là những nguồn thông tin tin cậy cũng như những chỉ dẫn tin cậy khi họ cần đến.”

Rồi thuật ngữ này được Tạp chí Technology Review của trường đại học MIT nổi tiếng nhắc đến khi đưa ra đánh giá rằng con virus corona chủng mới đã tạo nên “đại dịch thông tin đầu tiên trên mạng xã hội” vì “mạng xã hội đã đẩy cả thông tin thật lẫn thông tin giả ra toàn thế giới với tốc độ chưa từng thấy, kích thích cơn hoảng loạn, tình trạng phân biệt chủng tộc,… và cả sự hy vọng”.

“Infodemic” là từ viết tắt của “information epidemic” vốn xuất hiện vào năm 2003 khi nhà khoa học chính trị David J. Rothkopf sử dụng trong một bài viết trên tờ Washington Post khi ông nhắc đến dịch SARS: “Một vài thông tin có thực, pha trộn với nỗi sợ, sự phỏng đoán và tin đồn, được khuếch đại và chuyển tiếp nhanh chóng ra toàn thế giới bằng những công nghệ thông tin hiện đại, đã có tác động khủng khiếp đến các nền kinh tế, chính trường và cả nền an ninh quốc gia và quốc tế theo những cách thức hoàn toàn không phù hợp với tình hình thực tế.”

Ông Rothkopf kể với một nhà báo của Wall Street Journal rằng ông gắn “thông tin” với “đại dịch” để tạo thành từ “infodemic” là vì nhận thấy nhiều điểm tương đồng giữa cách thức một căn bệnh lan ra trong dân chúng và cách mà một ý tưởng nào đó được làn truyền như con virus trên Internet.” Trong trường hợp dịch SARS, ông cho rằng đại dịch thông tin còn tác động đến mọi người nhiều hơn chính cái dịch bệnh gây ra nó.

Tin giả và tin thất thiệt đã tồn tại từ lâu, từng được gọn là vấn nạn toàn cầu, từng gây hại cho nhiều cá nhân, nhiều tổ chức và doanh nghiệp, thậm chí làm rối loạn xã hội, nhưng chưa được quan tâm đúng mức. Và dường như chính trong dịch Covid-19 này, tin giả và tin thật thiệt đang phát triển mạnh mẽ hơn bao giờ hết bởi nó đánh trúng vào nỗi lo sợ của mọi người, cả cái bản năng thích lan truyền tin đồn, và có lẽ nghiêm trọng hơn, là lối suy nghĩ rằng những nguồn chính thống thì không bao giờ nói thật.

dich covid 19 lam the nao de ngan dai dich thong tin
Do lo sợ sự bùng phát dịch bệnh, người dân Hà Nội đổ xô mua thực phẩm và các mặt hàng thiết yếu. (Ảnh: Diệu Linh)

Mới vài hôm trước thôi, một vài người đều thuộc nhóm có tri thức cao và nắm bắt nhiều thông tin, vẫn hỏi tôi rằng có phải virus corona là sản phẩm của một chương trình vũ khí sinh học tại Vũ Hán, có phải con số người nhiễm được công bố là không đúng, có phải tỷ lệ tử vong do dịch bệnh này phải trong khoảng 6 đến 18% chứ dứt khoát không thể là 2%.

Sự quan tâm và lo lắng đến dịch bệnh này cũng tạo cơ hội cho rất nhiều status trên mạng xã hội về các phương thuốc hoặc cách điều trị hoàn toàn vô căn cứ. Những ý tưởng quái lạ và vô lý không hiểu sao vẫn phát tán và được hưởng ứng trong các nhóm này nhóm kia. Có thể đối với họ, phát biểu chính thức của cơ quan chức năng về bất cứ cái gì cũng là điều không thể tin được.

Có lẽ nhiều người chúng ta đang mơ mộng về một kế hoạch kỳ diệu nào đó để kiềm chế cả con virus corona chủng mới kia lẫn cái đại dịch thông tin mà đa phần là thông tin thất thiệt này. Chúng ta hy vọng có một cái luật nào đó xử lý nghiêm những kẻ tung tin giả, hoặc Facebook sẽ thay đổi thuật toán để xóa bỏ những lời dối trá, giống như việc tìm ra một thứ vaccine hiệu quả cho dịch Covid-19.

Đương nhiên, những biện pháp từ cấp độ thượng tầng là rất hữu ích. Một hệ thống y tế mạnh sẽ có khả năng đối phó với các dịch bệnh, thì tương tự như việc cần phải củng cố các thiết chế để chống lại thông tin sai lệch, bao gồm cả việc minh bạch thông tin. Những quy định pháp lý chặt chẽ và nghiêm minh vể việc xử lý những đối tượng sản xuất và phát tán tin giả, gây thiệt hại cho cộng đồng là cần thiết, thậm chí có thể còn mạnh mẽ hơn như luật của một số nước với mức phạt lên tới hàng chục ngàn USD và cả án tù rất nặng.

Sự hợp tác với các nền tảng công nghệ để dùng biện pháp kỹ thuật ngăn chặn và xóa bỏ thông tin thất thiệt cũng là cách thức đã và đang được sử dụng. Sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, trong đó có các cơ quan báo chí chính thống, là một đặc điểm nổi bật của Việt Nam, giúp cho việc ngăn ngừa dịch bệnh cho tới nay rất hiệu quả, được thế giới đánh giá cao, nhưng vẫn chưa quyết liệt và chưa đủ trên trận tuyến chống tin giả, tin sai lệch.

Nhưng rốt cục thì một xã hội muốn chống đỡ được dịch bệnh hay tình trạng tin giả tràn lan thì cũng cần những biện pháp từ dưới lên. Chẳng hạn muốn phòng virus lây nhiễm thì mỗi người dân cần thay đổi thói quen vệ sinh để thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc nước kháng khuẩn hay năng đeo khẩu trang. Và để phòng ngừa tin giả, tin sai lệch thì mỗi người đừng để bị lâm vào sự hoang tưởng và lo lắng thái quá, đừng chia sẻ thông tin khi chưa suy nghĩ chín chắn. Khi gặp một thông tin báo động, hãy đếm đến 10 và tự hỏi bản thân xem có nên lan truyền thông tin đó không.

Dù là phòng chống virus corona hay đối phó với một câu chuyện kinh sợ dễ lan truyền thì mỗi người đều nên tự lập một rào chắn để làm chậm quá trình lây nhiễm. Những rào chắn đơn lẻ thì có vẻ như quá nhỏ nhoi, nhưng tất cả mọi thành viên trong cộng đồng cùng có ý thức dựng rào chắn thì hiệu quả lại vô cùng to lớn.

* Ý kiến được tác giả chia sẻ trên trang Vietnamjournalism

dich covid 19 lam the nao de ngan dai dich thong tin Cập nhật 14h ngày 7/3: Mỹ có thêm 2 ca tử vong do Covid-19, Trung Quốc lưu hành bộ xét nghiệm chẩn đoán nhanh SARS-CoV-2

TGVN. Dịch viêm đường hô hấp cấp Covid-19 đã khiến thêm hai trường hợp tử vong tại Mỹ, nâng tổng số người tử vong tại ...

dich covid 19 lam the nao de ngan dai dich thong tin Bố đẻ ca nhiễm Covid-19 thứ 17 đã được cách ly tại Hải Phòng

TGVN. Bố đẻ ca dương tính với vius corona chủng mới (SARS-CoV-2) gây bệnh Covid-19 thứ 17 đã được đưa vào cách ly tại Khoa ...

dich covid 19 lam the nao de ngan dai dich thong tin ‘Cuộc chiến’ chống Covid-19: Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam họp với các chuyên gia y tế về diễn biến mới

TGVN. Thực tế đã diễn ra như dự đoán của Ban Chỉ đạo quốc gia phòng chống bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới ...

(theo Vietnamjournalism)

Bài viết cùng chủ đề

Dịch virus corona

Đọc thêm

Phổ biến Nghị định về tuyển dụng, quản lý người lao động Việt Nam làm việc cho tổ chức, cá nhân nước ngoài tại Việt Nam

Phổ biến Nghị định về tuyển dụng, quản lý người lao động Việt Nam làm việc cho tổ chức, cá nhân nước ngoài tại Việt Nam

Ngày 21/11, CPVNGĐ tổ chức gặp mặt các cơ quan ngoại vụ và đại diện các tổ chức nước ngoài tại Việt Nam nhằm phổ biến Nghị định số 371/2026/NĐ-CP.
Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 tại Malaysia: Nét đẹp văn hóa, ẩm thực Việt Nam vượt khỏi khuôn khổ địa lý

Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 tại Malaysia: Nét đẹp văn hóa, ẩm thực Việt Nam vượt khỏi khuôn khổ địa lý

Sáng 22/11, tại Kuala Lumpur, Đại sứ quán Việt Nam tại Malaysia đã tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 tại Malaysia.
Top 5 xe đa dụng cỡ nhỏ bán chạy nhất tháng 10/2026: VinFast VF 6 tiếp tục dẫn đầu

Top 5 xe đa dụng cỡ nhỏ bán chạy nhất tháng 10/2026: VinFast VF 6 tiếp tục dẫn đầu

Top 5 xe đa dụng cỡ nhỏ bán chạy nhất tháng 10/2026 tại Việt Nam, VinFast VF 6 tiếp tục dẫn đầu với 3.716 chiếc bán ra, xếp thứ 2 ...
Tổng thống Mỹ gọi ông Putin là 'bạn tôi', Đặc phái viên Nga lên tiếng, hé lộ nhiều trao đổi quan trọng

Tổng thống Mỹ gọi ông Putin là 'bạn tôi', Đặc phái viên Nga lên tiếng, hé lộ nhiều trao đổi quan trọng

Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục khẳng định mối quan hệ cá nhân tốt đẹp với người đồng cấp Nga Vladimir Putin, gọi nhà lãnh đạo Nga là “bạn ...
Phó Thủ tướng Chính phủ Phan Văn Giang dự Ngày hội Đại đoàn kết tại Thái Nguyên

Phó Thủ tướng Chính phủ Phan Văn Giang dự Ngày hội Đại đoàn kết tại Thái Nguyên

Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Quốc phòng dự Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, Ngày Văn ...
Cập nhật bảng giá lăn bánh xe Ford Territory tháng 11/2026 mới nhất

Cập nhật bảng giá lăn bánh xe Ford Territory tháng 11/2026 mới nhất

Bảng giá lăn bánh xe Ford Territory tháng 11/2026 tại Hà Nội, TP.HCM và những tỉnh, thành phố khác trên cả nước sẽ được cập nhật chi tiết trong bài ...
Khởi động ý tưởng không gian văn hóa Góc Baku và Khu ẩm thực Azerbaijan tại Hà Nội

Khởi động ý tưởng không gian văn hóa Góc Baku và Khu ẩm thực Azerbaijan tại Hà Nội

Ngày 21/11, bà Leyla Aliyeva, con gái Tổng thống Azerbaijan cùng đoàn đại biểu đã đến thăm Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch Hà Nội (HCCT).
Mở rộng không gian hợp tác Việt Nam-Pháp từ nền tảng giáo dục ngôn ngữ

Mở rộng không gian hợp tác Việt Nam-Pháp từ nền tảng giáo dục ngôn ngữ

Giáo dục là lĩnh vực hợp tác quan trọng giữa Việt Nam và Pháp, góp phần củng cố quan hệ hữu nghị, thúc đẩy hợp tác và kết nối thế hệ trẻ hai nước.
Nước Mỹ thời Trump 2.0 qua lăng kính hai thế hệ giảng viên – sinh viên

Nước Mỹ thời Trump 2.0 qua lăng kính hai thế hệ giảng viên – sinh viên

Cuốn sách “Nước Mỹ trong nhiệm kỳ thứ hai của Donald Trump: Góc nhìn lịch sử và văn hóa” mang đến góc nhìn chuyên sâu về nước Mỹ đương đại.
PGS.TS. Chu Cẩm Thơ: Giá trị người thầy không chỉ nằm ở tri thức

PGS.TS. Chu Cẩm Thơ: Giá trị người thầy không chỉ nằm ở tri thức

Giữa những thay đổi không ngừng của giáo dục, khi tri thức ngày càng dễ tiếp cận nhờ Internet và trí tuệ nhân tạo (AI), vai trò của người thầy cũng đang đứng trước những ...
Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Người thầy cần đổi mới tư duy, làm chủ công nghệ và tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị nhân văn trong mỗi học trò...
Kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11: Người thầy giữ lửa nghề từ tình yêu thương

Kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11: Người thầy giữ lửa nghề từ tình yêu thương

Tình yêu nghề cần được nuôi dưỡng trong một môi trường làm việc nhân văn, nơi người thầy được tôn trọng, được bảo vệ.
Cẩn trọng với trầm cảm mùa lạnh

Cẩn trọng với trầm cảm mùa lạnh

Trầm cảm mùa lạnh, hay rối loạn cảm xúc theo mùa, là một vấn đề sức khỏe tinh thần nghiêm trọng cần được nhận biết và điều trị kịp thời.
Tuyên Quang: Chạy đua với thời gian đưa các liệt sĩ trở về từ chiến trường Vị Xuyên xưa

Tuyên Quang: Chạy đua với thời gian đưa các liệt sĩ trở về từ chiến trường Vị Xuyên xưa

Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ' tại Tuyên Quang đã đi qua nửa chặng đường.
WHO hoan nghênh những nỗ lực kiểm soát thuốc lá của Việt Nam

WHO hoan nghênh những nỗ lực kiểm soát thuốc lá của Việt Nam

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đánh giá cao bước tiến của Việt Nam trong kiểm soát thuốc lá.
Cơm độn khoai lang: Món ngon bổ dưỡng nhưng người bệnh thận cần thận trọng

Cơm độn khoai lang: Món ngon bổ dưỡng nhưng người bệnh thận cần thận trọng

Thêm khoai lang vào nấu cùng gạo giúp món cơm có vị ngọt tự nhiên, bổ sung chất xơ, kali và beta-carotene nhưng người mắc bệnh thận nên lưu tâm.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trồng cây lưu niệm cùng Bí thư Tỉnh ủy Vân Nam (Trung Quốc)

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trồng cây lưu niệm cùng Bí thư Tỉnh ủy Vân Nam (Trung Quốc)

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã trồng cây lưu niệm tại 'Khu rừng hữu nghị quốc tế' thuộc Công viên ngập nước Bảo Phong, tỉnh Vân Nam.
Từ điển Cambridge chọn 'human' (con người) là từ của năm 2026

Từ điển Cambridge chọn 'human' (con người) là từ của năm 2026

Ngày 18/11, Từ điển Cambridge công bố 'human' (con người) là từ của năm 2026.
Chính sách phụ cấp đối với nhân viên y tế theo các nghị định mới

Chính sách phụ cấp đối với nhân viên y tế theo các nghị định mới

Nghị định số 192 và 350 quy định mức phụ cấp trực, phẫu thuật, chống dịch và ưu đãi nghề mới cho nhân viên y tế.
Các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến thuốc lá

Các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến thuốc lá

Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể từ người dưới 18 tuổi sau khi chết não

Không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể từ người dưới 18 tuổi sau khi chết não

Ngày 21/11, với 83,17% đại biểu tán thành, Quốc hội thông qua dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Thêm nhiều địa phương tại Nga cấm bán lẻ thuốc lá điện tử

Thêm nhiều địa phương tại Nga cấm bán lẻ thuốc lá điện tử

Thống đốc thành phố lớn thứ hai tại Nga Saint (St.) Petersburg Alexander Beglov mới ký luật cấm bán lẻ thuốc lá điện tử tại thành phố này.
Thúc đẩy hợp tác y tế Việt Nam - Anh theo hướng chuyên sâu, hiện đại

Thúc đẩy hợp tác y tế Việt Nam - Anh theo hướng chuyên sâu, hiện đại

Từ ngày 16-20/11, Phái đoàn Thương mại Y tế Vương quốc Anh có chuyến thăm và làm việc đến Hà Nội và Đà Nẵng.
Ăn sáng quá mặn làm tăng nguy cơ suy và sỏi thận

Ăn sáng quá mặn làm tăng nguy cơ suy và sỏi thận

Thói quen thường xuyên ăn sáng mặn với bánh mì kẹp đồ chế biến, bánh ngọt hay mì mặn, làm tăng huyết áp, khiến thận quá tải, có nguy cơ hình thành sỏi.
Phiên bản di động