 |
| Vấn đề quản trị đại dương có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam, quốc gia có hơn 3.000 km bờ biển. (Nguồn: VnEconomy) |
Bước chuyển trong tư duy phát triển biển
Theo Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam Pauline Tamesis, đối với một quốc gia biển, biển không đơn thuần là một lĩnh vực trong số nhiều lĩnh vực, mà là không gian hội tụ các vấn đề về chủ quyền, an ninh, lương thực, sinh kế, khí hậu và phát triển. Các nguồn lợi thủy sản, dòng hải lưu, ô nhiễm và tình trạng nước biển ấm lên đều tác động xuyên suốt các lĩnh vực. Vì vậy, biển cần được nhìn nhận như một thể thống nhất, đòi hỏi các kế hoạch, thể chế và quan hệ đối tác cũng phải được triển khai đồng bộ.
Bà Pauline Tamesis cho rằng, vấn đề quản trị đại dương có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam, quốc gia có hơn 3.000 km bờ biển. Trong bối cảnh đại dương đang chịu sức ép chưa từng có từ ba cuộc khủng hoảng gồm biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học và ô nhiễm môi trường, việc thực hiện Mục tiêu Phát triển bền vững số 14 về bảo tồn và sử dụng bền vững đại dương, biển và tài nguyên biển trở nên cấp thiết. Mục tiêu này đặt ra yêu cầu giảm ô nhiễm biển, bảo vệ hệ sinh thái, chấm dứt tình trạng khai thác thủy sản quá mức và khai thác thủy sản bất hợp pháp, bảo tồn các vùng biển, tăng cường khoa học biển và thực thi luật pháp quốc tế theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS).
Tuy nhiên, theo bà Pauline Tamesis, thế giới vẫn chưa đi đúng lộ trình thực hiện các Mục tiêu Phát triển bền vững, trong khi Mục tiêu số 14 vẫn là một trong những mục tiêu toàn cầu nhận được ít nguồn tài chính nhất. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 20-NQ/TW của Việt Nam về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh được ban hành vào thời điểm có ý nghĩa quan trọng, thể hiện định hướng của Việt Nam trong việc thực hiện trách nhiệm quốc gia gắn với lộ trình chung của cộng đồng quốc tế.
Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam nhấn mạnh, Nghị quyết 20 đặt ra yêu cầu chuyển đổi sâu sắc trong tư duy: từ khai thác biển sang quản trị biển; từ phát triển kinh tế ven biển sang xây dựng quốc gia biển mạnh; từ quản lý theo từng ngành, lĩnh vực sang quản trị không gian biển quốc gia như một chỉnh thể thống nhất, tích hợp.
Theo bà, Việt Nam xác định kinh tế biển là động lực mở rộng và đa dạng hóa tăng trưởng, đồng thời chú trọng hoàn thiện thể chế và pháp luật để đáp ứng những mục tiêu phát triển đầy tham vọng. Đáng chú ý, Việt Nam khẳng định rõ quan điểm không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần, đồng thời đặt định hướng phát triển trong khuôn khổ bảo vệ các quyền chủ quyền và quyền tài phán theo luật pháp quốc tế. Phát triển kinh tế, gìn giữ môi trường và bảo vệ chủ quyền không đối lập mà củng cố lẫn nhau.
Gắn kết mục tiêu quốc gia với trách nhiệm toàn cầu
Đánh giá mối liên hệ giữa Nghị quyết 20 và chương trình nghị sự toàn cầu về đại dương, bà Pauline Tamesis cho rằng định hướng của Việt Nam có sự tương đồng chặt chẽ với những ưu tiên được thúc đẩy thông qua các cam kết tại Hội nghị Đại dương Liên hợp quốc lần thứ ba và Kế hoạch hành động về đại dương Nice.
Sự tương đồng này thể hiện trước hết ở mục tiêu mở rộng các khu bảo tồn biển. Việt Nam đặt mục tiêu bảo vệ ít nhất 6% diện tích vùng biển vào năm 2030, đồng thời phục hồi rừng ngập mặn, rạn san hô và thảm cỏ biển, qua đó góp phần thực hiện mục tiêu toàn cầu 30x30 về bảo tồn 30% diện tích đất liền và biển vào năm 2030.
Một ưu tiên khác là giảm phát thải carbon trong vận tải biển thông qua phát triển cảng xanh, thông minh, cơ sở hạ tầng nhiên liệu sạch và những ngành công nghiệp mới như hydro xanh, amoniac xanh. Định hướng này gắn với mục tiêu phát triển công suất điện gió ngoài khơi từ 6 đến 17 GW trong giai đoạn 2030 - 2035.
 |
| Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam Pauline Tamesis trả lời phỏng vấn TG&VN. (Ảnh: Thành Long) |
Bên cạnh đó, Nghị quyết 20 hướng tới giải quyết ô nhiễm biển bằng việc thu gom và xử lý toàn bộ rác thải nhựa tại các khu vực ven biển, bảo đảm xử lý rác thải trên các đảo và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Việc thực hiện những mục tiêu này cũng đòi hỏi đa dạng hóa nguồn đầu tư, phát triển tài chính xanh, cơ chế chia sẻ rủi ro, tín dụng ưu đãi, bảo hiểm và chính sách an sinh xã hội dành cho ngư dân cũng như cộng đồng dân cư trên các đảo.
Theo Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam, những nỗ lực này cần được đặt trên nền tảng luật pháp quốc tế, trong đó UNCLOS năm 1982 được xem là “hiến pháp của đại dương”, tạo khuôn khổ pháp lý ổn định và có thể dự liệu cho việc xác định các vùng biển, hoạt động hàng hải, khai thác tài nguyên và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. Việt Nam đặt Công ước ở vị trí trung tâm trong chính sách biển của mình.
Bà Pauline Tamesis cũng đề cập đến Hiệp định về bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học biển tại các vùng biển nằm ngoài quyền tài phán quốc gia (Hiệp định BBNJ), một trụ cột mới trong khuôn khổ pháp lý về đại dương.
Theo bà, Việt Nam đã thể hiện vai trò đối tác tích cực, có tinh thần xây dựng từ quá trình đàm phán đến phê chuẩn Hiệp định. Hội nghị các quốc gia thành viên đầu tiên dự kiến diễn ra vào tháng 1/2027 sẽ mở ra cơ hội để Việt Nam thúc đẩy các nguyên tắc công bằng, bình đẳng và cử chuyên gia tham gia hoạt động của những thiết chế mới được thành lập theo Hiệp định.
Đóng góp cho quản trị đại dương toàn cầu
Theo bà Pauline Tamesis, Việt Nam có bốn thế mạnh có thể đóng góp cho các nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế trong lĩnh vực biển.
Thứ nhất là vai trò cầu nối, kết nối Đông Nam Á, khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, các quốc đảo Thái Bình Dương và ASEAN trên cơ sở những lợi ích chung trong thực thi UNCLOS, phát triển nghề cá bền vững và tăng cường khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.
Thứ hai là kinh nghiệm trong hiện đại hóa đội tàu và chấm dứt hoạt động khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), qua đó mang lại những bài học thiết thực cho nhiều quốc gia ven biển khác.
Thứ ba là kinh nghiệm thực tiễn trong ứng phó với biến đổi khí hậu. Việt Nam có thể chia sẻ những hiểu biết từ thực tiễn về tác động của nước biển dâng và tình trạng nhiễm mặn đối với cộng đồng dân cư và hệ sinh thái, góp phần cung cấp cơ sở cho việc xây dựng các giải pháp thích ứng trên phạm vi toàn cầu.
Thứ tư là tiếng nói thúc đẩy sự cân bằng giữa cơ hội phát triển kinh tế tại những không gian phát triển mới với yêu cầu dựa trên cơ sở khoa học, tầm nhìn dài hạn và nguyên tắc công bằng.
Bà Pauline Tamesis nhấn mạnh, giai đoạn tiếp theo của quản trị đại dương phụ thuộc vào khả năng kết nối UNCLOS, Hiệp định BBNJ, các khuôn khổ về khí hậu, Mục tiêu Phát triển bền vững số 14 và hợp tác khu vực thành một cấu trúc quản trị thống nhất. Đây cũng là lĩnh vực Liên hợp quốc có thể đóng góp giá trị thiết thực.
Khẳng định tinh thần đồng hành cùng Việt Nam, Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam cho biết, hệ thống Liên hợp quốc tại Việt Nam sẵn sàng hỗ trợ gắn kết chương trình hành động của Nghị quyết 20 với các cam kết quốc gia, tăng cường năng lực triển khai, huy động các quan hệ đối tác và nguồn lực tài chính, đồng thời bảo đảm lợi ích từ những nỗ lực này đến được với cộng đồng dân cư ven biển và trên các đảo.
Theo bà, Việt Nam đã xác lập tầm nhìn đầy tham vọng về xây dựng quốc gia biển mạnh. Đại dương là một thể thống nhất, trách nhiệm của các quốc gia là trách nhiệm chung và hành động cần được triển khai đồng bộ. Liên hợp quốc tự hào được đồng hành cùng Việt Nam trên hành trình đó.
| Định hình tiêu chuẩn quyền con người mới tại Liên hợp quốc và hàm ý chính sách cho Việt Nam Ngày 19/12 tại Hà Nội, Vụ Các tổ chức quốc tế, Bộ Ngoại giao phối hợp với Văn phòng Cơ quan Thường trực Ban Chỉ ... |
| Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang làm việc với Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam Pauline Tamesis Ngày 25/3, Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang đã có buổi làm việc với bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên hợp ... |
| Chính thức khai mạc Tuần lễ Thương hiệu quốc gia Việt Nam 2026 và Diễn đàn Thương hiệu quốc gia Việt Nam trong kỷ nguyên mới Trong kỷ nguyên hội nhập sâu rộng, xây dựng thương hiệu quốc gia không chỉ là nâng cao hình ảnh sản phẩm “Made in Vietnam”, ... |
| Việt Nam đề cao vai trò của UNCLOS 1982 trong bảo đảm an ninh hàng hải toàn cầu Ngày 27/4, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ) đã tổ chức phiên thảo luận cấp cao về chủ đề “An toàn và ... |
| Đại sứ Timor-Leste: Việt Nam là quốc gia đi đầu trong xây dựng và triển khai các chính sách về biển và đại dương Chia sẻ với TG&VN về những nỗ lực hợp tác biển của Việt Nam bên lề Đối thoại Biển lần thứ 15 vừa qua, Đại ... |
