Đổi mới để giữ bạn đọc và phát triển kinh tế báo chí trong kỷ nguyên số

Nhà báo Lê Quốc Minh phát biểu tại phiên thảo luận với chủ đề “Đổi mới, sáng tạo để tiếp cận bạn đọc, phát triển kinh tế báo chí”. (Nguồn: VTV)

Ngày 20/6, phiên thảo luận với chủ đề “Đổi mới, sáng tạo để tiếp cận bạn đọc, phát triển kinh tế báo chí” thu hút sự tham dự của lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam, đại diện các cơ quan báo chí, chuyên gia truyền thông và doanh nghiệp công nghệ. Đây là hoạt động trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026.

Công chúng thay đổi, báo chí phải thay đổi cách tiếp cận

Phát biểu tại phiên thảo luận, nhà báo Lê Quốc Minh, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy và cách làm của các cơ quan báo chí trước sự dịch chuyển nhanh chóng của công chúng.

Theo ông Lê Quốc Minh, môi trường truyền thông hiện nay đã khác trước rất xa. Sự chú ý của người đọc ngày càng ngắn, trong khi mạng xã hội, video ngắn và các công cụ trí tuệ nhân tạo tạo ra sức ép cạnh tranh lớn đối với báo chí. Nếu nội dung không đủ hấp dẫn trong vài giây đầu, người dùng sẽ lập tức lướt qua.

Sự thay đổi đó buộc báo chí phải tìm cách thu hút bạn đọc nhưng không được đánh mất bản chất là cung cấp thông tin chính xác, có chiều sâu, có trách nhiệm xã hội.

Nhà báo Lê Quốc Minh lưu ý, nếu chạy theo nội dung giật gân, câu khách, báo chí sẽ đánh mất bản sắc và vai trò xã hội; nhưng nếu giữ cách thể hiện cũ, khô cứng, báo chí cũng khó tiếp cận độc giả mới, nhất là thế hệ trẻ.

Từ thực tế này, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đề cập yêu cầu về “tư duy sản phẩm” trong báo chí hiện đại. Các tòa soạn không chỉ sản xuất nội dung, mà cần tính đến cách công chúng tiếp nhận sản phẩm trên từng nền tảng, từng hình thức và từng trải nghiệm cụ thể.

Bên cạnh bài viết truyền thống, báo chí cần phát triển podcast, talkshow, video ngắn, đồ họa tương tác, chương trình trực tuyến, sự kiện chuyên đề hoặc các dự án truyền thông đặc biệt.

Từ góc nhìn về công chúng trẻ, Tổng Biên tập báo Tiền Phong Phùng Công Sưởng phân tích Gen Z là thế hệ lớn lên trong môi trường số, chịu tác động mạnh của thuật toán, mạng xã hội và nền tảng công nghệ.

Họ không còn trung thành tuyệt đối với một thương hiệu báo chí cố định, mà lựa chọn nội dung dựa trên giá trị, sự hữu ích, tính xác thực và trải nghiệm tiếp nhận.

Theo nhà báo Phùng Công Sưởng, điều đáng lo không chỉ là người trẻ đọc báo ít hơn, mà là nguy cơ báo chí mất dần vai trò trong quá trình hình thành nhận thức xã hội của thế hệ trẻ. Vì vậy, chinh phục công chúng Gen Z cần được xem là yêu cầu chiến lược của báo chí trong giai đoạn chuyển đổi số.

Ông đề xuất các tòa soạn chuyển từ tư duy lấy sản phẩm làm trung tâm sang lấy công chúng làm trung tâm; tăng năng lực sản xuất nội dung đa định dạng, đa nền tảng; phát triển báo chí dữ liệu, báo chí giải thích và báo chí kiến tạo giải pháp. Cùng với đó, đội ngũ nhà báo thế hệ mới cần có bản lĩnh chính trị, năng lực công nghệ và khả năng làm chủ phương thức truyền thông số.

Ở góc độ xu hướng toàn cầu, TS. Ngô Bích Ngọc, Đại học Swinburne Việt Nam, nhận định công chúng đang “xem” tin tức nhiều hơn “đọc” tin tức. Video ngắn, video dài và podcast ngày càng trở thành kênh tiếp cận phổ biến, nhất là với độc giả trẻ. Tuy nhiên, dù đổi mới cách kể chuyện và phương thức phân phối, báo chí vẫn phải giữ vững giá trị cốt lõi là xác minh, kiểm chứng và trách nhiệm xã hội.

Kinh tế báo chí bắt đầu từ dữ liệu, sản phẩm và niềm tin

Diễn giả trình bày tham luận tại phiên thảo luận. (Ảnh: Diệu Linh)

Không chỉ đặt ra yêu cầu đổi mới nội dung, phiên thảo luận cũng tập trung vào bài toán phát triển kinh tế báo chí trong môi trường số.

Các diễn giả nhìn nhận, mô hình kinh tế báo chí trên thế giới đang dịch chuyển mạnh mẽ. Nhiều cơ quan truyền thông không còn chỉ là nơi sản xuất tin tức, mà đang phát triển thành hệ sinh thái dịch vụ dựa trên uy tín thương hiệu, dữ liệu, công nghệ và cộng đồng độc giả.

Từ góc độ công nghệ và kinh doanh, Phó Tổng Giám đốc Công ty VCCorp Nguyễn Đăng Ngọc nêu một nghịch lý phổ biến khi nhiều cơ quan báo chí có lượng truy cập lớn nhưng doanh thu lại không tương xứng.

Theo ông, lượt xem cao chưa chắc tạo ra doanh thu cao. Vấn đề quan trọng là tòa soạn có biết chuyển hóa dữ liệu độc giả thành giá trị kinh doanh hay không.

Ông phân tích, tài sản thực sự của tòa soạn trong môi trường số là “nội dung + dữ liệu”. Trong đó, dữ liệu đáng giá không chỉ là tên, email hay thông tin định danh của độc giả, mà là dữ liệu hành vi: họ đọc gì, vào thời điểm nào, quan tâm chủ đề nào, tương tác ra sao và quay lại bằng kênh nào.

Khi hiểu rõ các “điểm chạm” của công chúng trên website, ứng dụng, mạng xã hội, newsletter hay các nền tảng khác, tòa soạn có thể cá nhân hóa nội dung, dự báo xu hướng và tối ưu hóa hoạt động quảng cáo, thương mại.

Tuy nhiên, việc xây dựng hệ thống dữ liệu lớn đòi hỏi chi phí, nhân lực và năng lực công nghệ không nhỏ. Vì vậy, ông Nguyễn Đăng Ngọc khuyến nghị các cơ quan báo chí có thể bắt đầu từ những bước nhỏ, đồng thời tăng cường hợp tác, chia sẻ nguồn lực công nghệ để tránh đầu tư manh mún, dàn trải.

Từ các ý kiến tại Diễn đàn, có thể thấy phát triển kinh tế báo chí không chỉ là câu chuyện doanh thu quảng cáo hay tăng lượt truy cập. Đó là quá trình tái cấu trúc mô hình hoạt động của tòa soạn, trong đó nội dung chất lượng, dữ liệu độc giả, công nghệ, sản phẩm mới và uy tín thương hiệu phải được kết nối thành một hệ sinh thái.

Diễn đàn cho thấy, trong kỷ nguyên số, công nghệ chỉ là công cụ. Tương lai của kinh tế báo chí không được quyết định bởi AI hay nền tảng số, mà bởi khả năng hiểu công chúng, xây dựng niềm tin và tạo ra những sản phẩm báo chí có giá trị thực sự đối với xã hội.