Hà Nội chuẩn bị hạ tầng cho thế hệ học sinh số

Giáo dục Hà Nội cũng cần phải đổi mới và thích ứng trong thời đại số. (Ảnh: Phạm Thanh Thủy)

Diện mạo hệ sinh thái giáo dục mới

Chuyển đổi số đang làm thay đổi cách ngành Giáo dục Hà Nội tổ chức và vận hành nhà trường. Từ tuyển sinh trực tuyến, xây dựng cơ sở dữ liệu, cấp mã định danh học tập, phát triển kho học liệu số dùng chung đến từng bước đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản trị, giảng dạy, kiểm tra, đánh giá, công nghệ ngày càng hiện diện sâu hơn trong hoạt động giáo dục.

Điểm đáng chú ý là chuyển đổi số không còn được đặt trong phạm vi một vài phần mềm hay những giờ học có thiết bị công nghệ. Hà Nội đang hướng tới một hệ sinh thái giáo dục số, nơi dữ liệu được kết nối, học liệu được chia sẻ và công nghệ hỗ trợ cả công tác quản lý lẫn hoạt động dạy học.

Định hướng này được đặt trong yêu cầu hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; đồng thời bám sát Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Từ góc độ nhà trường, những thay đổi này đang mở rộng không gian học tập của học sinh. Khi học liệu số được phát triển, việc học không còn bó hẹp trong sách giáo khoa hay bốn bức tường lớp học. Học sinh có thêm cơ hội tự học, học qua dự án, học thông qua trải nghiệm số và tiếp cận các nguồn học liệu mở.

Giá trị của môi trường học tập số, vì thế, không chỉ nằm ở việc đưa thêm công nghệ vào lớp học. Khi được sử dụng phù hợp, công nghệ và AI có thể hỗ trợ hình thành ở học sinh tư duy phản biện, khả năng sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề và năng lực tự học. Đây cũng là những năng lực cần thiết để người học thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ và nền kinh tế tri thức.

Ở cấp độ quản lý, dữ liệu giáo dục có một vai trò khác. Khi dữ liệu được kết nối và phân tích, cơ quan quản lý có thêm cơ sở để nhìn nhận thực tiễn, xây dựng chính sách, phân bổ nguồn lực và từng bước thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các khu vực.

Nói cách khác, chuyển đổi số đang được đặt trước một yêu cầu lớn hơn câu chuyện “số hóa” các hoạt động vốn có. Đó là thay đổi phương thức quản trị và tổ chức giáo dục để hệ thống vận hành hiệu quả hơn, đồng thời tạo ra môi trường học tập linh hoạt và hiện đại hơn cho học sinh.

Theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Văn Hiền, trên cơ sở Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Chương trình hành động số 05-CTr/TU ngày 12/1/2026 của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngành Giáo dục và Đào tạo Hà Nội xác định chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ thông tin, mà là quá trình đổi mới phương thức quản trị giáo dục, lấy dữ liệu làm nền tảng, công nghệ làm công cụ và người học làm trung tâm.

Cách mạng chuyển đổi số và AI đang định hình lại mọi mặt của đời sống, ngành Giáo dục Thủ đô cũng cần phải đổi mới và thích ứng. Giáo dục không chỉ là truyền thụ kiến thức, mà còn là kiến tạo nên những con người có tư duy logic, có năng lực thích ứng và sở hữu khả năng sáng tạo vô hạn để làm chủ công nghệ. Bám sát tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngành Giáo dục Hà Nội đã đổi mới tư duy quản trị, tổ chức an toàn, khoa học các kỳ thi đầu cấp, tổ chức dạy và học thực chất và hướng đến hội nhập quốc tế.

Ông Nguyễn Văn Hiền khẳng định: “Chuẩn bị năm học mới 2026-2027, ngành Giáo dục Hà Nội sẽ chú trọng công tác chuyển đổi số toàn diện, lấy dữ liệu và AI làm đòn bẩy. Giáo dục Hà Nội sẽ không dừng lại ở việc ứng dụng công nghệ đơn thuần, mà tiến tới xây dựng một hệ sinh thái giáo dục số đồng bộ. Nâng tầm giáo dục mũi nhọn và thúc đẩy chuẩn mực giáo dục toàn diện, ngành quyết tâm thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các khu vực, đồng thời đẩy mạnh giáo dục STEM/STEAM, Robotics và đặc biệt là nâng cao vị thế của tiếng Anh để học sinh Thủ đô tự tin hội nhập toàn cầu”.

Như vậy, có thể thấy hướng đi của Hà Nội không chỉ tập trung vào công nghệ như một phương tiện kỹ thuật. Đằng sau dữ liệu, AI, Robotics hay học liệu số vẫn là mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục và chuẩn bị cho học sinh có năng lực thích ứng với một môi trường ngày càng số hóa.

Giáo dục không chỉ là truyền thụ kiến thức, mà là kiến tạo nên những con người có tư duy logic và thích ứng. (Ảnh minh họa: Phạm Thanh Thủy)

Con người là phép thử của chuyển đổi số

Nếu công nghệ đang mở ra những cơ hội mới cho giáo dục, thì thực tế triển khai cũng đặt ra không ít vấn đề. Một hệ sinh thái giáo dục số chỉ có thể vận hành khi có đủ hạ tầng, dữ liệu và con người có khả năng sử dụng công nghệ.

Đây là bài toán cần được nhìn nhận rõ trong bối cảnh điều kiện giữa các trường học chưa hoàn toàn đồng đều. Tại một số khu vực ngoại thành Hà Nội, hạ tầng công nghệ, thiết bị học tập và đường truyền Internet vẫn còn hạn chế. Những khác biệt này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc triển khai lớp học số và sử dụng học liệu điện tử.

Vì thế, chuyển đổi số không đơn thuần là câu chuyện đầu tư thêm thiết bị. Nếu một học sinh có thể tiếp cận đầy đủ môi trường học tập số trong khi một học sinh khác gặp hạn chế về thiết bị hoặc đường truyền, khoảng cách giáo dục có nguy cơ được thể hiện dưới một hình thức mới.

Đó cũng là lý do yêu cầu đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất cần đi cùng với việc nâng cao năng lực số của đội ngũ nhà giáo. Thực tế cho thấy một bộ phận giáo viên, đặc biệt là giáo viên lớn tuổi, vẫn gặp khó khăn khi thích ứng với phần mềm quản lý, thiết kế bài giảng số hay ứng dụng AI trong giảng dạy. Công nghệ có thể thay đổi nhanh, nhưng để công nghệ thực sự đi vào lớp học, người sử dụng công nghệ phải được chuẩn bị tương xứng.

Ngành Giáo dục Hà Nội đã triển khai các chương trình tập huấn ứng dụng AI trên quy mô toàn thành phố dành cho cán bộ quản lý và giáo viên. Nội dung tập huấn tập trung vào khai thác công nghệ trong xây dựng học liệu, thiết kế bài giảng, đổi mới phương pháp giảng dạy, kiểm tra, đánh giá và hỗ trợ học sinh học tập. Đây là một mắt xích quan trọng trong quá trình chuyển đổi. Bởi nếu hạ tầng tạo ra điều kiện, dữ liệu tạo ra nền tảng, thì đội ngũ nhà giáo quyết định công nghệ được sử dụng như thế nào trong thực tế giáo dục.

Theo định hướng của ngành, Hà Nội xác định chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ thông tin, mà là quá trình đổi mới phương thức quản trị giáo dục, lấy dữ liệu làm nền tảng, công nghệ làm công cụ và người học làm trung tâm.

Cách tiếp cận này cũng đặt ra một yêu cầu khác, đó là chuyển đổi số phải hướng đến tính thực chất. Những lớp học ứng dụng AI, những giờ học Robotics hay hệ thống quản trị trên nền tảng số chỉ có ý nghĩa khi thực sự góp phần nâng cao chất lượng dạy và học.

Việc chuẩn bị đồng bộ hạ tầng, dữ liệu và con người vì vậy trở thành điều kiện để công nghệ phát huy hiệu quả. Trong đó, bài toán không chỉ là đưa các công cụ mới vào nhà trường mà còn phải bảo đảm giáo viên có năng lực sử dụng, học sinh có điều kiện tiếp cận và nhà trường có khả năng vận hành ổn định.

Với Hà Nội, đây cũng là yêu cầu gắn với mục tiêu thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các khu vực. Một hệ sinh thái giáo dục số đồng bộ không thể chỉ được đo bằng số lượng nền tảng hay thiết bị được đưa vào sử dụng, mà còn phải được nhìn từ khả năng tiếp cận của người học và hiệu quả mà công nghệ mang lại.

Khi dữ liệu giáo dục được kết nối, cơ quan quản lý có thêm cơ sở để nhận diện nhu cầu thực tế và phân bổ nguồn lực phù hợp. Khi học liệu số được chia sẻ, không gian học tập của học sinh được mở rộng. Khi giáo viên được trang bị năng lực số, công nghệ có thêm cơ hội đi sâu vào phương pháp dạy học thay vì dừng ở công cụ hỗ trợ. Khi những yếu tố đó được triển khai đồng bộ, chuyển đổi số mới thực sự trở thành nền tảng cho đổi mới giáo dục.

Hà Nội đang bước vào năm học 2026-2027 với định hướng lấy dữ liệu và AI làm đòn bẩy, đồng thời đẩy mạnh STEM/STEAM, Robotics và tiếng Anh, hướng tới một nền giáo dục có khả năng hội nhập. Thách thức phía trước không chỉ là tốc độ ứng dụng công nghệ, mà còn là khả năng chuẩn bị đủ hạ tầng, dữ liệu và con người để đón nhận một thế hệ học sinh ngày càng gắn với môi trường số.

Ở góc độ đó, chuyển đổi số trong giáo dục không phải là đích đến của một dự án công nghệ. Đó là quá trình thay đổi cách nhà trường vận hành, cách giáo viên tổ chức bài học và cách học sinh tiếp cận tri thức. Mục tiêu cuối cùng vẫn là chất lượng giáo dục, sự công bằng trong cơ hội học tập và khả năng hình thành những công dân có tư duy, năng lực thích ứng và khả năng làm chủ công nghệ.

Vì thế, chuyển đổi số trong giáo dục không chỉ là câu chuyện đưa công nghệ vào trường học, mà là bước chuẩn bị cho Hà Nội một thế hệ học sinh mới. Khi hạ tầng được đầu tư, dữ liệu được kết nối, giáo viên được nâng cao năng lực số và AI được sử dụng phù hợp, học sinh sẽ có thêm điều kiện học tập chủ động, sáng tạo và thích ứng. Quan trọng hơn, đó là nền tảng để hình thành những công dân số có năng lực làm chủ công nghệ, tự tin hội nhập và đáp ứng yêu cầu phát triển của Thủ đô trong tương lai.