Hành trình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương của Bắc Ninh: Bước chuyển từ 'thủ phủ công nghiệp' đến cực tăng trưởng mới

Việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính hay mô hình quản lý đô thị, mà còn mở ra không gian phát triển mới, nâng tầm vai trò của Bắc Ninh trong vùng Thủ đô và vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.

Đối ngoại địa phương - Nền tảng để Bắc Ninh bứt phá tăng trưởng Bắc Ninh đã hội tụ nhiều điều kiện trở thành cực tăng trưởng quan trọng của vùng và cả nước Trung ương thông qua chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh và Bắc Ninh

Một góc tỉnh Bắc Ninh ngày nay. (bacninh.gov)

Hoàn thành các tiêu chuẩn, tạo nền tảng cho bước phát triển mới

Không phải ngẫu nhiên Bắc Ninh được đánh giá là địa phương có nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Sau quá trình rà soát theo các quy định hiện hành, tỉnh đã cơ bản đáp ứng đầy đủ các nhóm tiêu chuẩn về quy mô dân số, diện tích tự nhiên, tỷ lệ đô thị hóa, trình độ phát triển kinh tế - xã hội, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, cũng như mô hình tổ chức đơn vị hành chính đô thị. Đây là nền tảng quan trọng để địa phương xây dựng Đề án thành lập thành phố trực thuộc Trung ương.

Điểm nổi bật nhất của Bắc Ninh nằm ở sức mạnh kinh tế. Trong nhiều năm liên tiếp, Bắc Ninh luôn thuộc nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về giá trị sản xuất công nghiệp, kim ngạch xuất khẩu và thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Hàng nghìn dự án đầu tư nước ngoài đang hoạt động tại địa phương với tổng vốn đăng ký hàng chục tỷ USD, hình thành hệ sinh thái sản xuất điện tử và công nghiệp hỗ trợ quy mô lớn, quy tụ nhiều tập đoàn toàn cầu như Samsung, Foxconn, Amkor, Goertek, Hana Micron, VSIP...

Trong 6 tháng đầu năm 2026, tỉnh Bắc Ninh thu hút trên 9,86 tỷ USD vốn đầu tư quy đổi, tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng tích cực cả về số lượng dự án và quy mô vốn đăng ký. Trong đó, tỉnh cấp mới 115 dự án đầu tư trong nước với tổng vốn đăng ký 174.677,4 tỷ đồng; điều chỉnh 55 dự án với số vốn tăng thêm 15.762,4 tỷ đồng. Đối với đầu tư nước ngoài, tỉnh cấp mới 177 dự án FDI với tổng vốn đăng ký 708,76 triệu USD; điều chỉnh 149 dự án, tổng vốn tăng thêm 1.632,8 triệu USD.

Với kết quả trên, Bắc Ninh hiện đứng thứ 4 cả nước về thu hút vốn FDI, sau Thái Nguyên, TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội, tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những trung tâm công nghiệp và điểm đến đầu tư hấp dẫn của cả nước.

Bên cạnh nền tảng công nghiệp, Bắc Ninh còn sở hữu lợi thế đặc biệt về vị trí địa kinh tế khi nằm ở cửa ngõ phía Đông Bắc Thủ đô Hà Nội, kết nối trực tiếp với các tuyến cao tốc Hà Nội - Bắc Giang, Hà Nội - Hải Phòng, vành đai 4, cùng hệ thống cảng biển Hải Phòng, Quảng Ninh và các sân bay quốc tế Nội Bài, Cát Bi.

Trong tương lai, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình sẽ tiếp tục tăng cường năng lực kết nối vùng và quốc tế cho địa phương. Đây chính là những điều kiện quan trọng để Bắc Ninh không chỉ đáp ứng các tiêu chí hành chính mà còn có đủ năng lực trở thành một cực tăng trưởng mới của miền Bắc.

Nhà máy bán dẫn của Công ty Amkor Technology Việt Nam tại Bắc Ninh. (Ảnh: Nguyễn Thắng)

Hành trình bền bỉ từ quy hoạch, hạ tầng đến cải cách thể chế

Việc hướng tới mô hình thành phố trực thuộc Trung ương không phải là mục tiêu được đặt ra trong một vài năm gần đây, mà là kết quả của cả quá trình chuẩn bị lâu dài.

Ngay từ khi tái lập tỉnh năm 1997, Bắc Ninh đã lựa chọn con đường phát triển dựa trên công nghiệp hóa, tận dụng lợi thế gần Hà Nội để thu hút đầu tư nước ngoài. Từ những khu công nghiệp đầu tiên, địa phương từng bước hình thành chuỗi sản xuất điện tử quy mô lớn, trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Song song với phát triển công nghiệp, tỉnh liên tục đầu tư hạ tầng giao thông, logistics, đô thị, giáo dục, y tế và chuyển đổi số nhằm đáp ứng yêu cầu của một đô thị hiện đại.

Việc mở rộng không gian phát triển sau sắp xếp đơn vị hành chính cũng tạo điều kiện để Bắc Ninh có quy mô lớn hơn cả về diện tích, dân số và nguồn lực phát triển, khắc phục những hạn chế vốn có của một địa phương diện tích nhỏ nhưng mật độ dân cư cao.

Đặc biệt, Bắc Ninh không còn đặt mục tiêu thu hút FDI bằng mọi giá. Thay vào đó, địa phương đang chuyển hướng sang thu hút các dự án công nghệ cao, trung tâm nghiên cứu - phát triển (R&D), bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, logistics hiện đại và công nghiệp xanh; đồng thời tăng cường kết nối doanh nghiệp trong nước với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo các chuyên gia kinh tế, muốn trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, yếu tố quan trọng không chỉ là đạt các chỉ tiêu hành chính mà còn phải hình thành mô hình phát triển đô thị bền vững, có sức cạnh tranh quốc tế. Điều này đồng nghĩa Bắc Ninh sẽ phải giải quyết đồng thời nhiều bài toán như nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển nhà ở cho người lao động, giảm áp lực lên hạ tầng giao thông, bảo vệ môi trường và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Bắc Ninh trên hành trình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương: Bước chuyển từ thủ phủ công nghiệp đến cực tăng trưởng mới

Trong bối cảnh các tập đoàn đa quốc gia đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng và lựa chọn những trung tâm sản xuất có hạ tầng đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng và khả năng kết nối quốc tế, Bắc Ninh được đánh giá đang sở hữu nhiều lợi thế cạnh tranh.

Động lực cho một chu kỳ phát triển mới

Đối với cộng đồng doanh nghiệp nước ngoài, việc Bắc Ninh hướng tới trở thành thành phố trực thuộc Trung ương mang ý nghĩa lớn hơn một sự thay đổi về mô hình hành chính. Nhiều doanh nghiệp đánh giá, việc nâng cấp địa vị hành chính sẽ góp phần nâng cao chất lượng quy hoạch, cải thiện kết cấu hạ tầng, đẩy nhanh cải cách thủ tục hành chính và tăng sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

Không chỉ các doanh nghiệp sản xuất truyền thống, các nhà đầu tư công nghệ cao cũng đánh giá tích cực về môi trường đầu tư tại Bắc Ninh. Ông Lee Jin An, Tổng Giám đốc Tập đoàn Amkor, cho biết dự án của Amkor tại Việt Nam đang vận hành ổn định, từng bước mở rộng quy mô sản xuất và đóng góp vào chuỗi cung ứng toàn cầu của tập đoàn.

Lãnh đạo Amkor đánh giá cao môi trường đầu tư, chất lượng nguồn nhân lực cũng như sự đồng hành của chính quyền tỉnh Bắc Ninh trong quá trình triển khai dự án, đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục nghiên cứu mở rộng đầu tư tại địa phương.

Với Samsung, một trong những nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Bắc Ninh, địa phương không chỉ là cứ điểm sản xuất mà còn đang trở thành nơi phát triển nguồn nhân lực công nghệ. Đại diện Samsung Việt Nam đánh giá cao sự phối hợp của chính quyền địa phương trong các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp và đào tạo nhân lực công nghệ cao, góp phần xây dựng hệ sinh thái sản xuất bền vững tại Việt Nam.

Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm với thách thức. Khi trở thành đô thị trực thuộc Trung ương, yêu cầu đối với chất lượng quản trị sẽ cao hơn nhiều. Địa phương sẽ phải cân bằng giữa tốc độ phát triển công nghiệp với bảo vệ môi trường; giữa mở rộng đô thị với gìn giữ không gian văn hóa Kinh Bắc; giữa thu hút đầu tư với nâng cao chất lượng sống của người dân.

Những giá trị đặc sắc như Dân ca Quan họ, tranh Đông Hồ hay hệ thống di tích lịch sử không chỉ là di sản văn hóa mà còn cần trở thành nguồn lực phát triển kinh tế sáng tạo, du lịch và dịch vụ trong giai đoạn mới.

Ở góc độ vùng, việc Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương cũng được kỳ vọng sẽ tạo thêm một cực tăng trưởng mới, chia sẻ áp lực với Hà Nội, đồng thời tăng cường liên kết với Hải Phòng, Quảng Ninh, Hưng Yên và các địa phương lân cận trong phát triển công nghiệp, logistics, đổi mới sáng tạo và kinh tế số.

Hơn hai mươi năm trước, Bắc Ninh được biết đến là một tỉnh có quy mô nhỏ nhưng giàu truyền thống văn hiến. Hôm nay, địa phương đã trở thành một trong những trung tâm công nghiệp năng động nhất cả nước.

Hành trình hướng tới thành phố trực thuộc Trung ương của Bắc Ninh không chỉ đánh dấu sự trưởng thành về quy mô kinh tế, hạ tầng và quản trị, mà còn mở ra một chu kỳ phát triển mới, nơi mục tiêu không còn là tăng trưởng nhanh, mà là tăng trưởng chất lượng, bền vững và có sức cạnh tranh quốc tế. Từ đó, kiến tạo một đô thị hiện đại, thông minh, xanh và đáng sống, đủ sức cạnh tranh với các trung tâm phát triển trong khu vực.