 |
| Bên cạnh di sản văn hóa, Phú Thọ còn có lợi thế về cảnh quan và địa hình đa dạng. (Ảnh: Thanh Nga) |
Gắn kết giữa bảo tồn di sản với phát triển du lịch
Phú Thọ hội tụ ba dòng chảy đặc sắc: văn hóa Đất Tổ Hùng Vương, văn hóa Mường Hòa Bình và văn hóa vùng trung du Vĩnh Phúc. Sự giao thoa này tạo nên một chỉnh thể văn hóa đa dạng, vừa có những giá trị chung gắn với lịch sử dựng nước, giữ nước, vừa lưu giữ những sắc thái riêng trong phong tục, tập quán, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng.
Nổi bật trong kho tàng di sản của tỉnh là Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan Phú Thọ - hai di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại gắn trực tiếp với vùng Đất Tổ. Cùng với đó là hệ thống di tích lịch sử, văn hóa phong phú, trong đó có Khu di tích lịch sử Đền Hùng, đền Mẫu Âu Cơ, đình Hùng Lô và nhiều địa điểm lưu giữ dấu tích lịch sử, văn hóa qua các thời kỳ.
Theo thống kê, Phú Thọ hiện có 2.778 di tích, trong đó 980 di tích được xếp hạng, gồm 6 di tích quốc gia đặc biệt, 176 di tích quốc gia và 798 di tích cấp tỉnh; 6 Bảo vật quốc gia cùng gần 2.000 di sản văn hóa phi vật thể. Tỉnh có 5 di sản được UNESCO ghi danh, gồm Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, Hát Xoan Phú Thọ, Nghi lễ và trò chơi Kéo co, Ca trù và Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt. Đáng chú ý, hồ sơ di sản Mo Mường đã được hoàn thiện, trình UNESCO.
Không gian văn hóa Phú Thọ còn được làm giàu bởi bản sắc của các dân tộc Kinh, Mường, Thái, Dao, Tày, Cao Lan, Sán Dìu, Mông... Mỗi cộng đồng lưu giữ những phong tục, lễ hội, tri thức dân gian và nghệ thuật trình diễn riêng, tạo nên sự đa dạng trong đời sống văn hóa địa phương. Những giá trị như chiêng Mường, múa chuông, Mo Mường, nghệ thuật diễn xướng dân gian, cùng các lễ hội truyền thống không chỉ có ý nghĩa trong đời sống tinh thần mà còn chứa đựng tiềm năng phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng.
Bên cạnh di sản văn hóa, Phú Thọ còn có lợi thế về cảnh quan và địa hình đa dạng. Không gian vùng ngã ba sông Hồng, sông Lô, sông Đà gắn với những vùng sinh thái, nghỉ dưỡng đặc sắc như đồi chè Long Cốc, Vườn quốc gia Xuân Sơn, khu vực khoáng nóng Thanh Thủy, Tam Đảo, Tây Thiên và hồ Hòa Bình. Đây là những điều kiện thuận lợi để kết nối du lịch văn hóa, lịch sử với du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm đời sống bản địa.
Sự hội tụ giữa di sản, bản sắc cộng đồng và tài nguyên thiên nhiên tạo cho Phú Thọ lợi thế phát triển những hành trình du lịch đa dạng. Trong đó, văn hóa cội nguồn có thể trở thành điểm tựa nhận diện thương hiệu, còn các không gian sinh thái, nghỉ dưỡng và văn hóa dân tộc góp phần mở rộng trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng giá trị kinh tế từ hoạt động du lịch.
 |
| Khung cảnh thiên nhiên xóm Mừng. (Nguồn: VnExpress) |
Những năm qua, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa tại Phú Thọ được quan tâm triển khai, từng bước tạo sự gắn kết giữa bảo tồn di sản với phát triển du lịch và đời sống cộng đồng.
Nổi bật là việc duy trì tổ chức Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng hằng năm, trở thành sự kiện văn hóa có sức lan tỏa rộng rãi, thu hút đông đảo đồng bào và du khách trong nước, quốc tế. Không gian Đền Hùng không chỉ là địa chỉ hành hương, tưởng nhớ các Vua Hùng mà còn là nơi lan tỏa đạo lý uống nước nhớ nguồn, kết nối cộng đồng người Việt trong và ngoài nước.
Đối với Hát Xoan, từ một di sản cần bảo vệ khẩn cấp, những nỗ lực bảo tồn, truyền dạy và thực hành trong cộng đồng đã góp phần đưa di sản trở lại với đời sống. Hát Xoan được duy trì tại các phường Xoan gốc, được giới thiệu trong trường học và các hoạt động văn hóa, du lịch. Những không gian thực hành như làng cổ Hùng Lô tạo điều kiện để du khách tìm hiểu di sản trong mối liên hệ với đình làng, kiến trúc cổ, phong tục và ẩm thực truyền thống.
Cùng với đó, các loại hình du lịch văn hóa tâm linh, du lịch làng nghề, du lịch cộng đồng từng bước được hình thành. Những nghề truyền thống như gốm Hương Canh, nón lá Sai Nga, dệt thổ cẩm Mường, rèn Lý Nhân, mộc Bích Chu có thể trở thành chất liệu để phát triển các sản phẩm thủ công, quà tặng và hoạt động trải nghiệm, qua đó mở rộng giá trị kinh tế từ di sản.
 |
| Nghề dệt thổ cẩm ở Mai Châu, Phú Thọ. (Ảnh: Thanh Kiều) |
Định hướng phát triển văn hóa trong giai đoạn mới
Xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng cho phát triển bền vững, Phú Thọ đang từng bước cụ thể hóa các định hướng phát triển văn hóa trong giai đoạn mới.
Việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Đề án phát triển văn hóa, con người Phú Thọ giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 trên địa bàn tỉnh tạo cơ sở để địa phương chuyển hóa các định hướng thành chương trình, nhiệm vụ cụ thể.
Một trong những hướng đi quan trọng là đổi mới tư duy khai thác tài nguyên văn hóa, chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào bảo tồn sang kết hợp bảo tồn với phát huy giá trị, sáng tạo và phát triển kinh tế di sản. Theo đó, các di sản cần được nghiên cứu, xây dựng thành những sản phẩm có khả năng tiếp cận nhiều nhóm du khách, phù hợp với nhu cầu trải nghiệm ngày càng đa dạng.
Với Hát Xoan, bên cạnh việc duy trì truyền dạy trong cộng đồng và trường học, có thể mở rộng các không gian trình diễn, trải nghiệm gắn với hành trình tham quan làng cổ, đình cổ, tìm hiểu phong tục và ẩm thực. Tương tự, các giá trị văn hóa Mường, Dao, Thái cần được kết nối với du lịch cộng đồng, tạo điều kiện để du khách tìm hiểu đời sống, kiến trúc, nghề thủ công, nghệ thuật dân gian và tri thức bản địa. Điều quan trọng là hoạt động khai thác phải tôn trọng tính nguyên bản của di sản, tránh thương mại hóa đơn thuần hoặc làm biến dạng các giá trị truyền thống.
Cùng với đổi mới sản phẩm, phát triển công nghiệp văn hóa được xác định là hướng đi có nhiều tiềm năng. Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh định hướng thu hút đầu tư vào một số lĩnh vực phù hợp với lợi thế địa phương như nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hóa, thủ công mỹ nghệ, quảng cáo và điện ảnh. Việc xây dựng thương hiệu văn hóa Phú Thọ gắn với hình ảnh “Đất Tổ Hùng Vương” cũng được đặt ra nhằm nâng cao khả năng nhận diện của các sản phẩm văn hóa - du lịch.
 |
| Tín ngưỡng thờ Quốc Mẫu Tây Thiên đã được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. (Ảnh: Phạm Anh Tuấn) |
Chuyển đổi số cũng là một trong những giải pháp quan trọng để mở rộng khả năng tiếp cận và khai thác di sản. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu văn hóa, số hóa tư liệu, hình ảnh, hiện vật, hình thành bản đồ di sản và hệ thống thông tin du lịch tích hợp sẽ hỗ trợ công tác quản lý, bảo tồn, đồng thời giúp du khách tiếp cận thông tin thuận tiện hơn. Những công nghệ như thực tế ảo, thực tế tăng cường và trí tuệ nhân tạo có thể được nghiên cứu, ứng dụng phù hợp trong thuyết minh, giới thiệu di tích, tái hiện không gian lịch sử và cá nhân hóa trải nghiệm.
Đối với du lịch, chuyển đổi số cần được triển khai theo hướng hình thành hệ sinh thái đồng bộ, kết nối thông tin điểm đến, cơ sở lưu trú, dịch vụ vận chuyển, ăn uống và các hoạt động trải nghiệm. Dữ liệu du khách cũng có thể trở thành cơ sở để phân tích thị trường, nhận diện nhu cầu, xây dựng sản phẩm phù hợp và nâng cao hiệu quả quảng bá. Tuy nhiên, công nghệ cần phục vụ mục tiêu bảo tồn và nâng cao trải nghiệm, không thay thế giá trị chân thực của di sản cũng như vai trò của cộng đồng trong thực hành văn hóa.
Một lợi thế khác cần được Phú Thọ phát huy là khả năng liên kết các không gian du lịch sau hợp nhất. Thay vì phát triển từng điểm đến riêng lẻ, tỉnh có thể hình thành các hành trình liên hoàn, kết nối Đền Hùng, không gian Hát Xoan với Tam Đảo - Tây Thiên, Vườn quốc gia Xuân Sơn, đồi chè Long Cốc, hồ Hòa Bình và các khu nghỉ dưỡng khoáng nóng Thanh Thủy, Kim Bôi.
Định hướng phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2030 của tỉnh cũng đặt trọng tâm vào các không gian du lịch có khả năng bổ trợ lẫn nhau, gồm Khu du lịch quốc gia Đền Hùng, Tam Đảo, Đại Lải, hồ Hòa Bình, Vườn quốc gia Xuân Sơn - Long Cốc và các khu, điểm du lịch Thanh Thủy, Kim Bôi, Hạ Hòa, Mai Châu - Mai Hạ - Vân Sơn. Đây là cơ sở để xây dựng các sản phẩm kết hợp du lịch văn hóa, tâm linh, sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm cộng đồng.
Đặc biệt, liên kết với Hà Nội và các tỉnh Tây Bắc sẽ mở rộng thị trường, tạo điều kiện hình thành các tuyến du lịch về nguồn, khám phá di sản và trải nghiệm văn hóa vùng trung du, miền núi phía Bắc. Khi được tổ chức thành những hành trình có chủ đề, dịch vụ đồng bộ và sản phẩm đặc trưng, các điểm đến sẽ bổ trợ cho nhau, góp phần kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu của du khách.
Với nền tảng văn hóa cội nguồn cùng những lợi thế mới, Phú Thọ có cơ hội định vị thương hiệu là trung tâm du lịch văn hóa tâm linh cội nguồn của cả nước, đồng thời phát triển thành điểm đến đa dạng về sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm văn hóa. Hướng đi này giúp địa phương phát huy hài hòa giá trị quá khứ, nguồn lực hiện tại và khát vọng phát triển trong kỷ nguyên mới.
| Mở rộng hợp tác quốc tế nâng tầm du lịch Phú Thọ Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, tăng cường kết nối với các đối tác nước ngoài được kỳ vọng sẽ ... |
| Phú Thọ xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh Với phương châm xây dựng nông thôn mới (NTM) là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, “không có điểm dừng”, Phú Thọ đang nỗ lực ... |
| Phú Thọ: Đối ngoại mở đường, kết nối nguồn lực phát triển Sau hợp nhất và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Phú Thọ bước vào giai đoạn phát triển mới với không ... |
| Phú Thọ: Lan tỏa giá trị văn hóa, đưa Đất Tổ vươn ra thế giới Từ những làn điệu Hát Xoan, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đến kho tàng văn hóa Mường đặc sắc, Phú Thọ sở hữu nguồn ... |
| Phú Thọ phát triển văn hóa và con người: Tạo sức mạnh mềm cho phát triển bền vững Phú Thọ xác định bảo tồn, lan tỏa di sản và xây dựng con người phát triển toàn diện là nền tảng quan trọng để ... |
