 |
| Văn hóa và con người Phú Thọ sau hợp nhất là sự kết tinh của ba dòng chảy lớn. (Ảnh: Hoàng Hà) |
Hội tụ ba dòng chảy văn hóa
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ, văn hóa và con người Phú Thọ sau hợp nhất là sự kết tinh của ba dòng chảy lớn: văn hóa Đất Tổ Hùng Vương, văn hóa xứ Mường Hòa Bình và văn hóa vùng trung du Vĩnh Phúc. Mỗi vùng đất mang một sắc thái riêng, cùng tạo nên không gian văn hóa đa dạng, giàu chiều sâu lịch sử và bản sắc.
Trong đó, Phú Thọ cũ là vùng đất gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan – hai di sản văn hóa có giá trị đặc biệt, đã được UNESCO ghi danh. Đây cũng là không gian khởi nguồn lịch sử dân tộc, giữ vai trò trục tâm linh kết nối toàn vùng.
Vĩnh Phúc cũ được biết đến với hình ảnh “Đến với Phật, về với Mẫu”, lưu giữ hệ thống lễ hội truyền thống phong phú cùng nhiều làng nghề đặc sắc.
Trong khi đó, Hòa Bình cũ mang đậm dấu ấn văn hóa Hòa Bình với những di sản phi vật thể sống động như tiếng chiêng, nhà sàn, lễ hội cổ truyền và sử thi “Đẻ đất, đẻ nước”.
Sự giao thoa của ba vùng văn hóa đã tạo nên diện mạo riêng của Phú Thọ hôm nay, gắn với không gian văn hóa của những dòng sông lớn như sông Hồng, sông Lô và sông Đà. Đây là lợi thế để địa phương kết nối các giá trị di sản, mở rộng không gian sáng tạo văn hóa và hình thành những sản phẩm mang dấu ấn riêng.
Bản sắc ấy còn được làm giàu bởi sự chung sống của nhiều dân tộc anh em như Kinh, Mường, Thái, Dao, Tày, Cao Lan, Sán Dìu, Mông... Mỗi cộng đồng mang theo phong tục, tập quán, tri thức bản địa và những loại hình nghệ thuật dân gian đặc trưng.
Từ Hát Xoan, Ghẹo, Trống quân Đức Bác đến chàm thau, đâm đuống, chiêng Mường, múa mỡi, trống đu, múa chuông… các loại hình diễn xướng phản ánh đời sống tinh thần phong phú và sức sáng tạo của cộng đồng.
Sự đa dạng còn hiện diện trong văn hóa ẩm thực với xôi ngũ sắc, bánh chưng, bánh giầy, cá thính Lập Thạch, tép Dầu Đầm Vạc, su su Tam Đảo, cá sông Đà, thịt trâu gác bếp…
Nhiều di sản văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số vẫn được lưu giữ khá đậm nét, từ tiếng nói, chữ viết, tri thức dân gian, nghệ thuật trình diễn, lễ hội truyền thống, trò diễn đến trang phục, công cụ lao động, ẩm thực và nhạc cụ.
Văn hóa trở thành nguồn lực phát triển
Công tác bảo tồn, phát huy di sản được địa phương quan tâm đầu tư, gắn với phát triển du lịch văn hóa tâm linh, tín ngưỡng. Nhiều công trình nghiên cứu về văn hóa, lịch sử đã phát huy tác dụng tích cực trong đời sống xã hội. Qua đó, các giá trị truyền thống tiếp tục được gìn giữ, trao truyền, đồng thời tạo thêm nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội.
Theo ông Dương Hoàng Hương, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh tỉnh Phú Thọ, với tiềm năng sẵn có, những năm qua địa phương đã khai thác hiệu quả các giá trị đặc sắc về văn hóa, con người và đạt nhiều kết quả quan trọng. Các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch, gia đình, thông tin, báo chí, xuất bản được triển khai, đáp ứng nhu cầu sáng tạo và hưởng thụ văn hóa tinh thần của nhân dân, đóng góp vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Một trong những chuyển biến rõ nét là phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” tiếp tục được duy trì và phát huy hiệu quả. Đến năm 2025, tỷ lệ gia đình văn hóa đạt 93,2%; khu dân cư văn hóa đạt 75,2%; 100% khu dân cư xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước.
Hoạt động văn hóa, văn nghệ quần chúng phát triển với gần 4.000 đội văn nghệ cơ sở hoạt động thường xuyên. Nhiều câu lạc bộ dân ca, dân vũ, dân nhạc truyền thống được duy trì, góp phần bảo tồn nghệ thuật dân gian và nâng cao đời sống tinh thần của người dân. Hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cũng từng bước được đầu tư hoàn thiện. Toàn tỉnh có 501 nhà văn hóa cấp xã; gần 100% khu dân cư có nhà văn hóa; hơn 92% khu dân cư có sân chơi thể thao, tạo điều kiện để người dân tham gia các hoạt động cộng đồng.
Cùng với việc nâng cao đời sống văn hóa ở cơ sở, công nghiệp văn hóa từng bước trở thành lĩnh vực có đóng góp đáng kể cho kinh tế địa phương. Tính đến năm 2025, Phú Thọ có 2.763 đơn vị, doanh nghiệp hoạt động liên quan đến lĩnh vực công nghiệp văn hóa, với tổng doanh thu hơn 80,5 nghìn tỷ đồng, tăng 17% so với năm 2020.
Các chương trình kích cầu, quảng bá điểm đến được triển khai mạnh mẽ đã tạo thêm động lực cho du lịch trong 6 tháng đầu năm 2026. Theo ước tính, toàn tỉnh đón hơn 10,5 triệu lượt khách tham quan, tổng doanh thu từ hoạt động du lịch ước đạt 10.755 tỷ đồng. Kết quả này cho thấy tiềm năng văn hóa, di sản và cảnh quan đang từng bước được chuyển hóa thành giá trị kinh tế, tạo thêm dư địa phát triển cho các ngành dịch vụ.
Song hành với phát triển văn hóa, xây dựng con người được Phú Thọ chú trọng trên các phương diện phẩm chất, nhân cách, năng lực và thể lực. Trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia đạt 84,2%; tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 73,3%.
Công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân được tăng cường, với tỷ lệ dân số tham gia bảo hiểm y tế đạt 95,1%; bình quân đạt 13,86 bác sĩ và 45,83 giường bệnh trên một vạn dân. Các chính sách an sinh xã hội, giảm nghèo và giải quyết việc làm được triển khai, tỷ lệ hộ nghèo đến hết năm 2025 còn 2,75%. Bình quân mỗi năm, tỉnh tạo việc làm mới cho khoảng 58 nghìn lao động, duy trì tỷ lệ thất nghiệp ở mức thấp.
Những kết quả trên cho thấy phát triển văn hóa và con người không chỉ dừng lại ở bảo tồn di sản hay tổ chức các hoạt động văn nghệ, thể thao, mà còn gắn chặt với nâng cao chất lượng sống, phát triển nguồn nhân lực và bảo đảm an sinh xã hội. Đây là những yếu tố tạo nên sức mạnh nội sinh, giúp địa phương nâng cao năng lực thích ứng và sức cạnh tranh trong bối cảnh mới.
 |
| Các ban bè quốc tế giao lưu với các nghệ sỹ Hát Xoan. (Ảnh: Anh Hùng) |
Xây dựng con người toàn diện
Với nền tảng văn hóa cội nguồn đặc sắc, sự đa dạng về bản sắc dân tộc và những thành tựu đã đạt được, Phú Thọ có nhiều điều kiện để xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát triển con người toàn diện.
Trong giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045, theo bà Phùng Thị Kim Nga, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ, địa phương đặt mục tiêu phát triển văn hóa, con người theo hướng tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; xây dựng tỉnh trở thành trung tâm văn hóa cội nguồn của dân tộc Việt Nam. Đồng thời, tỉnh hướng tới xây dựng con người phát triển toàn diện, đưa Phú Thọ trở thành nhóm tỉnh có mức phát triển khá cao và hạnh phúc.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, giai đoạn 2026–2030, tỉnh tập trung xây dựng và phát huy hệ giá trị văn hóa, con người Phú Thọ; tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống, xây dựng nếp sống văn minh trong cộng đồng. Cùng với đó là các nhiệm vụ chăm lo sức khỏe, nâng cao tầm vóc và thể lực người dân, tạo điều kiện để mỗi cá nhân phát triển toàn diện và đóng góp tích cực cho xã hội.
Trong lĩnh vực bảo tồn di sản, Phú Thọ sẽ xây dựng và triển khai Đề án bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn; tiếp tục gìn giữ, phát huy giá trị Hát Xoan Phú Thọ và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương; hoàn thiện hồ sơ đề nghị UNESCO đưa di sản Mo Mường vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.
Một trong những hướng đi đáng chú ý là đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa. Tỉnh đặt mục tiêu hoàn thành chuyển đổi số trong hoạt động của bảo tàng và thư viện; số hóa các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể, xây dựng bản đồ số di sản văn hóa, từng bước hình thành nền tảng văn hóa số phục vụ công tác bảo tồn và quảng bá giá trị văn hóa vùng Đất Tổ.
Cùng với bảo tồn, Phú Thọ chú trọng khai thác các giá trị văn hóa theo hướng tạo ra sản phẩm và động lực tăng trưởng mới. Đáng chú ý, địa phương dự kiến đầu tư một số công trình văn hóa mang tính biểu tượng như Tháp Hùng Vương, Quần thể văn hóa, tâm linh trở về cội nguồn dân tộc Việt Nam; đồng thời nâng cấp hệ thống quảng trường, công viên, bảo tàng, thư viện và các thiết chế văn hóa, thể thao từ tỉnh đến cơ sở.
Trong phát triển du lịch, tỉnh tiếp tục khai thác các không gian trọng điểm như Khu du lịch quốc gia Đền Hùng, Tam Đảo, Đại Lải, hồ Hòa Bình, Vườn quốc gia Xuân Sơn - Long Cốc cùng nhiều điểm du lịch văn hóa, sinh thái khác. Định hướng xuyên suốt là kết hợp bảo tồn di sản với phát triển du lịch bền vững, phát huy bản sắc địa phương và nâng cao giá trị kinh tế từ tài nguyên văn hóa, thiên nhiên.
Với định hướng lấy văn hóa làm nền tảng tinh thần, con người làm trung tâm và nguồn lực nội sinh làm động lực, Phú Thọ đang hướng tới xây dựng không gian văn hóa thống nhất trong đa dạng, vừa gìn giữ chiều sâu truyền thống, vừa tiếp thu những giá trị tiến bộ của thời đại. Đây chính là nền tảng để Phú Thọ phát huy sức mạnh mềm, tạo động lực cho hành trình phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.
| Du lịch Phú Thọ mở rộng không gian phát triển mới Sau hợp nhất, tỉnh Phú Thọ có thêm dư địa tổ chức lại không gian du lịch với sự hội tụ của di sản văn ... |
| Phú Thọ bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa Sở hữu hệ thống di tích phong phú cùng nhiều di sản văn hóa được UNESCO ghi danh, Phú Thọ đang đẩy mạnh các giải ... |
| Mở rộng hợp tác quốc tế nâng tầm du lịch Phú Thọ Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, tăng cường kết nối với các đối tác nước ngoài được kỳ vọng sẽ ... |
| Phú Thọ xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh Với phương châm xây dựng nông thôn mới (NTM) là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, “không có điểm dừng”, Phú Thọ đang nỗ lực ... |
| Phú Thọ: Đối ngoại mở đường, kết nối nguồn lực phát triển Sau hợp nhất và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Phú Thọ bước vào giai đoạn phát triển mới với không ... |
