Hòa đàm về Gaza: Ánh sáng cuối đường hầm

Tháng Ramadan không mái nhà, bàn ăn giữa đống gạch vụn tại Gaza. (Nguồn: The Guardian)

Những tín hiệu tích cực

Đầu tiên, cuộc đàm phán diễn ra trong bối cảnh tình hình Trung Đông tiếp tục biến động. Lệnh ngừng bắn tại Gaza có hiệu lực ngày 10/10/2025 và là một phần của Thỏa thuận Sharm El-Sheikh, hay “Kế hoạch tổng thể nhằm chấm dứt xung đột Gaza” do Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất. Văn bản này hướng tới thành lập một Hội đồng Hòa bình do Mỹ chủ trì nhằm giám sát triển khai một lực lượng bảo đảm sự ổn định, hướng tới tái thiết và chuyển giao quyền lực theo giai đoạn cho người Palestine.

Trong giai đoạn đầu, các bên sẽ tập trung vào trao đổi tù nhân, Israel rút dần lực lượng và tăng cường viện trợ nhân đạo. Giai đoạn thứ hai, bắt đầu từ tháng Một vừa qua, kêu gọi xây dựng một Hội đồng Chuyển tiếp quốc gia Palestine, Hamas phi quân sự hóa hoàn toàn trong khi Israel rút tất cả các lực lượng về nước.

Thứ hai, đó là sự tham dự của hầu hết các bên liên quan. Về phía Hamas, đó là ông Khalil al-Hayya, đại diện của lực lượng này tại dải Gaza. Quan chức tình báo, Bộ Ngoại giao Ai Cập chủ trì sự kiện, với sự tham dự của trung gian hòa giải từ Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ. Điều phối viên Đặc biệt của Liên hợp quốc Nikolay Mladenov cũng có các cuộc tiếp xúc gián tiếp với đại diện các bên tham dự Hội nghị. Tuy nhiên, cuộc đàm phán không ghi nhận sự góp mặt của các đại diện từ phía Israel.

Thứ ba, các bên đã thảo luận nhiều nội dung thực chất, đặc biệt là triển khai các giai đoạn của Thỏa thuận. Ba vấn đề lớn được đề cập gồm hoàn thành các cam kết của giai đoạn Một như rút dần lực lượng, trao trả tù nhân và viện trợ không giới hạn; thành lập hội đồng chuyển tiếp gồm 15 người cho giai đoạn Hai và giải quyết tình trạng nhân đạo cấp bách hiện nay.

Hamas và đồng minh kêu gọi “triển khai đầy đủ và nghiêm túc” giai đoạn đầu tiên, đồng thời lập tức thành lập một chính quyền chuyển tiếp để quản lý các vấn đề dân sự và tái thiết. Trong khi đó, bên trung gian hoà giải nhấn mạnh rằng cần có sự nhượng bộ trong triển khai một số điều khoản để đạt kết quả tối ưu, đồng thời triển khai các cơ chế kiểm tra giám sát chặt chẽ.

Lễ cầu nguyện Eid al-Fitr ở thành phố Gaza. (Nguồn: Getty Images)

Còn đó bao hoài nghi

Trong bối cảnh đó, tờ AlQahera News (Ai Cập) đánh giá cuộc đàm phán đã diễn ra trên tinh thần xây dựng, với các bên tiếp tục bám sát lộ trình của Kế hoạch. Hamas ra tuyên bố tái khẳng định thái độ “nghiêm túc và tích cực”, đồng thời gửi lời cảm ơn Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah el-Sisi đã tạo điều kiện để đàm phán. Về phần mình, Cairo đã gửi lời mời các bên liên quan tiếp tục tham gia đối thoại gián tiếp và duy trì các kênh liên lạc ngoại giao.

Trong khi đó, các nhà phân tích cho rằng cuộc đàm phán đã góp phần tạo hiệu ứng để ổn định tình hình tại Gaza khi mà mọi sự chú ý đều đổ dồn về tình hình Iran. Ngoài ra, việc phải đối phó với Tehran khiến quân đội Israel không triển khai thêm các hoạt động quân sự nhằm mở rộng quyền kiểm soát tại dải Gaza.

Tuy nhiên, cho đến nay, việc triển khai thỏa thuận này đang gặp không ít trở ngại: Hamas tố cáo Israel đã nhiều lần vi phạm lệnh ngừng bắn và tái chiếm một số khu vực, trong khi tình trạng nhân đạo đang xấu đi nhanh chóng.

Mới đây, ít nhất 2 người Palestine đã bị thương và 15 người khác bị bắt giữ trong một cuộc đụng độ ở khu vực Bờ Tây ngay sau khi đàm phán kết thúc. “Bầu không khí tích cực” tại Cairo chưa thể khiến dòng viện trợ nhân đạo chảy vào Gaza trở nên thông suốt hơn.

Mặt khác, xung đột giữa Israel, Mỹ và Iran nổ ra cuối tháng Hai cũng khiến sự quan tâm, cũng như nguồn lực cần thiết nhằm giải quyết vấn đề Gaza bị giảm đi. Việc các bên chưa đạt được đột phá cũng khiến yếu tố bất ổn gia tăng, trong khi Lực lượng ổn định quốc tế cùng Hội đồng Chuyển tiếp quốc gia Palestine, hai cấu phần then chốt của Kế hoạch, mới chỉ nằm trên giấy. Khi ấy, một đợt đụng độ mới hoàn toàn có thể thổi bùng làn sóng bạo lực và khiến mọi nỗ lực đàm phán đổ bể.

Xét cho cùng, vòng đàm phán mới nhất tại Cairo đã góp phần xây dựng bầu không khí tích cực, dù chưa thể mang đến thay đổi thực chất cho tình hình tại dải Gaza. Trong bối cảnh đó, vòng đàm phán tiếp theo cần chuyển hoá thiện chí của các bên liên quan thành kết quả thực chất hơn về rút quân, viện trợ nhân đạo và thành lập chính quyền chuyển tiếp. Cho đến khi đó, lệnh ngừng bắn tại Gaza và số phận của hơn hai triệu người dân ở dải đất này vẫn tiếp tục là “chỉ mảnh treo chuông”.