 |
| Tổng thống Nga Vladimir Putin (phải) hội đàm với người đồng cấp Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev bên lề Hội nghị thượng đỉnh không chính thức của các nhà lãnh đạo Cộng đồng các quốc gia độc lập (CIS) tại St. Petersburg, tháng 12/2025. (Nguồn: TASS) |
Trong bối cảnh thế giới đang bị chia cắt bởi cạnh tranh địa chính trị, trừng phạt kinh tế, khủng hoảng năng lượng và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, chuyến đi này được nhìn nhận như một thông điệp chiến lược về tương lai của khu vực Á-Âu.
| More from WVR |
 Chiến lược ngoại giao đa hướng của Kazakhstan |
Giới quan sát quốc tế cho rằng, việc Kazakhstan dành cho Tổng thống Nga Putin sự tiếp đón ở cấp cao nhất theo nghi thức Nhà nước cho thấy Astana tiếp tục theo đuổi chính sách cân bằng nhiều hướng, nhưng đồng thời khẳng định rằng Nga vẫn là đối tác không thể thay thế trong cấu trúc an ninh và kinh tế của Trung Á.
'Liên minh ở trái tim Á-Âu'
Trước thềm chuyến thăm, Tổng thống Nga Putin đã đăng bài viết trên báo chí Kazakhstan, gọi quan hệ Nga-Kazakhstan là "liên minh ở trái tim Á-Âu". Cách dùng từ này được nhiều học giả Nga đánh giá là mang tính biểu tượng sâu sắc, bởi Kazakhstan từ lâu được xem là mắt xích trung tâm của mọi dự án hội nhập hậu Xô Viết - từ Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO) cho tới EAEU.
Trong bài viết, Tổng thống Nga Putin nhấn mạnh mối quan hệ giữa hai nước dựa trên "sự tôn trọng lẫn nhau, lòng tin và lịch sử chung", đồng thời ca ngợi bản Hiến pháp mới của Kazakhstan là "hướng tới tương lai". Nhà lãnh đạo Nga cũng đặc biệt nhắc tới quan hệ cá nhân với Tổng thống Kassym-Jomart Tokayev, mô tả các cuộc gặp giữa hai bên luôn diễn ra trong "bầu không khí tin cậy và hướng tới kết quả cụ thể".
Theo Đại sứ Nga tại Kazakhstan Alexei Borodavkin, chuyến thăm lần này "sẽ không phải một chuyến đi mang tính thủ tục", mà là một chương trình hoạt động rất dày đặc và giàu nội dung chiến lược. Ông Borodavkin tiết lộ phần lớn thời gian của cuộc gặp sẽ dành cho đối thoại trực tiếp giữa hai nhà lãnh đạo, trong đó các vấn đề then chốt của quan hệ song phương và tình hình quốc tế sẽ được trao đổi với mức độ đồng thuận và thấu hiểu cao.
Các hãng truyền thông Nga như RIA Novosti, Kommersant hay Izvestia đều nhấn mạnh rằng, việc Tổng thống Kazakhstan Tokayev đích thân ra sân bay đón Tổng thống Nga Putin tối 27/5, cùng việc tổ chức cuộc gặp riêng không chính thức trước hội đàm chính thức tại Cung Độc lập ngày 28/5, là dấu hiệu cho thấy mức độ ưu tiên mà Astana dành cho quan hệ với Moscow.
Kazakhstan là đồng minh, không phải 'vệ tinh'
Tuy nhiên, quan hệ Nga-Kazakhstan hiện nay cũng phức tạp hơn nhiều so với trước đây. Sau cuộc xung đột Ukraine và làn sóng trừng phạt của phương Tây đối với Nga, Kazakhstan đã nổi lên như một quốc gia theo đuổi chính sách đối ngoại đa hướng.
Quốc gia Trung Á này duy trì quan hệ đồng minh với Nga, nhưng đồng thời tăng cường hợp tác với Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ. Báo chí phương Tây như The Financial Times, El Politico hay The Diplomat đánh giá chuyến thăm lần này là "một phép thử tinh tế" đối với khả năng cân bằng chiến lược của Kazakhstan. Một số nhà phân tích phương Tây cho rằng, Astana đang tìm cách vừa duy trì liên minh với Moscow, vừa tránh bị cuốn vào đối đầu Nga-phương Tây.
Nhà nghiên cứu Temur Umarov thuộc Trung tâm Carnegie Nga-Âu Á nhận xét rằng, Kazakhstan hiểu rõ "vị trí địa lý không thể thay đổi". Nga vẫn là tuyến vận tải chủ yếu, là đối tác thương mại lớn nhất và là nhân tố an ninh cốt lõi của Kazakhstan. Nhưng đồng thời, Astana cũng muốn chứng minh rằng họ không lệ thuộc tuyệt đối vào Moscow.
Trong khi đó, giới học giả Nga lại nhấn mạnh, Kazakhstan là "đối tác có chủ quyền" chứ không phải một quốc gia vệ tinh. Ngay cả Đại sứ Borodavkin cũng khẳng định, cả Nga và Kazakhstan đều theo đuổi “chính sách đối ngoại độc lập”.
| Tổng thống Kazakhstan thăm Nga: Tìm thế đứng cân bằng |
Năng lượng và kết nối chiến lược
Một trong những trọng tâm lớn nhất của chuyến thăm là tăng cường hợp tác kinh tế. Theo phía Nga, tổng đầu tư của nước này vào Kazakhstan đã tiến sát mốc 30 tỷ USD. Hơn 40% doanh nghiệp Kazakhstan có vốn nước ngoài được thành lập cùng các đối tác Nga.
Khoảng 70 dự án lớn có vốn Nga đang triển khai tại Kazakhstan, trải rộng từ công nghiệp ô tô, hóa chất, cơ khí nặng tới công nghệ thông tin, tạo ra hơn 60.000 việc làm.
Đặc biệt, lĩnh vực năng lượng tiếp tục là “xương sống” của quan hệ hai nước. Hơn 80% lượng dầu xuất khẩu của Kazakhstan hiện đi qua hệ thống của Liên danh đường ống Caspian (CPC) nối với lãnh thổ Nga. Tập đoàn dầu khí Nga Gazprom tham gia hiện đại hóa hệ thống vận chuyển khí đốt Kazakhstan, còn Tập đoàn năng lượng hạt nhân Nga Rosatom đang xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Kazakhstan gần hồ Balkhash.
Theo nhiều chuyên gia năng lượng quốc tế, điều này phản ánh một thực tế: Kazakhstan dù muốn đa dạng hóa tuyến xuất khẩu nhưng vẫn chưa thể tách rời hoàn toàn hạ tầng năng lượng của Nga.
Bên cạnh đó, hai bên cũng thúc đẩy các hành lang vận tải chiến lược như Bắc-Nam và "Tây Âu-Tây Trung Quốc". Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang tái cấu trúc vì chiến tranh và trừng phạt, Kazakhstan nổi lên như một mắt xích trung chuyển quan trọng nối Nga, Trung Quốc, Trung Á và Trung Đông.
EAEU trước ngã rẽ lịch sử
 |
| EAEU không chỉ là một liên minh kinh tế thuần túy, mà ngày càng mang màu sắc địa chính trị rõ rệt hơn. (Nguồn: Kidd.com) |
Một nội dung được đặc biệt chú ý trong chuyến đi là Hội nghị thượng đỉnh Liên minh Kinh tế Á -Âu (EAEU). Theo Trợ lý Tổng thống Nga, ông Yuri Ushakov, ngoài chương trình nghị sự kinh tế chính thức, các nhà lãnh đạo sẽ thảo luận “ngoài nghị trình” về các rủi ro địa chính trị, đặc biệt là xu hướng Armenia muốn xích lại gần EU.
Điều này cho thấy EAEU hiện không chỉ là một liên minh kinh tế thuần túy, mà ngày càng mang màu sắc địa chính trị rõ rệt hơn.
Được thành lập năm 2015 gồm Nga, Belarus, Kazakhstan, Armenia và Kyrgyzstan, EAEU từng được Moscow kỳ vọng sẽ trở thành "EU của phương Đông".
Tuy nhiên, khối này nhiều năm qua đối mặt với không ít khó khăn: Chênh lệch quy mô kinh tế giữa Nga và các thành viên khác, lợi ích quốc gia khác biệt, sức ép từ phương Tây và sự cạnh tranh ngày càng lớn của Trung Quốc với Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI).
Dẫu vậy, cuộc khủng hoảng toàn cầu hiện nay được cho là tạo ra cơ hội mới cho EAEU.
Một số học giả Nga như Sergei Karaganov hay Fyodor Lukyanov nhận định, khi thế giới bước vào thời kỳ "phi toàn cầu hóa", các không gian kinh tế khu vực sẽ ngày càng quan trọng. EAEU vì thế có thể trở thành "lá chắn kinh tế" giúp các nước thành viên giảm thiểu tác động của trừng phạt và biến động quốc tế.
Báo chí Trung Quốc cũng dành sự quan tâm lớn tới Hội nghị thượng đỉnh EAEU lần này. Các ý kiến của chuyên gia Trung Quốc đánh giá, EAEU có thể đóng vai trò bổ trợ cho Sáng kiến BRI, tạo nên mạng lưới kết nối xuyên lục địa Á-Âu mới.
Tuy nhiên, các nhà phân tích phương Tây vẫn hoài nghi về khả năng EAEU trở thành một cực kinh tế toàn cầu thực sự. Theo họ, khối này vẫn phụ thuộc quá lớn vào kinh tế Nga và thiếu mức độ hội nhập thể chế tương tự EU.
Astana giữa những cơn gió địa chính trị
Điều đáng chú ý là chuyến thăm của Tổng thống Nga Putin diễn ra chỉ ít ngày sau chuyến công du Trung Quốc của nhà lãnh đạo Nga, trong đó ông có cuộc gặp với Chủ tịch Tập Cận Bình và hai bên ký tới 40 văn kiện hợp tác.
Một số nhà quan sát cho rằng, Moscow đang cố gắng củng cố toàn bộ "vành đai Á-Âu" từ Bắc Kinh tới Astana để đối phó với áp lực từ phương Tây.
Đối với Kazakhstan, đây vừa là cơ hội vừa là thách thức. Quốc gia Trung Á giàu tài nguyên này đang tìm cách trở thành trung tâm logistics và tài chính của khu vực, tận dụng vị trí chiến lược giữa Nga và Trung Quốc. Nhưng để làm được điều đó, Astana phải duy trì thế cân bằng cực kỳ tinh tế giữa các cường quốc.
Trong thế giới đầy biến động hiện nay, chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng thống Nga Putin tới Kazakhstan vì thế không chỉ phản ánh chiều sâu của quan hệ song phương, mà còn cho thấy cuộc tái định hình âm thầm của không gian Á-Âu trong trật tự quốc tế mới đang hình thành.
|
| Tổng thống Kazakhstan thăm Nga: Tìm thế đứng cân bằng Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev thăm cấp Nhà nước đến Nga từ 11-12/11 nhằm củng cố quan hệ với láng giềng thân thiết, đồng thời ... |
|
| Chiến lược ngoại giao đa hướng của Kazakhstan Chiến lược ngoại giao đa hướng của Kazakhstan trong quan hệ với các nước lớn có điểm gì đặc biệt? |
| Nga và Kazakhstan triển khai tập trận phòng không chung kéo dài gần ba tuần Cuộc diễn tập nằm trong khuôn khổ Hệ thống Phòng không Vùng Thống nhất giữa hai nước, tập trung huấn luyện phát hiện và đánh ... |
| Nga-Kazakhstan diễn tập phòng không chung trong khuôn khổ Hệ thống khu vực thống nhất giữa hai nước Cuộc diễn tập kéo dài gần ba tuần nhằm nâng cao năng lực phối hợp tác chiến và khả năng sẵn sàng chiến đấu của ... |
| Sau chuyến công du thành công tới Bắc Kinh, Tổng thống Putin quyết định tới thăm một quốc gia Trung Á Theo thông báo từ Văn phòng Tổng thống Kazakhstan ngày 25/5, Tổng thống Nga Vladimir Putin sẽ thực hiện chuyến thăm cấp nhà nước tới ... |
