Hội nghị Ngoại trưởng nhóm Bộ tứ (Quad): Áp lực tạo thêm động lực

Bộ trưởng Ngoại giao các nước Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và Australia tham dự cuộc họp báo chung sau Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Bộ tứ (Quad) tại New Delhi ngày 26/5. (Nguồn: The Hindu)

Gắn kết lợi ích, hợp tác thực chất

Bộ tứ (Quad) được hình thành từ năm 2007 với mục tiêu thúc đẩy hợp tác giữa bốn quốc gia có vai trò quan trọng tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Sau một thời gian gián đoạn, cơ chế này được khôi phục từ năm 2017 trong bối cảnh môi trường chiến lược khu vực thay đổi sâu sắc.

Hội nghị Ngoại trưởng Bộ tứ lần này diễn ra trong bối cảnh tình hình quốc tế và khu vực biến động nhanh, phức tạp. Quan hệ giữa các nước lớn có nhiều diễn biến mới, cạnh tranh Mỹ - Trung tiếp tục là trục chi phối nhiều tính toán chiến lược tại khu vực, trong khi quan hệ Trung - Nga duy trì mức độ phối hợp đáng chú ý. Xung đột gia tăng ở một số khu vực, nhất là ở Trung Đông, gây ra hệ lụy đối với sự ổn định cũng như với an ninh năng lượng toàn cầu. Tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, tình hình Biển Đông, eo biển Đài Loan… vẫn diễn biến phức tạp.

Bên cạnh đó, tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, cạnh tranh về khoáng sản chiến lược, bán dẫn và năng lượng sạch đang trở thành vấn đề cấp thiết đối với nhiều nền kinh tế lớn. Đại dịch Covid-19 cùng các cuộc xung đột địa chính trị gần đây đã cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của thế giới vào một số trung tâm sản xuất và cung ứng nhất định. Điều này thúc đẩy Bộ tứ tăng cường hợp tác nhằm xây dựng các chuỗi cung ứng bền vững và đáng tin cậy hơn.

Ngoài ra, bối cảnh nội bộ của Bộ tứ cũng có những vấn đề đáng chú ý. Thời gian qua, hoạt động của nhóm gặp khó khăn khi các cuộc gặp không được tổ chức thường xuyên, trong khi chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump nhiệm kỳ mới có phần ưu tiên các lợi ích song phương hơn là thúc đẩy các cơ chế đa phương truyền thống. Điều này làm dấy lên câu hỏi về khả năng duy trì tính thống nhất và vai trò chiến lược của nhóm tại khu vực.

Trong bối cảnh đó, Hội nghị Ngoại trưởng Bộ tứ tại New Delhi được xem là nỗ lực quan trọng nhằm tái khẳng định cam kết chính trị của các nước thành viên đối với cơ chế này. Hội nghị có sự tham dự của Ngoại trưởng Ấn Độ S. Jaishankar với vai trò chủ trì, cùng Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, Ngoại trưởng Australia Penny Wong và Ngoại trưởng Nhật Bản Toshimitsu Motegi.

Một trong những kết quả nổi bật của Hội nghị là việc ra tuyên bố chung 28 điểm, tái khẳng định cam kết thúc đẩy một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở. Các Ngoại trưởng đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì dòng chảy thương mại thông suốt qua eo biển Hormuz và Biển Đỏ, đồng thời lên án các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại quốc tế. Nhóm cũng bày tỏ quan ngại sâu sắc về tình hình ở Biển Đông và Biển Hoa Đông, phản đối các hành động quân sự hóa, cản trở tự do hàng hải, đồng thời tái khẳng định các tranh chấp phải được giải quyết phù hợp với Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982.

Điều dư luận khu vực trông đợi là các cơ chế hợp tác như Bộ tứ (Quad) sẽ đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định ở khu vực. (Nguồn: Delhi Post News)

Cơ chế quan trọng chiến lược

Hội nghị cho thấy các nước thành viên tiếp tục coi Bộ tứ là một cơ chế hợp tác chiến lược cần thiết trong bối cảnh môi trường an ninh và kinh tế quốc tế biến động mạnh. Việc thúc đẩy các sáng kiến cụ thể về hàng hải, năng lượng, công nghệ và chuỗi cung ứng phản ánh xu hướng Bộ tứ ngày càng thực chất và hiệu quả hơn.

Đối với Mỹ, Bộ tứ tiếp tục là điểm nhấn quan trọng trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở. Trong bối cảnh Washington phải phân tán nguồn lực cho nhiều khu vực khác nhau, việc thúc đẩy các đối tác cùng chia sẻ trách nhiệm được xem là giải pháp nhằm duy trì ảnh hưởng của Mỹ tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Đối với Ấn Độ, việc đăng cai Hội nghị lần này mang nhiều ý nghĩa chiến lược. New Delhi muốn khẳng định vai trò là một trung tâm quyền lực đang lên tại khu vực, đồng thời tranh thủ Bộ tứ để thúc đẩy lợi ích quốc gia, tận dụng hợp tác với Mỹ, Nhật Bản và Australia nhằm phát triển công nghệ, cơ sở hạ tầng và nâng cao vị thế quốc tế. Tuy nhiên, Ấn Độ vẫn duy trì cách tiếp cận thận trọng, tránh để bị nhìn nhận như một liên minh quân sự cứng hoặc công cụ đối đầu trực diện.

Trong khi đó, Nhật Bản và Australia coi Bộ tứ là cơ chế quan trọng nhằm bảo đảm môi trường an ninh ổn định và duy trì trật tự dựa trên luật lệ tại khu vực.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ tứ vẫn phải đối mặt với không ít thách thức. Trước hết là sự khác biệt về ưu tiên chiến lược giữa các thành viên. Mỹ muốn nhóm đóng vai trò nổi bật hơn trong an ninh khu vực, trong khi Ấn Độ vẫn duy trì cách tiếp cận thận trọng nhằm bảo đảm tính tự chủ chiến lược. Nhật Bản và Australia dù ủng hộ tăng cường hợp tác an ninh nhưng cũng không muốn đẩy khu vực vào trạng thái đối đầu căng thẳng.

Ngoài ra, Bộ tứ hiện chưa phải là một liên minh chính thức. Nhóm không có hiệp ước phòng thủ chung, không có cơ chế ràng buộc pháp lý hay bộ máy thường trực. Điều này giúp nhóm linh hoạt hơn, nhưng đồng thời cũng khiến khả năng hành động tập thể trong các tình huống khủng hoảng còn hạn chế.

Và điều dư luận khu vực trông đợi là các cơ chế hợp tác như Bộ tứ sẽ đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định, đối thoại và phát triển bền vững, thay vì làm gia tăng đối đầu và chia rẽ trong khu vực hiện nay.

Nga đề xuất tiếp nhận uranium làm giàu của Iran, Mỹ cự tuyệt Mỹ đã bác bỏ đề xuất của Iran về việc chuyển kho uranium làm giàu sang Nga, đồng thời yêu cầu lựa chọn một nước ...

Lối thoát nào cho chảo lửa Trung Đông sau Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung? Theo South China Morning Post, Mỹ và Iran đều đang tính toán những bước đi tiếp theo trong bối cảnh eo biển Hormuz vẫn chưa ...

Những gương mặt đứng sau quyết định hủy tấn công Iran của Tổng thống Mỹ, Tehran thúc đẩy bảo đảm an ninh Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố hủy kế hoạch tấn công Iran vào ngày 19/5 sau khi lãnh đạo 3 cường quốc khu vực ...

Nhật Bản, Australia tăng cường hợp tác an ninh quốc phòng, cùng phát triển tàu chiến mới Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi ngày 18/4 đã có cuộc hội đàm với Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng Australia ...

Trung Quốc và Australia cam kết tiếp thêm sinh lực cho hợp tác đa phương Ngày 29/4, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị cho rằng nước này và Australia nên cùng đứng về phía chủ nghĩa đa phương, duy trì ...