Hoàn thiện Luật Thi đua, khen thưởng: Bảo đảm tính công bằng, minh bạch

Chiều 10/4, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, các đại biểu thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng. Các phát biểu nhấn mạnh, việc sửa đổi, bổ sung Luật Thi đua, khen thưởng lần này có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế, tạo động lực thúc đẩy phát triển và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Để Luật phát huy hiệu quả trong thực tiễn, đại biểu Quốc hội đề nghị các quy định cần được thiết kế theo hướng rõ ràng, cụ thể, có tính khả thi cao và phù hợp với điều kiện triển khai, nhất là tại cấp cơ sở.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành thảo luận tại Hội trường chiều 10/4. (Nguồn: Quốc hội)

Đổi mới tiêu chí khen thưởng, ưu tiên lao động trực tiếp

Phát biểu ý kiến, đại biểu Dương Khắc Mai, đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng bày tỏ tán thành với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Thi đua, khen thưởng nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và khắc phục những bất cập trong thực tiễn tổ chức thi hành thời gian qua.

Quan tâm việc công nhận sáng kiến đối với công nhân, người lao động trực tiếp (khoản 26 Điều 1 dự thảo Luật), đại biểu Dương Khắc Mai nhận thấy hiện nay, quy định về sáng kiến trong thi đua, khen thưởng vẫn chủ yếu theo hướng tiếp cận mang tính nghiên cứu, tổng kết hoặc cải tiến ở cấp quản lý, trong khi chưa thật sự phù hợp với đặc thù của đội ngũ công nhân, người lao động trực tiếp sản xuất.

Lý giải rõ hơn, đại biểu cho biết trên thực tế, nhiều sáng kiến của công nhân xuất phát từ quá trình lao động hằng ngày, mang tính cải tiến kỹ thuật nhỏ, hợp lý hóa quy trình hoặc tiết kiệm chi phí, nhưng khó đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về hình thức, hồ sơ hoặc tiêu chí như đối với sáng kiến cấp quản lý. Điều này dẫn đến việc nhiều sáng kiến có giá trị thực tiễn, hiệu quả trực tiếp đối với sản xuất nhưng chưa được công nhận, ghi nhận tương xứng, làm hạn chế động lực tham gia phong trào thi đua trong lực lượng lao động trực tiếp. Từ phân tích trên đại biểu kiến nghị:

Đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) phát biểu. (Nguồn: Quốc hội)

Niềm tin và kỳ vọng của đại biểu Quốc hội vào nhiệm kỳ mới trước vận hội phát triển của đất nước
More from WVR

Thứ nhất, bổ sung quy định công nhận sáng kiến của công nhân, người lao động theo hướng đơn giản hóa điều kiện, tiêu chí và thành phần hồ sơ, phù hợp với đặc thù lao động trực tiếp.

Theo đó, không yêu cầu đầy đủ quy trình như đối với đề tài khoa học, mà cho phép công nhận sáng kiến trên cơ sở mô tả ngắn gọn nội dung cải tiến, phạm vi áp dụng, hiệu quả mang lại; đồng thời rút gọn thủ tục thẩm định theo hướng đánh giá tại chỗ, gắn với kết quả thực tế trong quá trình sản xuất, kinh doanh.

Thứ hai, quy định rõ phạm vi và loại hình sáng kiến được công nhận đối với công nhân, người lao động, bao gồm: cải tiến kỹ thuật quy mô nhỏ; hợp lý hóa quy trình sản xuất, thao tác làm việc; giải pháp tiết kiệm nguyên vật liệu, nhiên liệu; giải pháp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, bảo đảm an toàn lao động; đồng thời làm rõ tiêu chí đánh giá theo hướng lấy hiệu quả thực tế, khả năng áp dụng và mức độ nhân rộng làm căn cứ chính, thay vì yêu cầu hình thức hoặc tiêu chuẩn mang tính hàn lâm.

Quan tâm nhiều hơn đến giá trị thực tế

Phát biểu tại hội trường, đại biểu Bế Trung Anh (đoàn Đắk Lắk) bày tỏ ủng hộ sửa đổi Luật theo hướng dịch chuyển cách tiếp cận khen thưởng mang tính hình thức sang quan tâm nhiều hơn đến giá trị thực tế. Theo đại biểu, khi bàn về việc sửa đổi, bổ sung Luật Thi đua, khen thưởng, yếu tố cần xem xét trước tiên không phải là tiêu chí hay thủ tục, mà là cách hệ thống nhận diện và định giá các giá trị.

Để luật loại bỏ được những bất cập, tránh "bệnh thành tích" trong thi đua, khen thưởng, đại biểu đề nghị điều chỉnh ba nội dung căn bản:

Thứ nhất, cần chuyển từ tư duy phân bổ danh hiệu sang tư duy công nhận giá trị. Bất kỳ cá nhân, tổ chức nào đạt chuẩn giá trị đều phải được xem xét ghi nhận, không bị ràng buộc bởi các tỷ lệ hành chính cố định.

Thứ hai, cần giảm sự phụ thuộc vào việc tích lũy thành tích trong quá khứ và tăng cường vai trò của các giá trị hiện tại, đặc biệt là những đóng góp có tác động thực tế.

Thứ ba, cần mở rộng căn cứ đánh giá bằng cách đưa vào các yếu tố phản ánh trực tiếp giá trị xã hội như phản hồi của người dân, dữ liệu thực tiễn và hiệu quả phục vụ.

“Khi hệ thống khen thưởng dịch chuyển theo hướng đó, thi đua sẽ không còn là cuộc vận động hình thức mà trở thành cơ chế giải phóng năng lực sáng tạo. Khi mọi đóng góp có giá trị, dù ở Trung ương hay cơ sở, đều được ghi nhận công bằng, thi đua sẽ trở lại đúng ý nghĩa sâu xa của nó: làm cho cái tốt được lan tỏa, cái mới được khích lệ và cái có ích được nhân lên. Khi đó, thi đua khen thưởng không còn là câu chuyện của danh hiệu, mà là câu chuyện về một quốc gia tự lựa chọn con đường phát triển thông qua những giá trị mà mình tôn vinh”, đại biểu Bế Trung Anh chia sẻ.

Đại biểu Bế Trung Anh (đoàn Đắk Lắk) phát biểu. (Nguồn: Quốc hội)

Khen thưởng đúng người, đúng thành tích

Về đối tượng và tiêu chuẩn khen thưởng, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt (đoàn Đắk Lắk) nhận thấy dự thảo vẫn thiết kế theo trình tự từ thấp đến cao, yêu cầu phải có hình thức khen thưởng cấp thấp trước khi xét cấp cao hơn. Cách tiếp cận này dễ gây mâu thuẫn đối với những trường hợp có thành tích đặc biệt nổi trội, đột xuất nhưng lại phải chờ đợi đủ quy trình tuần tự. Điều này chưa đảm bảo triệt để nguyên tắc "thành tích đến đâu khen thưởng đến đó".

Do đó và Thu Nguyệt đề nghị cần có cơ chế linh hoạt, cho phép khen thưởng vượt cấp đối với các trường hợp đặc biệt xuất sắc, đồng thời lượng hóa rõ tiêu chí để đảm bảo công bằng, minh bạch.

Về nguyên tắc thi đua, khen thưởng, dự thảo Luật quy định "một hình thức khen thưởng có thể tặng nhiều lần cho một đối tượng đối với một thành tích đột xuất hoặc chuyên đề". Bày tỏ tán thành với nội dung này, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt cho rằng, quy định như vậy sẽ khắc phục được tình trạng từ chối khen thưởng do đối tượng đã từng nhận hình thức đó trước đây. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cần làm rõ: Liệu một thành tích đột xuất sau khi được khen thưởng có được tích lũy để chuyển hóa thành một phần của thành tích công trạng nhằm xét khen thưởng ở mức cao hơn hay không?

Tán thành với ý kiến của đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt về tiêu chí khen thưởng, đại biểu Nguyễn Thị Sửu, (đoàn thành phố Huế) cho rằng cần có giới hạn và tiêu chí định lượng rõ ràng nhằm hạn chế tình trạng khen thưởng dàn trải, thiếu chọn lọc, thậm chí bị lạm dụng. Đại biểu cũng đề nghị bổ sung quy định về số lần khen thưởng tối đa đối với một hình thức. Đồng thời, cần quy định rõ tiêu chí đánh giá mức độ thành tích để tránh chạy theo số lượng và thiết lập cơ chế thẩm định định kỳ nhằm kiểm soát chất lượng khen thưởng.

Giải trình tại hội trường, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình cho biết, Luật Thi đua, khen thưởng số 06/2022/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/01/2024, sau hai năm triển khai với nhiều điểm mới và quy định cụ thể đã tạo ra những chuyển biến tích cực, rõ nét trong công tác thi đua, khen thưởng. Trong thời gian qua, công tác khen thưởng đã đảm bảo tính kịp thời, đúng người, đúng việc; các thủ tục hồ sơ cũng được đơn giản hóa tối đa nhằm tạo thuận lợi cho các cơ quan, tổ chức và cá nhân.

Giải trình rõ hơn, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình cho biết, việc đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật lần này chủ yếu nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về thi đua, khen thưởng sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy trong hệ thống chính trị và vận hành mô hình chính quyền hai cấp. Đồng thời, việc sửa đổi cũng nhằm thể chế hóa các yêu cầu về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo chỉ đạo của Đảng, tạo sự linh hoạt, chủ động và tự chịu trách nhiệm trong công tác thi đua, khen thưởng.

Đặc biệt, việc thể chế hóa các nghị quyết trụ cột của Đảng vào Luật sẽ tạo đột phá cho sự phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Trong đó, nổi bật là Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Việc sửa đổi cũng nhằm giải quyết các khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, khắc phục những bất cập của luật hiện hành và đảm bảo tính đồng bộ với các văn bản pháp luật liên quan.

Tiếp thu ý kiến các đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự án Luật theo đúng quy định, đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đồng thời, bám sát các chủ trương lớn của Đảng về tổ chức bộ máy, phân cấp phân quyền và phát triển khoa học công nghệ. Nguyên tắc chủ đạo là chú trọng khen thưởng những cá nhân, tập thể có thành tích tiêu biểu, mang lại hiệu quả thiết thực vì lợi ích chung, đi đầu trong đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, các tiêu chuẩn khen thưởng sẽ được bổ sung thêm nội dung về đóng góp cho quốc phòng, an ninh, đối ngoại và ứng dụng khoa học công nghệ để thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc thực hiện các giải pháp phát triển đất nước toàn diện. Luật cũng sẽ cụ thể hóa trách nhiệm của người đứng đầu trong việc đánh giá và hoàn thành công tác khen thưởng, đảm bảo ghi nhận kịp thời những đóng góp xứng đáng của các tập thể, cá nhân xuất sắc.